Başlıktaki konuya geçmezden önce Filistin-Suriye Cephesi ve Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın “Dakika tehiri idama muciptir” şeklindeki bir şifresini ele alalım:

Cevat Rıfat, Filistin-Suriye Cephesi ve kendisinin görev yaptığı Mersinli Cemal Paşa’nın komutasındaki 4. Ordu’nun yaşadıklarını şöyle anlatır:

“Dört beş gün geceli gündüzlü çalışarak 4. Ordu tek başına düşmanı karşılamaya ve Asi Nehri’nin iki kanadında kat’î muharebe yapmaya karar vermişti. Düşman ordusu tahrip edilmiş, hat üzerinde fazla süratle ilerleyemeyeceği için kâfi miktarda zaman da kazanmış oluyorduk.

4. Ordu gerilerde bulunan bütün kıtalarını bu hatta toplamaya çalışıyor ve şimalden alelacele gelen takviye kıtalarıyla da canlanıyordu.

Mersinli Cemal Paşa’nın, son nefere ve son nefese kadar bu hatta dövüşüp bütün askerî, ilmî ve sevkulceyşî (stratejik) dehâ ve kudretini bir araya topladığı aşikâr görünüyordu.

İşte bu sırada Harbiye Nazırı Enver Paşa’dan gelen ve “Tehiri idama muciptir” şeklindeki şifre, bütün planları altüst eder. Şifre aynen şöyledir:

“4. Ordu Kumandanına,

Zât-ı devletlerine mahsustur. Bizzat açılacaktır. Tehiri idamı mûcibtir. 6 Ekim 1918

“Tahmin ve tasavvurun fevkinde dûçar olduğumuz felâket-i muazzama, dört seneden beri bütün cephelerde aslanlar gibi dövüşen ordumuz için gayri muntazır ve son derece fenâ akıbetler tevlid etmiştir. Ric’atin bozgun haline inkılâp etmesi, ordunun Toros hatlarına çekilinceye kadar her türlü tedbirleri imkânsız bırakmıştır.

Ordular Grubu Kumandanı bu vaziyetten 7. Ordu Kumandanı’nı, diğer ordular da Grup Kumandanını mesul göstermektedir.
Mustafa Kemal Paşa’dan şimdi aldığım bir şifrede ordunun bütün emir ve kumandası bizzat kendisine tevdi edildiği takdirde bu akını önleyeceğini ve ordunun şeref ve mevcudiyetini kurtaracağını bildirmektedir. Aziz vatanımızın en müşkil günlerini yaşadığı bu kara günlerde bu mesuliyeti deruhte etmek isteyen 7. Ordu Kumandanı’nı bir defa daha tecrübe etmek arzusundayım.
Zât-ı devletiniz gibi memleketin en temiz evlâdı ve ordunun gözbebeği olan ağabeyimizin bu şekli tensib buyurdukları takdirde hemen karargâhınızla birlikte İstanbul’a teşrifinizi ve keyfiyeti süratle iş’ar buyurmanızı/bildirmenizi rica ederim.

Harbiye Nazır Enver” (*)

“Mersinli Cemal Paşa, bu şifreye iki kelime ile cevap verdi:

“Humus’tan hareket ediyorum! (Cevat Rıfat Atilhan, Filistin-Suriye Cephesinde Kahramanlar ve Hainler, İstanbul 2025, s. 46).
Adeta bir yazı makinası olan ve bunu da yazdığı 70 küsur eser ve binlerce makaleyle ortaya koyan merhum Cevat Rıfat, İstanbul’a dönüşünde Birinci Dünya Savaşı sırasında 17 defa kapatılan Ebuzziya Velid Bey’in Tasvîr-i Efkâr gazetesinde “Suriye Hezimeti, Faciası ve Sebepleri” başlığı altında 14 makale yazar. Yazdığı bu makalelerde, cephede yaşanan faciaları, idaresizlikleri ve ordumuzu mağlûbiyete götüren hususları izah eder. Makaleleri tefrika edilirken Mustafa Kemal Paşa Zaman gazetesinde Cevat Rıfat’a cevap vererek bazı suçlamalarda bulunur. Cevat Rıfat ise “Haksız olduklarını Tasvir-i Efkâr ve İleri gazetelerinin sahifelerindeki vesikalı yazılarla ispat ettiğini” belirterek konuyu noktalar.

Şimdi asıl konumuz olan Filistin Cephesi’nde miralay olarak görev yapan Mustafa İsmet İnönü’nün hatalarına gelince; önce şu satırları okuyalım:

“Askerlik defterinin Millî Mücadele’ye ait faslı bu olan İsmet İnönü’nün bu yoldaki ilk sınavını vermiş bulunduğu Filistin Cephesi hikâyesini de unutmamak lâzımdır. Tarihimizin Birinci Dünya Savaşı’na ait acı bir sayfası olan Filistin çekilişi sırasında Miralay İsmet 3. Kolordu kumandanı bulunuyordu. Bu çetin mücadele sırasında, askerliğin hakkını veren kumandanlarımızın yanında, Miralay İsmet de birliklerini terk etmek gibi bağışlanması imkânsız bir günah işlemiştir…” (Nejdet Sançar, İsmet İnönü ile Hesaplaşma, Afşin Yayınları, Ankara 1973. s. 279-280).

Meşhur sadrazamlardan Kıbrıslı Kâmil Paşa’nın torunu ve üç cilt on kitaptan oluşan “Türk İnkılâp Tarihi”nin yazarı ve Millet Partisi’nin ilk genel başkanı olan Hikmet Bayur -(Fahri genel başkanı ise Mareşal Fevzi Çakmak’tı)-, Süleyman Külçe’nin hazırladığı Fevzi Çakmak adlı esere katkı bağlamında uzun bir makale yazar. Bu makalesinde “Mareşalin siyâsî büyük hatası” ara başlığı altında bazı hatalarını konu edinir. Bunlardan birini şöyle dile getirir:

“Mareşal’in, Birinci Cihan Harbi’nde Filistin Cephesi’nde ordu kumandanı bulunduğu sırada, maiyetindeki kolordulardan birini idare eden Miralay İsmet Bey, birliklerine İngilizlerin taarruzu sırasında cepheyi yarmaları üzerine, o, kıtasını bırakmıştı. Bu hal başkumandanlıkça duyulduğundan kendisinin dîvân-ı harbe verilmesi takarrür etmesi üzerine gelip Mareşal’in ayaklarına kapanmış, merhamet ve şefkat dilenmiştir. Rikkati tahrik edilen Mareşal hem onu kurşuna dizilmekten kurtarmak hem de düşmanın eline geçen bölgeyi istirdat eylemek üzere mukabil taarruz tertibatı almış ve düşmanı eski mevkiine püskürtmüş, hattâ esir almış ve cephane de iğtinam etmişti…”

“Bunu bizzat bana anlatan Mareşal, ifadesini şöyle bitirmişti:

- İsmet İnönü’nün harp meydanlarında askeri kendi haline bıraktığı Genelkurmay’daki dosyalarda mevcuttur. Benim oradan ayrılmaklığım üzerine belki İnönü dalkavukları bu dosyayı imha etmişlerdir. Yalnız unutmamalıdır ki, Filistin İngiliz kumandanı Vayel’in (!) yazmış olduğu harp tarihi meydandadır. Onu imhâ edemezler ya! (Süleyman Külçe, Mareşal Fevzi Çakmak, İkinci Kitap, Cumhuriyet Matbaası, İstanbul 1953, s. 225).

Hadisenin bir başka anlatımı da şöyledir:

“Şam şehri mahşer yerine dönmüş, bir ana baba günü yaşıyordu. Halk ve asker bu ani çöküntüden şaşkınlık içinde bulunuyordu. Askeri tensik edip intizama sokarak bir kumanda altında toplamaktan başka yapılacak bir şey yoktu. Bu işi kolordu kumandanlarının en sonuncusu olan İsmet Bey’e (İnönü) vermek isteyen Cemal Paşa, kendisini arıyor.

Fakat İsmet Bey meydanda yok!!! Aranan nefer değil, bir kolordu kumandanıdır. Bulunamıyor bir türlü... En iptidaî bir çare olarak kendisini tellâllarla aratıyoruz ve Dimeşku’ş-Şam şehrinin dar sokakları Arap tellâlların âvâzeleriyle çınlıyor. Hale bakınız!

“İsmet Bey!.. İsmet Bey!.. Gören varsa Viktorya Oteli’nde ordu karargâhına göndersin!”

Cevap yok. O, Şam’ın Nebik yolundan çoktan Humus’a kapağı atmıştı…” (Cevat Rıfat Atilhan, age, s. 46).

Ali Sabis Paşa’da bu hadiseyi hatıratında şöyle teyid eder:

“… (İsmet İnönü) İlk defa, Birinci Dünya Harbi'nde Filistin'de bir kolorduya kumanda ettiği zaman, Birüssebi'de en fena işler görmüş, ancak Fevzi Paşa onu Liman Von Sanders'in pençesinden kurtarmıştır. Onun palansız / semersiz bir mekkâri / yük beygirine binip kaçarak kolordusunu idaresiz bırakmıştır…” (Ali İhsan Sabis, Harp Hatıralarım / İstiklâl Harbi ve Gizli Cihetleri, c. 6, Nehir Yayınları, İstanbul 1993, s. 355).

Muhterem okuyucularımız, gerek Cevat Rıfat Atilhan’ın zorlu ve meşakkatli hayatı, gerek büyük mücahedesi ve eserleriyle ilgili bilgi edinmek için değerli akademisyen Celil Bozkurt’un 2012 yılında yayımlanan “Yahudilik ve Masonlukla Mücadeleye Adanmış Bir Ömür: Cevat Rıfat Atilhan” başlıklı eserine müracaat edebilirler…

(*) Yanlış anlamalara mahal vermemek için geçen çarşamba günkü yazımızda yer verdiğimiz Sadrazam Ahmed İzzet Paşa’nın Mustafa Kemal’e ilişkin tespitleri Enver Paşa’nın bu şifresinden sonradır. Çünkü Ahmet İzzet Paşa 14 Ekim 1918’de sadrazam olmuş ve İttihadçıların firarına göz yummakla suçlanması üzerine sadrazamlık görevi 25 gün gibi çok kısa sürmüş ve 8 Kasım 1918’de istifa etmiştir Zaten İttihadçı liderlerden bazıları ise 1 Kasım akşamı ülkeden firar etmişlerdir...