Fulbright Eğitim Komisyonu…

Ya da diğer bir adıyla “Türkiye-Amerika Birleşik Devletleri Kültürel Mübadele Komisyonu…”

Çocuklarımızın eğitiminin yıllar önce Amerikalılara nasıl teslim edildiğini, halen de bu durumun devam ettiğini, bu köşede çok sayıda yazı ile kaleme aldım.

Şimdi sırada ABD ile Türkiye Cumhuriyeti arasında gerçekleştirilen bu eğitim anlaşmasına biraz daha yakından bakmanızı sağlayacak satırlar var…

Daha doğrusu, bu anlaşmanın metnini takdirlerinize sunacağım. Çıplak halini yani…

***
Ancak metni yayınlamaya başlamadan önce bir çarpıcı noktayı dikkatinize sunmak isterim; bu anlaşma metnini alıntıladığım Haydar Tunçkanat’ın, “İkili Anlaşmaların İçyüzü” adlı eserinde anlaşmanın 4. maddesi altında hiçbir hüküm yer almıyor! Orası boş bırakılmış! Oldukça dikkat çekici! Acaba bu ‘sır’ra kadem basan madde altında hangi hükümler yer almakta! Kocaman bir muamma! Neyse…

***
Anlaşma metninin tam adı şu: “Türkiye ve ABD Hükümetleri Arasında Eğitim Komisyonu Kurulması Hakkındaki Anlaşma”

* “Tarih, 27 Aralık 1949. T.C. Hükümeti ve ABD Hükümeti: Eğitim sahasında yapılacak temaslarla bilginin ve mesleki istidat sahiplerinin daha geniş ölçüde mübadelesi suretiyle Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri milletleri arasında karşılıklı anlaşmayı daha ziyade inkişaf ettirmek arzusunda bulunduklarından;”

* “Madde 1) Türkiye’de Birleşik Devletler Eğitim Komisyonu (ki aşağıda komisyon ismiyle anılmıştır) namı altında bir komisyon teşkil olunacak ve bu komisyon işbu anlaşmanın hükümleri dairesinde T.C. Hükümeti tarafından temin edilen paralarla finanse edilecek olan eğitim programının idaresini kolaylaştırmak için ihdas ve tesis edilmiş bir teşekkül olarak Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri Hükümetleri tarafından tanınacaktır.”

* “Bu anlaşmanın üçüncü maddesinde derpiş olunan hüküm müstesna olmak üzere, komisyon, işbu anlaşmada tesbit edilen gayeler için tahsis edilen paralar ve para kredilerinin istimal ve sarfına müteallik hususlarda ABD’nin dahili ve mahalli kanunlarından muaf bulunacaktır. Bu paralar Türkiye Cumhuriyeti dahilinde yabancı bir hükümete ait emval olarak telakki olunacaktır.”

ABD, EĞİTİME KÖKLÜ OLARAK EL ATTI!

ABD ile yapılan eğitim anlaşmasında yok yok! Şöyle ki;

* “T.C. Hükümeti tarafından işbu anlaşma gereğince temin edilen paralar, muaddel 1944 tarihli Birleşik Devletler emval fazlasına müteallik kanunun 32 (b) faslında tasrih edildiği veçhile aşağıda tesbit edilen şartlar ve hadler dairesinde aşağıdaki maksatlar için komisyonun veya Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri arasında takarrür edecek herhangi diğer bir teşekkülün emrine amade kılınacaktır:”

* “1. Türkiye'de kain okul ve yüksek öğretim müesseselerinde ABD vatandaşları tarafından veya bunlar namına yapılacak tahsil, araştırma, öğretim vesair eğitim faaliyetlerini (Nefsi Birleşik Devletler, Hawaii, Alaska, 'Aleution adaları dahil' Puerto Rico ve Virgin adaları haricinde) kain Birleşik Devletler okul ve yüksek öğretim müesseselerinde Türkiye vatandaşlarının tahsil araştırma, öğretim vesair faaliyetlerini nakliye, tahsil ücreti, maişet ve öğretimle ilgili diğer masrafların tediyesi de dahil olmak üzere finanse etmek veya;”

* “2. Nefsi Birleşik Devletler Hawaii, Alaska 'Aleution Adaları dahil' Puerto Rico ve Virgin adalarında kain Birleşik Devletler okul ve yükseköğretim müesseselerine devam etmek arzusunda bulunan Türkiye vatandaşlarının bu müesseselere devamları ABD vatandaşlarını ve bu kabil okul ve müesseselere devam imkânlarından mahrum kılmamak şartıyla seyahat imkânlarını temin etmek,”

DİKKAT ÇEKEN BOŞLUK: MADDE 4 (?!)

Yazının başlığında ifade ettiğim gibi ABD ile yapılan eğitim anlaşmasının 4. maddesine geldiğimizde önümüze kocaman bir boşluk çıkıyor. Maddelere devam edelim;

* “Madde 2) Komisyon yukarda zikredilen gayelerin temini için işbu anlaşmanın onuncu maddesindeki hükümler dairesinde bu anlaşma ile derpiş edilen gayenin tahakkuku zımnında aşağıda sayılanlar da dahil olmak üzere lüzumlu bilcümle salahiyetleri kullanabilir:”

* 1. Komisyon veznedarını veya komisyon tarafından tensip edilecek bir şahsı mezkur veznedar diğer şahıs namına açılacak banka hesaplarına yatırılmak üzere tesellümüne mezun kalmak. Veznedar veya bu suretle memur kılınan şahsın tayini ABD Dışişleri Bakanı tarafından tasvip edilecek ve tesellüm edilen paralar ABD Dışişleri Bakanı tarafından tesbit edilecek bir depoziter veya depoziterler nezdinde yatırılacaktır.”

* “2. İşbu anlaşmada tesbit edilen şart ve kayıtlar dahilinde işbu anlaşma ile kabul edilen gayelerin tahakkuku için tediyat yapılmasına, para bağışlarında bulunulmasına ve avans verilmesine komisyon veznedarının veya komisyonca tensip edilecek diğer bir şahsı salahiyettar kılmak.”

* “3. Muaddel 1944 tarihli ABD emval fazlasına müteallik kanunun 32 (b) faslında tasrih olunan gayeler ve işbu anlaşma ile tayin edilen maksatlar dairesinde programlar tanzim etmek, bunları kabul ve tatbik etmek.”

* “4. Muaddel 1944 tarihli ABD emval fazlasına müteallik kanunda tasrih olunan ecnebilere ait burslar heyetine yukarda zikredilen kanun gereğince programa iştirak için ehliyetli Türkiye'de mukim talebe, profesör araştırma bilginleri ve Türkiye müesseselerini tavsiye etmek.”

* “5. Komisyonun maksat ve gayelerine erişilmesi için programa iştirak edeceklerin intihabında riayet edilmesi lüzumlu göreceği evsaf ve şerait hakkında yukarda ismi geçen ve ecnebilere ait burslar heyetine tavsiyelerde bulunmak.”

* “6. ABD Dışişleri Bakanı tarafından seçilecek murakıpların tayin edeceği şekilde, komisyon veznedarının hesaplarının muayyen devrelerde kontrolunu temin etmek.”

* “7. İdare ve büro memurlarını tayin etmek, maaş ve ücretlerini tesbit ederek tesviyesine mezuniyet vermek.”

* “Madde 3. Komisyonca tasvip edilen bilumum sarfiyat ABD Dışişleri Bakanı’nın kabul edeceği senelik bir bütçe ve tesbit edebileceği nizamname mucibince ifa olunacaktır.”

* “Madde 4… (?!)”

***

(Devam edecek…)