İnsanlara hükmeden bir kral, bir müstebit, bir zalim, ille de hükmettiği halkın aynası olmaz. Yani halk kötü olduğu için kötüyü seçmiş, zalim olduğu için zulme boyun eğmiş, cahil olduğu için Ebu Cehil gibi birini önder yapmış değildir. Pekâlâ kitle saf yahut saftirik de olabilir. Başlarındaki despot, halkların aynası gibi görünse de bu ruhsal açıdan züğürt kalan kralın tesellisidir. Hani tıpkı 'bütün bunlar Allah'ın bir lütfu, dileseydi bize böyle fırsatlar vermezdi' diye avunup zulmün şiddetini artırışı gibi... Rakiplerini, muhaliflerini, düşmanlarını nasipsiz görüp kendisine ilahi bir güç bahşedildiğini sanmak gibi... Hükmettiklerini ezip, sindirip, bezdirip sonra alayını cahil; kendisini âlim lanse ederek böbürlenmek gibi... Tabii tüm bunlar ekonomik güçle doğru orantılıdır. Eline bir miktar ganimet geçen ehl-i gazanın bile kendinden geçebildiği görülür. Oysa insan ancak kanaatle dünya ve ahiret saadetini bulur. (Yunus diliyle söylemek gerekirse insan birkaç hurma, birkaç huri ile iktifa edecek hale gelirse cennet ehli olur.)

Müstebit, düz ovada koyun gütmek ister. Otlattığı koyunlara dadanan kurtları başarıyla bertaraf eder. Onun için ideal düzen düz ovada güttüğü koyunların uslu durması, sağa sola dağılmamasıdır. Sarp kayalıklara tırmanan keçilerden hiç hazzetmez. Onlar zoru seçmiş, Allah'ın arzının genişliğini gören, farklı nimetlerden faydalanmak isteyen varlıklardır. Boyun eğen, haklarına rıza gösteren, güdülebilen koyunlara yanlış örnek olurlar. Yabanidirler. Dolayısıyla yaşam hakları gözetilmemeli, avlayıp dağın taşın nebatın selameti sağlanmalıdır. Varlıklarına, öylece uzaklarda yaşayıp gitmelerine, sarp dağları çiğnemelerine müsaade edilemez.

Zalimler, bulundukları toplumun en kötüleridir. Bazen o en kötü, her şeye hükmedebilecek bir güce ulaşır. Bazen de içinde yaşadığı toplumun müstebitidir. Toplumu tarafından aşağılanan zalim pek az bulunur. Çoğu zaman en yücesi, en güçlüsü, haşmetmeab olanıdır. Hani şöyle söylemek mümkündür; Yahudi kötüdür; Netanyahu şimdiki halde Yahudi toplumları içinden çıkmış en kötüdür. Keza Şaron, Gurion, Peres, Eisenkot...

Halk iradesine dayanmak suretiyle iktidar elde edip sürdürmek, gönüllü kulluk üzerine kurulu tiranlığın en insafsızıdır. Güya gücünü halktan alan, onay gören, gönül verilen bir meşruiyet anlayışı... Hâlbuki adına cumhuriyet dense cumhurun rolü layıkınca kulluktan ibarettir. Yöntem pek demokratik, akıbet pek dramatik... Seçkin bir azınlığın, tiran ve yandaşlarının rahatlıkla hüküm sürebilmesi için artık tarihselliği anlaşılması gereken yordamlardan biri... Bu kulluk ve itaate insan evladının ayması gerekir, zira bir insanın diğerleri üstüne hüküm verebilmesinin tuhaflığını kavrayamamak, yani bir tiran oluşturup ona gönüllüce boyun eğmek, yaratıp yaşatana ihanettir. Dünyanın bu saçma döngüsüne karşı yegâne karşı koyuş, Müslüman’da görülür. O halde batıl bir düzen içinde siyaset yapmak nasıl bir şeydir diye sorgulanabilir. Müslüman bu düzenin değişmesi için mücahede eder; akıl ve iradesi üstüne kimsenin tahakküm kurmasına izin vermez. Yani herkesin kolaylıkla anlayacağı üzere hakkın hâkim olması için, Allah'ın dinini yüceltmek adına, ilayı kelimetullah uğruna çalışır; siyaset yapar, savaşır, cihad eder... Güç elde ettiğinde insanları sömürmez, iktidar olduğunda tahakküm kurmaz, galip geldiğinde cebir kullanmaz, zayıflık gördüğünde zulmetmez. İnsanlar arasından sıyrılıp biricikleşmek, mal biriktirmek, irade gasbetmek için değil; insanlığın müsavi olduğunu ibraz etmek için gayret sarf eder.

Müslümanların birbirine karşı konumları da eşittir. Herkes komutan da olur, asker de... Tüccar da olur, yönetici de... Çiftçi de olur, ekonomist de... Aynı birey bunların tamamı da olur, hiçbiri de... Ruhbanlık yoktur; âlim de olur, arif de... Cahil olamaz, zalim olamaz; bulunduğu konumu bir başkasından kıskanamaz. Yalnızca emanet ehline verilir ve ehline verilen emanetin istismar edilmesi, insanlara zarar vermesi, zulüm aracı haline gelmesi söz konusu bile edilemez. Aralarından birinin başkanlığa getirilmesi emanettir ve görev verilenin "şunun sorumlusu benim, başka kimse anlamaz, yapamaz" tavrına bürünmesi sadece ahlaksızlıkla kalmaz; kişiyi hüsrana götürür. Gel gör ki bu her şeyiyle mütekamil din, insanlar nezdinde kişisel anlayışsızlığın ya da anlamayışın hışmına uğrar. Öyle ki uygulanabilirliği bizzat elçi tarafından gösterildikten bir müddet sonra, üstelik farklı arayışlara bile bulaşmadan, egemen olan anlayışsızlığın hezeyanları doğrultusunda 'kula kulluk edene yazıklar olsun' diye diye kula kulluk etmek kurumsallaşır.

Kitlenin kendi zaliminden insaf beklentisi nafiledir. Her eylemin, her söylemin, her düşüncenin en iyisini sarf ettiğine inanan birine beyhude umut bağlanır. Bu, görevlendirilmişlerin firavun karşısına çıkışı, müşrikin birini imana davet edişi gibi algılanamaz. Zira davetçiler, pekâlâ karşılarındakinin sembolik ve kişisel işlevini bilir. Onlarınkisi bir görevin ifa edilişidir. Keza muciz olan bir eylemlerinin zalime nüfuz etmeyeceğini bildikleri gibi... Evet, hakikatin ispatı kibir abidesini fena sarsar. Yerle yeksan oluşu içinse zaman gerekir.