Bilimin birikimselliği konusu, farklı yaklaşımlarla birlikte ele alınır. Klasik yaklaşım, bilimsel bilginin tuğlaların üst üste dizilmesi örneğinden yola çıkarak dünkü bilginin bugünün temelini teşkil ettiğini savunur. Sonraki gelen, kendisinden önce gelenin mirasından yararlanmakta, üzerine kattıkları ile birlikte kendisinden sonra gelecek olana miras bırakmaktadır. Bu döngüsel yapı, ilmi geleneği vücuda getirmektedir.

Kuhn, Popper gibi isimler üzerinden geliştirilen güncel yaklaşımlar ise bilginin pür birikimsellik taşımadığını, olağan dönemlerde geçmiş bilgiden yararlanılabilirken paradigma değişimlerinin yaşandığı olağan dışı kırılma dönemlerinde tam aksi bir nitelik arz edebileceğini öne sürer.

Bilimsel ilerlemeyi bir süreklilik olarak mı göreceğiz, yoksa eskiden radikal bir kopuş ya da devrim olarak mı telakki edeceğiz?

Esasında ilmin tekâmül (olgunlaşma) içermesi bir gerçeklik ve gerekliliktir. Kişinin bireysel ilmi yolculuğu için geçerli olan bu durum, ilmin kendisi için de caridir.

Bilimsel ilerlemeyi kopuş ya da devrim olarak nitelemek, tevazuyu beraberinde getirmesi gereken ilmin kibrin etkisine sokulması anlamına gelecektir. Zira kopuşu ya da devrimi gerçekleştiren, eski paradigmanın sağladığı birikim ve zihinsel açılım ise bunu nasıl kopuş ya da devrim olarak niteleyebiliriz ki? Yanlışlanabilir olarak tanımlanan bilimin tekamül içermesi olağan bir durumdur. Yeni bilgi, eski bilgiyi değersizleştirmez.

Geçtiğimiz gün, Çankırı Karatekin Üniversitesi’nin aldığı bir senato kararını içeren haberi ve o habere ilişkin çeşitli yorumları görünce yukarıda giriş mahiyetinde izahatını yaptığım bu konuya değinme ihtiyacı hasıl oldu.

Kısaca özetlemek gerekirse, üniversite yönetimi; Selçuklu döneminde Çankırı’da inşa edilen Darüşşifa (1235) ve Darülhadis (1242) merkezlerinin varlığını temel gerekçe göstererek üniversitenin kuruluş tarihini, 2007 yılındaki yasal ve hukuki statüsünü korumakla birlikte, 1235 olarak değiştirme kararı aldı.

Bunun üzerine kamuoyuna yansıyan şekliyle çeşitli eleştiriler gündeme geldi. Birtakım çevrelerce, üniversite yönetimini “kurumsalllığı icat etmek” ya da “popülist davranmak”la itham eden söylemler geliştirildiği görüldü.

Meşhur ifadesiyle, son söyleyeceğimizi baştan söyleyelim. Bu söylemler ciddiye alınacak türden değildir. Zaten bugünkü yazıyı bu konuya ayırmamızın nedeni de bu söylemlere karşıt bir savunma geliştirmek gayesini gütmemektedir. Çünkü sorun, zihniyet probleminden kaynaklanmaktadır. Onu da bir yazıyla, bir nasihatle düzeltmeyi beklemek gerçekçi değildir. Bunun için yukarıda da değinilen paradigma değişimine ihtiyaç vardır. Mesela kuruluş tarihini 1000’li yıllar olarak gösteren Batı üniversiteleri incelendiğinde, o yıllarda bugünkü anlamda modern üniversite yapılanmasına sahip olunmadığı kolaylıkla fark edilecektir. Dahası Antik Yunan’dan tevarüs eden ilimlerin Müslüman âlimler aracılığıyla İslam dünyasına taşınmış olması nedeniyle o yıllarda üniversitelerde okutulan ilimlerin büyük ölçüde Müslüman âlimler üzerinden aktarılması gibi bir hakikat de bulunmaktadır. Dolayısıyla Darüşşifa’da verilen tıp ilmi, uygulanan tedavi yöntemleri ve geliştirilen ilaçlar, o günün bilimsel bilgisiyle şekilleniyordu.

Bu nedenle, bahsi geçen eleştirilerin aşağılık kompleksi ya da ideolojik körlükten kaynaklandığı söylenebilir. Ama bilinmesi gerekir ki; bizim ne medreseleri kutsallaştıran romantizme ne de onları küçümseyen indirgemeci anlayışa teslim olmadan bir denge arayışıyla bu meseleleri ele almamız gerekir. Ekmeleddin İhsanoğlu’nun “Medreseler Neydi, Ne Değildi?” kitabı, bu anlamda güzel fikirler sunmaktadır. Meraklılarına tavsiye edilir.

Bununla birlikte, marifet iltifata tabidir diyerek, üniversite yönetiminin aldığı bu kararı gündeme getirmek ve örneklik teşkil etmesini sağlamak, bahsi geçen o dengeyi sağlamak bakımından daha yerinde olacaktır.

Üniversite yönetimi, tarihi kuruluş yılını 1235 olarak belirlediğinde esasında sembolik gibi görülebilecek ama daha derin düşünüldüğünde hafızayı inşa etmeye dönük esaslı bir adım atmış olmaktadır.

Elbette bu inşanın gerçekleşebilmesi sadece bir tarih vurgusu ile olmayacaktır. Bunun için süreklilik arz edecek bir stratejiye de ihtiyaç duyulacaktır. Bu bakımdan Çankırı Karatekin Üniversitesi, tarihi bir sorumluluğu yüklendiğinin de idrakinde olmalıdır.

Fakat atılan bu adımın dahi önemli bir başlangıç, kıymetli bir farkındalık oluşturacağını söylemek gerekmektedir. Değerli İhsan Fazlıoğlu hocanın yıllar öncesinde dile getirdiği, "Türkiye’de koskoca akademik camiada bir tane bile 'İbn-i Sînâ Tıbbı' alanında uzmanlaşmış akademisyen bulamadık. İbn-i Sînâ tıbbını bilmek için hem ileri düzeyde klasik Arapça hem medikal tıp terimleri bilgisi hem de dönemin tıp tarihine hâkimiyet gerekiyor. Türkiye'de bu nitelikte bir uzman bulamazken, sadece İsrail’deki Tel Aviv Üniversitesi’nde doğrudan İbn-i Sînâ tıbbı üzerine çalışan 4 tane profesör var. İbn-i Sînâ’nın El-Kânûn fî't-Tıbb eseri tarih boyunca İbraniceye 110'dan fazla kez tercüme edilmiş ve işlenmiş. Dünyada bugün İbn-i Sînâ tıbbı çalışanların çok büyük bir kısmı (%95'i) Yahudi araştırmacılardan oluşuyor. Biz kendi bilim mirasımızın uzmanını kendi ülkemizde bulamayıp dışarıdan (Tel Aviv'den) getirtmek/danışmak zorunda kalıyoruz." mealindeki serzenişiyle birlikte düşünüldüğünde bu karar, bir başlangıç olabilecektir. Tabii bu arada şimdilerde İbn-i Sina üzerine çalışan kıymetli bir ekibin var olduğunu da, dolayısıyla bir paradigma değişim arayışının içinde olduğumuzu da büyük bir memnuniyetle belirtelim.

Bu vesileyle üniversite yönetimini tekrar tebrik ediyorum.