BARMM (Bangsamoro Aoutonomus Muslım Mındanao) Bangsamoro Özerk Bölgesi, Filipinler'in güneyindeki özerk bölge ve bugünkü yapının arkasında Filipinler hükümeti ile MILF (Moro Islamic Liberation Front) arasındaki uzun barış süreci bulunuyor. Referandum ile oluşturulan BARMM'ın (Bangsamoro Özerk Bölgesi) kuruluşundan sonra yapılacak ilk demokratik Bangsamoro Parlamentosu seçimi 14 Eylül 2026 Pazartesi günü yapılacak. Seçimler daha önce birkaç kez ertelenmişti. Bu sebeple bu seçimler tarihi bir dönüm noktası olarak ifade ediliyor.
HACI MURAD İBRAHİM KURUCU BAŞBAKAN OLARAK ATANMIŞTI
İlk anlaşmadan sonra Filipinler devlet başkanı, MILF (Moro İslami Özgürlük Cephesi) lideri ve Birleşik Bangsamoro Partisi (UBJP) Genel Başkanı Hacı Murad İbrahim’i kurucu başbakan olarak atamış ancak geçtiğimiz sene yetkisini kullanarak başbakan değişikliğine gitmişti. Bu seçimlerle birlikte Geçici Başbakan atama yetkisi ortadan kalkacak ve parlamento içerisinden başbakan seçilecek. Bundan sonra da anayasaya uygun şekilde yeni hükümet kuruluna ve yeni parlamento seçilene kadar eskileri görevlerine devam edecekler. Seçilecek parlamento 2031 yılına kadar görev yapacaktır. Bölgede yaklaşık 2,4 milyon kayıtlı seçmen bulunuyor. 32 District denilen bölgelerden oluşan Mindanao Adasında seçmenlerin yoğun olduğu başlıca şehirler şu şekilde; Basilan, Lanao del Sur, Maguindanao del Norte, Maguindanao del Sur, Tawi-Tawi, Cotabato City
BANGSAMORO PARLAMENTOSU 80 SANDALYEDEN OLUŞACAK
Başbakan seçimi parlamento üyeleri arasından yapılıyor. 80 üyeden 41 çoğunluğu sağlayan başbakan oluyor ve hükümeti kuruyor. Burada kritik nokta eski meclis başkanı, yeni meclisin açılışını ve meclis başkanının seçilmesine kadar süreci yönetiyor. Yani Burada Filipinler'in normal başkanlık seçimlerinden önemli bir fark var. BARMM'da Chief Minister (Başbakan/Bölge Hükümet Başkanı) doğrudan halk tarafından seçilmiyor. Önce Parlamento seçilecek daha sonra 80 milletvekili kendi içerisinden Chief Minister'ı seçecek.
PARLAMENTO SANDALYELERİNİN 40'I SİYASİ PARTİLERE AYRILMIŞ DURUMDA
Bunlar orantılı temsil (proportional representation) sistemiyle dağıtılacak. Yani burada tek tek seçim bölgesindeki adaydan ziyade partilerin aldığı oy oranı çok önemli. Partilerin adaylarının kazanabilmesi için de en az 2.5 oy barajı getirildi. Bu nedenle 14 Eylül seçiminin en kritik mücadelesi mecliste çoğunluğu sağlamak için olacak. UBJP burada en avantajlı parti durumunda; ancak diğer ittifakların etkisi de özellikle district denilen bölgelerde yerel liderlerin farklı tutumları da şartları zorlaştırabilir. Diğer 32 sandalye, districtlerden yani tek üyeli seçim bölgelerinden gelecek. Burada sistem doğrudan adaylar üzerinden dar bölge sistemi gibi işliyor: Bir seçim bölgesinde en fazla oyu alan aday kazanıyor. Bunlar siyasi parti adayları veya bağımsız adaylar olabilir.
TOPLUMUN FARKLI KESİMLERİ DE TEMSİL EDİLECEK
8 sektörel sandalye ise aşağıdaki şekilde dağıtılacak; Sekiz sandalye belirli toplumsal kesimlere ayrılmış: 2 Non-MoroIndigenous Peoples, 2 Settler Communities, 1 kadın, 1 gençlik, 1 geleneksel liderler, 1 Ulema.. Böylece Parlamento yalnızca siyasi partilerden oluşmayacak; farklı toplumsal kesimlerin de temsil edilmesi amaçlanıyor. Filipinler Seçim Kurulu COMELEC, UBJP'yi 2026 BARMM seçimleri için "Dominant Majority Regional Parliamentary Political Party" olarak tanıdı. Ancak seçimlere 13 parti giriyor. Yerel dinamikler ve karşı blok ittifaklar UBJP için mecliste çoğunluğu zorlayan unsurlar. MILF lideri Hacı Murad İbrahim’e duyulan güven ve saygı açısından güçlü bir toplumsal destek ile UBJP’nin hükümeti kurması bekleniyor. En son yapılan bir ankette %56 ile UBJP birinci parti çıktı. Öte yandan Türkiye’den gözlemci heyetinde yer alan milletvekilleri de şu şekilde; Hasan Turan, Osman Mesten, Adem Yıldırım ve Fahrettin Tuğrul..
