İslâm'ın temeli imandır. İman ise Yüce Allah’ın var ve tek olduğunu kabullenmekle başlıyor. “La ilahe illallah/Allah’tan başka ilah yoktur.” diyen biri, O’nun varlığını peşinen kabullenmiş oluyor. Yani ‘Kesin kes bir ilah var, O’da ancak Allah’tır.’ demiş oluyor.

Teşbihte hata olmaz. Mesela İslâm’ı bir odaya benzetirsek, iman bu odanın kapısıdır. Yüce Allah'ın varlığının sırrı ancak İslâm’a girerek bilinebilir. Birileri: “Hayır, ben dışarıdan bilmek istiyorum.” derse o zaman kulaktan dolma bir takım yarım yamalak bilgiler doğrultusunda bir inanışa sahip olur ki bu onun hakikati bulmasına yetmeyeceği gibi hezeyana sürüklenmesini de engellemez.

‘Yüce Allah, var olmasıyla vardır. Yaratan sadece O’dur ve O’nun dışındaki her şey yaratıktır. O, mahlûkatı sadece “ol” diyerek yaratır. O halde O, hiçbir mahlûkla kıyaslanamaz. Zaman dahi bir mahlûk olduğu için, ‘Allah’ın öncesi ve sonrası var mı?’ diye de sorgulanamaz. Keza mekân da bir mahlûktur ve dolayısıyla Yüce Allah’a bir mekân da isnat edilemez. O, her şeyi bilendir, görendir ve işitendir.’

Böyle bir tanım insanın Yüce Allah hakkında icmali iman sahibi olmasına yeteceği gibi kendisine gelmesine ve de haddini bilmesine sebep olsa gerektir. Artık, Yüce Allah'ın varlığını sorgularken, ‘Allah nerede? Başlangıcı ve sonu var mı? Her şeyi O yarattı da O'nu kim yarattı?’ şeklinde saçma sapan düşüncelere sahip olamaz...

Yüce Allah’ın Zatı’na has sıfatları vardır. ‘…Göklerde ve yerde en yüce ve eşsiz sıfatlar O’nundur…’(Rum/27). İlim ehli, Yüce Allah’ın sıfatlarını Zâti ve Subûti (Kemal) olarak iki başlık altında irdelemişlerdir. Zati sıfatlar, sadece Kendisi’nin Yüce varlığına mahsus sıfatlardır ve altı tanedir. Subuti diğer bir ismiyle de ‘Kemal’ sıfatları ise sekiz tanedir. Bu sıfatlar ise Allah’ın Yüce Zatı’nda külli, yaratılmışlarda ise cüz-i derecededir.

Zati Sıfatlar

Vücud: Varlık demektir. Kur’an’ı Kerim’de Yüce Allah’ın varlığını bildiren çok sayıda ayet vardır. Yaratılmışlardan bahseden ayetlerin hemen hepsinde ‘Şüphesiz Allah’ın varlığını anlatan deliller var.’ ifadesi yer alıyor. Mesela: ‘Gece, gündüz, güneş ve ay Allah’ın varlığının delillerindendir...’ (Fussilet/37) buyuruluyor. Yine mesela ‘Sizi topraktan yaratması, O’nun (varlığının ve kudretinin) delillerindendir.’ (Rum/20) ayeti var. vb.

Kıdem: Ezeli, evveliyatı olmamak. Yüce Allah’ın insana verdiği düşünme yetisi, ezelîyet keyfiyetinin sırrını çözmeye muktedir değildir. Ancak insan, yaratılmışlar üzerinde bu sırrın da tecellisini keşfedebilir. Öncelikle iman esaslarından olduğu üzere ezel sırrına tereddütsüz iman etmelidir. Zaten Kur’an’da da: ‘O’nun evveliyatı yoktur...’ (Hadid/3) diye buyuruluyor.

Beka: Ebedi. ‘O’nun sonu yoktur...’ (Hadid/3) Yüce Allah’ın başlangıcı olmadığı gibi sonu da olmayacaktır. O hem ezeli hem ebedidir... Başlangıç ve son, sadece mahlûkata has özelliklerdir. Bunda aklın almayacağı bir durum yoktur. Mesela sayıların sonsuz olması, sonsuzluğun bir ispatıdır. İnsan nasıl ki sayılarının artı-eksi sonsuzluğuna inanıyorsa, Yüce Allah’ında ezeli ve ebedi olduğuna tereddütsüz inanmalıdır. Yoksa Müslüman olmaz.

Muhalefet ün-Li’l-Havadis: Eşi ve benzeri olmayan. ‘Hiçbir şey O’na denk ve benzer değildir.’ (İhlas/4) Yüce Allah, yarattıklarının hiç birine benzemez. Eğer yarattığı herhangi bir varlığa (haşa) benzeyecek olsaydı o zaman kullar, onun benzediği varlığa itaat etme yanılgısına düşerlerdi. Zamanla onu tanrılaştırırlardı ve iman ehli arasında put tapma gibi bir hezeyan dahi olurdu.

Kıyam Bi-zatihi: Varlığı kendinden oluşu. ‘Allah, … Kayyumdur.’ (Âli İmran/2) Allah, kendiliğinden vardır. O, Alemler yokken de var olan bir varlıktır. Yaratılmış bütün varlıklar, Kâinat’ın birer elemanıdır. O ise Kâinat üstüdür, Kâinat’ı yaratandır ve onun sahibidir, (hâşâ) elamanı değildir. İnsan aklı ancak Kâinat’ın sınırları dâhilinde var olanları algılayabilir. Bu anlamda Allah’ı sorgulama insanın yetisi dâhilinde değildir. Dolayısıyla insan, kâinatın bir elemanı olması ve ayrıca düşünme, yorum ve araştırma yapma yetisinden dolayı kâinatla ilgili her bilgiye ulaşabilir. Ancak, Allah’ın varlığıyla ilgili olarak O’nun bildirdikleri dışında bir bilgiye ulaşamaz. Yalnız, bütün yaratılmışlar üzerinde Allah’ın birliği, büyüklüğü ve tecellisini sezinleyebilir. Bu da ancak takva ile (Allah’a yakınlık ile) mümkün olabilir.

Vahdaniyet: Tek demektir. ‘De ki: O Allah birdir.’(İhlas/1). ‘Allah, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayandır…’ (Bakara/255) ‘Ne malûm başka kâinat ve (haşa) başka Allah yok?’ şeklinde bir soru akla gelebilir. Eğer başka bir kâinat daha var olsaydı onu da Yüce Allah yaratmış olurdu. ‘Gökleri ve yeri yaratan Allah’ın, onların benzerini yaratmaya gücü yetmez mi? Evet yeter. O, hâkkıyla yaratandır, hâkkıyla bilendir.’ (Yasin/81)