Antalya'da bu hafta gerçekten çok büyük bir organizasyon gerçekleşiyor. 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında dünyanın en acil sorununu konuşmak için dünya genelinden gelen katılımcılar Türkiye’nin en önemli tatil merkezi Antalya’da buluşuyor. Ben de programa hem katılımcı hem yeşil bölgede proje sunmak üzere katıldım. Adana gibi bence Antalya’nın da en güzel havaları var şu anda ancak içeride ise iklim krizinin hızına yetişemeyen bir diplomasi atmosferi var. COP31'i değerlendirirken esasında şu noktaya gelmek lazım çekinceleri kenara koymadan sürecin avantajlarını merkeze alarak hamleler yapmak gerekir. Zira birçok sorun ve tezattan bahsetmek gerekiyor. Önce bu tezatları görmek gerekiyor, zirvenin kaderi büyük ölçüde bu tezadın içinde yazılıyor. En başta teşhisi doğru koymak lazım. İklim krizi artık "gelecek nesillerin sorunu" değil. Kuruyan göller, kavrulan ovalar, her yıl biraz daha ağır yanan ormanlar ve sofradaki ekmeğin küçülmesi bugünün gerçeği. Paris Anlaşması'nın üzerinden on yıl geçti ve 1,5 derece havaların ortalama ısınma eşiği, uyarı olmaktan çıkıp yaşadığımız bir deneyime dönüştü. Böyle bir tarihte toplanan konferansın "ne yapmalıyız" diye değil, "neden hâlâ yapmıyoruz" diye sorması gerekirdi. Neden hâlâ yapılamıyor sorusunun muhatabı bizler yani Batı dışındaki ülkeler olmadığı için kimse bu soruya odaklanmıyor. İşin özünde bu acımasız kapitalistlerin bu hale getirdiği bir dünya var. Şimdi bize beraber çözelim diyorlar. Zalim, zalimdir. Sadece insanlara değil, sadece canlılara da değil…

Hedefler, gerçekler

İklim değişikliği ile ilgili birçok hedefler birçok farklı anlaşmalarda belirlenmiş durumda. Sorun konulan hedeflerde değil, bu hedeflerin neden ortaya çıktığında… Bakınız ortaya konan hedeflerde ve eylem gündeminde sıfır atık, okyanuslar, dayanıklı şehirler, gıda güvenliği ve gençlik eğitimi gibi hepsi doğru, hepsi alkışlanacak başlıklar var. Ama bu başlıkların hiçbiri sofranın ortasındaki fili, yani fosil yakıtları ve dünyayı başkaca yollarla kirleten diğer zalimlikleri adıyla anmıyor. Bu bağlamda merkeze alınan elektrifikasyonu, yenilenebilir enerjiyi ve verimliliği konuşurken fosil yakıtların kademeli çıkışına dair açık bir taahhüt içermediği de basına yansıdı. Ortada bir paradoks da var. Müzakere başkanlığını yürüten Avustralya'nın ilk karar taslağı, fosil yakıtlardan çıkış için "hızlandırılmış eylem" çağrısı yapıyor. Yani müzakere masasındaki metin, vitrinindeki gündemden daha cesur bir dil kullanıyor. Bu tuhaf iş bölümünü pragmatizm diye yorumlamak mümkün. Ama şunu da sormak gerek: Bilerek mi hedefi fosil yakıtlardan ayrı bir zeminde, kimseyi rahatsız etmeyecek bir yerde tutuluyor? Önceki zirvenin hatırası ortada. COP30, yüzden fazla ülkenin fosil yakıtlara ilişkin dili engellemesiyle bir çıkış planı olmadan bitti. Antalya'nın aynı kaderi paylaşmayacağının garantisi yok. Türkiye gibi ülkelerin bu kadar gayreti ve sürece olumlu yaklaşımına rağmen süreçlerin bir yere varması için bütüncül bir yaklaşım sergilenmeli ve herkesi ve özellikle de bu dünyayı bu hale getirenlerin yükü üstlenmesi gerekiyor. İşi biraz abartarak ifade edeyim; çok affedersiniz, ineklerin gaz çıkarmasının sorun teşkil ettiği ama milyonlarca ton zehirli atığın sürdürülebilirlik adı altında göz ardı edildiği bir dünya burası…

Para konuşuyor, güven konuşmuyor

İşin ucu, kirletenin ödemesi temel ilkesinin çokça konuşulduğu ama çokça da umursanmadığı bir gerçekliğe dayanıyor. Yüzlerce yıldır çevre katliamı yapanların şimdi çevreci kesilmesi komik duruyor demek saflık olur. Bu işin arkasında daha büyük bir gerçeklik var. İşte bu noktada finans başlığı da bu karamsarlığı besliyor. COP29'da 2035'e kadar gelişmekte olan ülkelere yılda en az 300 milyar dolar ve tüm kaynaklardan 1,3 trilyon dolar hedefi konuldu. Bu rakamlar etkileyici görünüyor. Ama aynı gelişmiş ülkeler, Kopenhag'da verdikleri yılda 100 milyar dolar sözünü yıllarca geç ve tartışmalı biçimde yerine getirdi. Uyum finansmanı hâlâ gerçek ihtiyacın çok gerisinde. Taslaklarda dolaşan rakamlar sahadaki yıkımla kıyaslandığında asgari bir yaşam hattından öteye geçmiyor. Bir İngiliz TV programına katılan vegan aktivistler, hayvancılığın küresel ısınmaya neden olduğunu anlatırken, sunucu cevap olarak kendilerinin tükettiği organik avokado ve bademin yetiştirilmesi ve taze olsun diye uçakla sofralarına taşınmasının daha büyük çevre sorunu teşkil ettiğini ifade etmişti. İşin özü biraz da bu…

Paradan belki daha önemli olan, paranın cinsi. Gelişmekte olan ülkelerin ihtiyacı yeni bildirgeler ya da faiziyle geri ödenecek krediler değil, öngörülebilir ve koşulsuz hibeler. İklim krizine en az katkı yapan ülkeleri, krizin faturası için borçlandırmak, adaletsizliğin finansal kılığa bürünmüş hâlidir. Başkanlığın "iklim uygulama köprüsü", kâğıt üzerindeki projeleri yatırımcıyla buluşturmayı hedefliyor. Ama yatırımcı kâr arar, kıyı koruması ya da kuraklığa uyum gibi getirisi düşük ama hayati projeler bu köprüden kolay geçmez. Köprü, sadece trafiği yoğun yola çıkıyorsa, asıl ihtiyaç sahipleri karşı kıyıda kalır.

Ölçü ne olmalı?

COP31'in düzenlemesi ile ilgili büyük başarıyı dikkatli bir şekilde okumak gerek. Türkiye’nin iklim ile alakalı olmayan hususların da iklim değişikliğinin konusu gibi gösterilmesine karşı olduğunu Glasgow sürecinde de görmüştük. Sapkın toplumsal dönüşümleri de iklim değişikliğinin bir parçası gibi göstermeye veya dayatmaya çalışanlara pabuç bırakmamak gerekiyor. Asıl sorular sorup sorunları tartışmak noktasında iyi niyetimizde sorun yok. Ancak çevresel sorunların tek muhatabı iyi niyetliler değildir. Sorunlar artık küresel boyutta. Aslında bunu herkes söylüyor. “Sonuçta ne yapalım” sorusunun cevabı toplumsal cinsiyet eşitliğini savunmak değil…

Bizim düşünce dünyamız sadece insan merkezli olaylara bakmaz. Sadece canlı merkezli de bakmaz. O yüzden insanat, hayvanat, nebatat üçlemesinin yanında bir de cemadat da denklemin parçasıdır. Cemadat, yani cansız varlıklar... Nasıl ki canlıların hakları varsa cansızların da haklarının olduğuna inanan bir çizgideyiz. Buna ek olarak özellikle çevreye bir emanet gözü ile bakarız.

Yine konu her şeyde olduğu gibi kendi rotamıza geliyor. COP31 gibi büyük bir diplomatik organizasyonun olması önemlidir. Bu zirvenin gerçekleştiği şu günlerde bizim bundan ne anladığımızı merkeze alarak bizim domine ettiğimiz -alternatif demiyorum- çevre örgütleri inşa etmemiz ve de bunun için de güçlü olup yaptırımını şekillendirmemiz gerekiyor. Aksi takdirde yine küresel bir oyunun figüranına dönüşürüz.

Ekran Resmi 2026 11 18 00.07.57