Türkiye, bir buçuk yıldır belediyelerdeki yolsuzluk olaylarını ve son iki aydır da fon krizini konuşuyor. Fakat konuşmaların odak noktasında ahlaki çürümüşlükten ziyade politik tarafların karşılıklı tahrik ve sahiplenmelerinin öne çıktığını görüyoruz ne yazık ki. “Benim hırsızım”, “benim partilim” merkezli bakış açısının hâlâ oldukça güçlü bir tonda olduğu kolaylıkla görülüyor.
Krizin akıbetine, yani ne gibi sonuçlar doğuracağına ilişkin senaryolar da bu zaviyeden değerlendiriliyor.
Görece güncel olmasından ötürü özellikle fon krizinin Türkiye’de seçmen tercihlerini büyük ölçüde değiştirmeye namzet olduğuna ilişkin yaygın bir kanaat de söz konusu belki. Öyle ki, iktidara yakın yorumcular ve hatta iktidar mensubu isimlerin dahi bu yönde uyarılarda bulunduğuna şahitlik ediyoruz.
Dile getirilen bu uyarıların “ahlakı hâkim kılma” arayışından kaynaklanıyor olması arzu edilen bir husus olsa da ortaya çıkan manzara ahlaki kaygıdan ziyade yerelde veya merkezde iktidar gücünün kaybedilmesi endişesinin izlerini taşıyor.
Bu anlamda belki o kesimleri rahatlatacak ama ahlak savunucularını üzecek bir hususa dikkat çekmek istiyorum. Bunu yapmamdan kasıt, karamsarlık yaymak değil, sorunun çok daha köklerde olduğuna ve bu yüzden de sorumluluğun farkına varılması gerektiğine dikkat çekmek içindir.
Son yaşanan bu ahlaki savrulmaların seçmen tercihlerine etkisi acaba gerçekten ne düzeyde olacak? Bugünlerde kamuoyunun cevabını merak ettiği önemli sorulardan birisi bu.
Ben bu sorunun cevabının şu sıralarda Anadolu’nun muhtelif şehirlerinde yapılan ve hatırı sayılır bir nüfusun katıldığı oylamalarla görüldüğü kanaatindeyim.
Neden bahsediyorum?..
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne (TOBB) bağlı 365 oda ve borsanın 2026-2030 yıllarını yönetecek kadrosunun belirlendiği yönetimler Ekim ve Kasım ayları arasında yerinde yapılan seçimlerle belirleniyor. Bu yüzden hususen son bir aydır Anadolu’da yerel gündemi meşgul eden önemli bir başlık içeriyor oda seçimleri.
“Ekonomik güç, siyasi gücü beraberinde getirir” anlayışı gereği oda seçimleri siyasetin de yakından takip ettiği bir nitelik arz ediyor. Her ilde ortalama 2000 civarında oy kullanıldığı düşünüldüğünde esasında her ilde kapsamlı bir anket gerçekleştirilmiş gibi olduğundan sonuçları da siyasetin ilgisini cezbediyor.
Peki nasıl gidiyor seçimler? Fon krizine, belediyelerin Dallas’a çevrilmesine verilen bir tepki var mı mesela?
Kısaca hayır diyebilirim. Hatta tam aksi gelişmelerin yaşandığına dair ortaya atılan ciddi iddialar, hemen hemen bütün il ve ilçelerdeki oda seçimlerine adeta gölge düşürüyor. Kamuoyunda bu konuda hassasiyet olduğu düşünüldüğü bir dönemde dahi bunların gündeme gelebiliyor olması da işin izaha muhtaç tarafını oluşturuyor.
Örneğin belli bir süre boyunca üyelik aidatını ödemeyenlerin oy hakkı silindiğinden başkan adaylarının oy karşılığında üyelerin birikmiş aidat borçlarını ödeme teklifinde bulundukları, önemli bir çoğunluğun da buna razı oldukları ve bu sayede seçim sonuçlarının manipüle edildiği yönündeki iddialar şu bir aylık süre içerisinde hemen hemen seçim yapılan bütün il ya da ilçe kamuoylarına yansıyan önemli bir iddia olarak öne çıktı.
Derdimiz yanlış anlaşılmasın, kimseyi zan altında bırakmak gibi hedefimiz bulunmuyor. Ancak herkesin bildiği sır kabilinde görülen hadiselerin cemiyetin bütününü tesir altına alacak türden tehdit içerdiğinin de farkına varılması gerekiyor.
Ticaret erbabının toplumdaki karşılığı sadece mal almak, üretmek ve satmak üzerinden değerlendirilemez. Toplumun ruhen ihtiyaç duyduğu güven duygusunu tesis eden önemli aktörler olarak görmek gerekir onları. Zaten geçmişte onlardan bahsedilirken o şehrin, o yörenin en şereflileri anlamında “eşraf” denilirdi. Eşrafın “şeref”i maddi gücünden gelmez, sahip olduğu o maddi gücün altında ezilmemesinden ötürü ulaştığı manevi doygunluktan kaynaklanır.
Sakinlerinin aldatılma endişesine kapılmadan alışveriş yapabildiği bir çarşı, güvenin inşa edildiği merkeze dönüşür. Ahilik teşkilatı geçmişine yapılan vurgunun sebebi de zaten bu toplumsal güven inşasına yaptığı katkıdan değil midir?
Bugün bu mirasın temsilcilerinin üç-beş oy daha fazla kazanabilmek için rüşvet vermeyi göze alabilir hale gelmesi, tehdidin-tehlikenin kırmızı alarm seviyesine yükseldiğinin ispatıdır.
Benim dikkat çekmeye çalıştığım husus ise ilgi alanımız gereği, ticaretin niteliğinden ziyade bunun siyasete yansıması ve seçmen tercihleridir. Ticaret ehlinin bu denli hassas günlerde dahi rüşvet teklifi yapmaktan çekinmediği bir dönemde, fon krizinin iktidar değiştireceğini zannetmek ve siyasetin kendine çekidüzen vereceğine vehmetmek beyhude bir bekleyiş haline gelmektedir. “Amaca giden her yol mubah” anlayışının sadece siyasetçilerce değil ticaret ehlince de kanıksandığı bir noktaya ulaşılmış demektir.
Peki toplumda çalmaya, rüşvete, yolsuzluğa karşı bir hassasiyet yok mu? Elbette var ama görüldüğü kadarıyla göz önündeki çoğunluk açısından bu hassasiyet paranın miktarına ve kimin yaptığına göre değişiyor?
Bugün rüşvet iddialarının gölgesinde gerçekleştirilen oda seçimleri, yarının genel seçimlerinin provası olarak görülebilir.
Siyasette ahlaki olanın makbul sayılacağı bir ortam için her açıdan helal yaşam anlayışının tesis edilmesi gerekiyor. Ahlaki yozlaşmanın yukarıdan aşağıya seyir izlediği bu dönemde ahlaki olanı kuşanmanın aşağıdan yukarıya doğru olması zorunlu bir seçenek olarak değerlendirilmelidir.