Yeni bir konuya geçerken özellikle önceki iki yazı başlığımızı hatırlamamız gerekiyor…

Birinci yazı: Düzen: ‘Komünizm yıkıldı, sıra kapitalizmde’

İkinci yazı: Düzen: Kendi kanun ve kendi medeniyetimiz

Sadece yarım yüzyıllık ‘Adil Düzen Çalışanı’ değil, aynı zamanda ‘İslam Medeniyeti Vakfı Çalışanı ve Başkanı Reşat Nuri Erol’ olarak da bu konu bendenizi derinden ilgilendiriyor…

Dikkatli okuyucularımın malumu olduğu üzere, son günlerde ‘Adil Düzen Çalışanı ve Yazarı Kazım Erten’ arkadaşımızın bu gibi önemli konularda yazdıklarını değerlendirdim…

“16. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Musevilik, Hıristiyanlık ve İslam: Küresel Sermaye, Medeniyet Mücadelesi ve Yeni Dünya Barış Düzeni” başlıklı ve 23 Ekim 2026 tarihli çalışma, Kazım Erten arkadaşımızın çok önemli bir çalışması ve başlığından da anlaşılacağı üzere, önemine binaen değerlendirilmeyi hak ediyor…

Girizgâh olarak şu hatırlatmalarla başlayalım:

- Yeni yüzyıl ve yeni binyıl birkaç açıdan değerlendirilmeyi bekliyor…

- Yeni yüzyıl ve yeni binyıl ‘sosyal tufan’ seviyesinde sorunlarla başladı…

- Yıllardır teşhis-tedavi metodu ve çare çözüm önerilerimiz var bu konularda…

- Bu çare ve çözümlerimizi sadece ülkemiz insanları değil, bütün beşeriyet bekliyor…

Hayatımızın ilmî, iktisadî, idarî/siyasî ve dinî/ahlâkî 4 ana alanında ‘sosyal tufan’ seviyesinde var olan sorunlarımızın çare ve çözümlerini yarım yüzyıldır yazmaya devam ediyoruz…

Bir ülke -ve özellikle ülkemiz- için genel olarak ‘Adil Düzen’ ve özel olarak da ‘Adil Ekonomik Düzen’; bütün beşeriyet için de genel olarak ‘Adil Dünya Barış Düzeni’ ve özel olarak da ‘Adil Düzene Göre İnsanlık Anayasası’ olarak biliniyor bu çalışmalarımız…

Bu girizgâhtan sonra Kazım Erten’in 23 Ekim 2026 tarihinde yazdıklarına geçebiliriz…

***

Aydınlanma, Sanayi Devrimi ve Din ile Bilim Arasındaki Tarihsel Mücadele

On altıncı yüzyıldan yirmi birinci yüzyıla uzanan tarihsel süreç, Musevilik, Hıristiyanlık ve İslam’ın yalnızca inanç sistemleri olarak değil, aynı zamanda devletlerin kuruluşunda, toplumların örgütlenmesinde, ekonomik ilişkilerin biçimlenmesinde ve medeniyetlerin geleceğinin belirlenmesinde etkili olan büyük tarihsel dinamikler olarak ele alınmasını gerektirmektedir. Bu uzun dönemi anlamak için dinlerin kendi iç gelişimlerini incelemek kadar, Avrupa’da sermaye birikiminin ortaya çıkışını, modern devletin yükselişini, bilimsel düşüncenin kurumsallaşmasını, sanayileşmeyi ve küresel ekonomik sistemin oluşumunu birlikte değerlendirmek zorundayız.

Aydınlanma hareketini ve Sanayi Devrimi’ni yalnızca Kilise ile bilim arasındaki bir çatışmanın sonucu olarak açıklamak, Avrupa tarihinin önemli bir boyutunu ortaya koysa da yaşanan dönüşümün bütün nedenlerini anlamak bakımından yeterli değildir. Çünkü söz konusu tarihsel dönüşüm, dinî otoritelerin bilgi üzerindeki belirleyiciliğinin sorgulanmasının yanında, ticaretin genişlemesi, deniz aşırı sömürgecilik, yeni finansman biçimleri, devletlerin askerî rekabeti, teknik ilerleme ve üretim ilişkilerinin yeniden örgütlenmesi gibi çok sayıda faktörün bir araya gelmesiyle gerçekleşmiştir.

Avrupa’da Orta Çağ boyunca dinî kurumların toplumsal hayat üzerindeki etkisi son derece güçlü olmakla birlikte, bu etkinin zaman içinde bilimsel araştırmaların, siyasal otoritenin ve ekonomik faaliyetlerin gelişmesini bütünüyle engellediğini ileri sürmek, tarihsel gerçekliğin karmaşıklığını göz ardı etmek anlamına gelir. Nitekim bilimsel düşüncenin gelişmesi, üniversitelerin kurumsallaşması, matematik ve astronomi alanındaki ilerlemeler, matbaanın yaygınlaşması ve farklı medeniyetler arasında gerçekleşen bilgi aktarımı, modern Avrupa’nın ortaya çıkışında birbirini tamamlayan önemli süreçler olmuştur.

Bununla birlikte, özellikle faiz, tefecilik, borç ilişkileri, para üretimi ve ekonomik kazancın ahlaki sınırları konusundaki tartışmalar, Avrupa’nın dinî düşüncesi ile gelişen ticari ve finansal düzen arasındaki gerilimin anlaşılmasında özel bir yere sahiptir.

(Devamı var)