8 Kasım 1918 tarihinde İstanbul’a çağrılan Kâzım Karabekir Paşa, ilk olarak Mustafa İsmet’i (İnönü) ziyaret eder ve bu ziyarette şunlar konuşulur:

“… Pek eski ve pek samimi arkadaşım İsmet çok bedbindi.

- Gördün mü Kâzım? Her şey mahvoldu. Vaktiyle gördüğün gibi sürüklediler ve bitirdiler. Derdin ki batıracaklar ve hayatımızla biz didişeceğiz. Fakat benim hiçbir ümidim kalmadı. Ben kararımı sana söyleyeyim mi Kâzım. Köylü olalım. Askerlikten istifa edelim. Senin kaç liran var. Birleşelim Kâzım ağa İsmet ağa olalım. Çiftçilikle hayatımızı sürükleyelim.

- İsmet ne söylüyorsun dedim. Zannediyor musun ki bizi yaşatacaklar. Ermeni, Rumlar şarktan, garptan Türk’ü boğacaklardır. Bırak ki benim bir tarla alacak param yok fakat olsa da ayaklar altında zelilâne ölmektense milletimizin bu kadar senelik yediğimiz ekmeğini namuskârarane ölmekle ödemek daha çok yakışmaz mı?

- Kâzım ne diyorsun? Sen vaziyeti henüz bilmiyorsun. Ordularımız mahvoldu. Boğazlara İtilâf hâkim, bütün cenup hudutları açık bir halde. Asıl felâket bizim içimizden Kâzım! Tasfiye yapacaklar tasfiye! Anlıyor musun? Bugün harpte kazandığın paşalığı alacaklar bir belki de iki rütbe kaybedeceksin. Artık bize her şey düşman. Ben çok düşündüm. Neyimiz varsa birleştiririz ne mümkünse alırız. Kâzım ağa, İsmet ağa ben başka türlüsünü göremiyorum Kâzım. Sen de bir iyi düşün!

- İsmet ben kararımı vermiş bulunuyorum. Bütün bu şeyleri vaktiyle Çanakkale’den içeri sokmamıştık. Nazarımda bostan korkuluğu gibi duruyorlar. Biz ölümü göze alınca hepsiniyine dışarı atarız. Milletin mahvolduğunu görmek zilletindense yaşadığını görerek ölmek daha Türkçe olur. Ben dün Boğaz’dan gelirken ahdimi verdim. Tek bile kalsam veya tek dağ başı dahi kalsa uğraşmak. Silâhımı, üniformamı kimseye vermeyeceğim. Azim ve tedbir her ümide yol açar. Vaziyeti sen de anlarsın.

- Kâzım, millete karşı mümkün olanı yapalım fakat yapılamayacaktan fayda yoktur. Vaziyeti sen de anlarsın.

- İsmet acele etme! Daha görüşürüz. Yalnız hepimizin İstanbul’a toplanması feci. Beni getirmemeliydiniz. Yapılacak ilk iş ordularımızın başına gitmektir. Ne yap yap beni bir Kolordu’ya tayin ettir. Anadolu’da olsun mümkünse kendi Kolorduma. Hepimiz buradan uzaklaşalım. Yoksa günün birinde toptan bir ihanete kurban gidersek her ümit mahvolur.

İşte Harbiye Nezareti Müsteşarlığı vazifesini son günlerde görmekte bulunan İsmet’le ilk temasımız. İzzet Paşa büyük bir hata yaparak İsmet’i de beni de Kolordularımızdan alarak İstanbul’a getirmiş birimizi müsteşar birimizi Erkân-ı Harbiye Reisi yapmakla muvaffak olacağını zannetmiş. Halbuki ben gelmeden kendisi çekilmiş…” (Kâzım Karabekir, İstiklâl Harbimizin Esasları, Türkiye Yayınevi, İstanbul 1960, s. 4-5).

Kâzım Karabekir’in kendisine yaptığı Anadolu’ya gitme teklifini umursamayan Mustafa İsmet, ancak onun teklifinden bir yıldan fazla bir süre sonra gider. Nitekim Mustafa İsmet’in, Ankara’ya ilk gidiş tarihi 8 Ocak 1920’dir. Ankara’da Mustafa Kemal’le görüşür. Mustafa Fevzi Paşa’nın şubat ayı başında Harbiye Nâzırı olmasından sonra Mustafa İsmet’i geri çağırması üzerine İstanbul’a döner. Bazı kaynaklarda, Ankara’da hayal kırıklığına uğradıktan sonra ümitsizliğe kapılıp İstanbul’a döndüğü ifade olunur. Nitekim Nejdet Sancar, Mustafa İsmet, “1920 yılı Ocak ayının ilk günlerinde, Ankara’ya geldiği görülüyor. Bu gelişin sebebini, bugün, açık ve kesin bir şekilde tâyin etmek mümkün değil. Uzun zaman Amerikan mandasının kabulü için didinen bir adamın, bir hafta on gün içinde fikrini değiştirip Millî Mücadele’ye katılmaya karar vermiş olmasını kabul etmek, elbette, kolay olmaz. Esasen bütün ısrarlara rağmen, hemen geri dönmüş olması da, Ankara’ya gelişinin Millî Mücadele’ye katılmak için olmadığını ortaya koymaktadır” şeklindeki tespiti konuya açıklık getirmektedir. (İnönü ile Hesaplaşma, Afşin Yayınları, Ankara 1973, s. 257).

Mustafa İsmet’in Ankara’ya ikinci kez gelişi ise oldukça dramatik bir durum arzeder:

Falih Rıfkı, Mustafa İsmet’in ikinci kez Ankara’ya gelişini, “16 Mart’tan sonra Ankara’ya gelmekten başka çare kalmadığını görür ve Saffet Arıkan’la arkadaşlarına katılarak Ankara’ya gelir. Daha önce Ankara’ya daveti yeni evlendiği gerekçesiyle kabul etmez. (Bkz.Çankaya, Pozitif Yayınları, İstanbul trs., s. 243).

İlginç olan husus Mustafa İsmet’in, Ankara’ya ikinci defa “zorla ve tehditle götürülmesidir…” Nitekim Cevat Rifat Atilhan, İsmet Paşa’nın vatanın kurtulmasına hiç ihtimal vermediğini, üstelik Millî Mücadele’ye katılmasının Binbaşı Yenibahçeli Şükrü Bey’in “zoruyla ve hatta tehditleriyle” sağlandığını iddia eder. (Bkz. Cevat Rıfat Atilhan, Bütün Açıklığıyla İnönü Savaşları, s. 7-8). Nitekim Yenibahçeli Şükrü Bey, Tarih Hazinesi dergisine verdiği bir mülâkatta Atilhan’ın iddiasını doğrulayan açıklamalar yapar. Anlattığına göre, Millî Mücadele’nin zecrî kahramanlarından Yüzbaşı Dayı Mesut, Mustafa Kemal Paşa’nın ağzından Saffet (Arıkan) Bey’e bir mektup yazar ve İstanbul’dan ayrılmak niyetinde olmayan İsmet Bey’i alıp Maltepe’deki Piyade Atış Okulunda yemek yiyeceğiz bahanesiyle kandırmasını söyler. Maksadı, Mustafa Kemal’in ‘Meclis’i açacağız. İstanbul’daki aydınlardan bulabildiklerinizi Ankara’ya yollayın’ şeklindeki genel emrini yerine getirmektir. Bunun üzerine, İsmet ve Saffet Beyler, 19 Mart 1920 günü Haydarpaşa’dan bindikleri trenle Maltepe’ye gelirler. Burada Yenibahçeli Şükrü Bey, İsmet Bey’e Mustafa Kemal Paşa’dan alınan emir gereği kendisini Ankara’ya götüreceklerini söyler. İsmet Bey şaşkın bir tavırla, ‘Şimdi ihtiyaç yok, icab ederse geçeriz. Şimdi gidip de ne yapacağız’ şeklinde bir cevap verir. Şükrü Bey dayanamayıp, ‘Buraya kadar geldikten sonra dönmek yok. Mutlaka Anadolu’ya geçeceksiniz. Hem de derhal’ dedikten sonra, İsmet ve Saffet Beylere er elbisesi giydirip, kendilerini yâveri Bekir Bey ile Topçu komutanı Teğmen Esad refakatinde Kurna köyündeki İslam Bey müfrezesine sevk eder. (Bkz: Vaka’nüvis, “İsmet Bey (İnönü) Anadolu’ya nasıl gönderildi?”, (Tarih Hazinesi, S. 12, Temmuz 1951, s. 586-589)’dan aktaran, Celil Bozkurt, Yahudilik ve Masonluğa Karşı Cevat Rifat Atilhan, Doğu Kütüphanesi, İstanbul 2012, s. 340).

Dahası yine Falih Rıfkı’nın yukarıdaki, “Ankara’ya gelmekten başka çare kalmadığını görür ve Saffet Arıkan’la arkadaşlarına katılarak Ankara’ya gelir” cümlesine ek olarak “İstanbul’un işgalinden sonra kendisini de, ya Ankara, ya Malta, diye sıkıştırarak Maltepe yoluna götürmüşler… geri bile dönmek istemişse de bırakılmamıştır.” (Falih Rıfkı Atay, age, s. 288), cümlesi de yine onun zorla Ankara’ya götürülüşünü destekler mahiyettedir.

Ali İhsan Sabis Paşa ise Refet Paşa ile kendisinin daha üst kademede olmasına rağmen Mustafa İsmet’in kumanda ettiği ordunun emrine verilmesini tartışırken kullandığı cümleler yine Mustafa İsmet’in Millî Mücadele’ye nasıl katıldığına dair önemli doneler taşır. Şöyle ki:

“- Refet Paşa:

- Hayır, öyle değil, seni büyültmek istemiyorlar!

Bu cevap üzerine Fevzi Paşa ve Arif Bey ile aramızda geçen muhavereleri anlattım ve ‘Anadolu' da kıdem, Anadolu'ya gelindiği günden başlarmış’ dedim.

- Herkes Anadolu'da çalışırken kendileri nerede imiş? İsmet Paşa, Fevzi Paşa, eğer İstanbul İngilizler tarafından 1920'de işgal edilip Cemal, Cevat, Yakup Şevki paşalar gibi adamlar Malta'ya sürülmeseydi, Anadolu'ya kendiliklerinden gelecekler mi idi? Onları gördüler de Malta belasına uğramayalım diye kaçıp buraya geldiler. Bu kahramanlar, o zamana kadar nerede imişler?” (Ali İhsan Sabis, Harp Hatıralarım, İstiklal Harbi ve Gizli Cihetleri, c.5, Nehir Yayınları, İstanbul 1993, s.123).

9 Nisan 1920’de Mustafa Kemal’in emri gereği zorla Ankara’ya götürülen Mustafa İsmet, 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi’ne Edirne Milletvekili olarak katılır. Akabinde, ilk Ankara Hükümeti’nde Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili olur. 10 Kasım 1920 tarihinde ise milletvekilliği ve vekillik görevi uhdesinde kalmak üzere Garp Cephesi’ne Komutan olarak atanır.