Bazen okurlardan mesajlar alıyorum;
* "Adnan Bey, eskiden gensoru ile Meclis'te bakanların görevlerine son verilirdi. Şimdi var mı böyle bir denetim sistemi?" diye...
TBMM’de denetim mekanizmalarını soruyor okurlarımız...
Anlatalım;
Şöyle ki,
Doğrudur; parlamenter sistemde "gensoru önergesi" mekanizması vardı…
TBMM’de verilen gensoru önergesi ile bakanlar düşürülebiliyordu…
Mesela, 12 Eylül öncesinde Hayrettin Erkmen’in dışişleri bakanlığından düşürülmesi gibi…
Bilindiği gibi Hayrettin Erkmen, Ortadoğu’nun çıbanbaşı İsrail ile yürüttüğü gizli, kapaklı işlerden dolayı, Milli Selamet Partisi tarafından verilen gensoru önergesiyle koltuğundan düşürülmüştü…
Mesela; Mesut Yılmaz, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in görevlendirmesi üzerine 1997 Haziranı’nda ANAP-DSP-DTP ile azınlık hükümeti kurdu.
Hükümeti CHP de dışarıdan destekledi. 55’inci Hükümet, Türkbank ihalesi ve Korkmaz Yiğit’in açıklamaları sonrasında Başbakan Mesut Yılmaz ve Devlet Bakanı Güneş Taner hakkında verilen gensoru sonucu 25 Kasım 1998’de CHP’nin de katkısıyla düşürüldü.
Başka örnekler de var...
TBMM’de denetim araçlarından biri de soru önergeleridir…
Yazılı soru önergeleri…
Ancak burada da şöyle sorunlar oluyor;
Bazen bir bakanın, cevaplaması talebiyle verilen soru önergesine aylar sonra cevap verdiği görülüyor.
Normalde süre çok daha kısadır.
Bu durum da TBMM’de şu aşamada denetim sisteminin yeteri kadar çalış(a)madığını gösteriyor.
Parlamenter sistemin yeniden hayata geçirilmesini isteyen siyasi partilerin gerekçelerinden birisi de, TBMM’de daha sıkı bir denetim talep etmelerinden kaynaklanıyordu.
HÂLİHAZIRDA TBMM'DE DENETİM YOLLARI
2017 yılında benimsenen Anayasa değişikliği ile TBMM'de denetim mekanizmaları değişti. Şöyle ki;
* Madde 98- Türkiye Büyük Millet Meclisi; Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanır.
* Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemeden ibarettir.
* Genel görüşme, toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda görüşülmesidir.
* Meclis soruşturması, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında 106'ncı maddenin beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca yapılan soruşturmadan ibarettir.
* Yazılı soru, yazılı olarak en geç on beş gün içinde cevaplanmak üzere milletvekillerinin, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı olarak soru sormalarından ibarettir."
Görüldüğü gibi gensoru müessesesi ve sözlü soru önergeleri Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde kaldırılmıştır.
10 MADDEDE ALTILI MASA ÖNERİSİ!
Unutmadan...
Altılı Masa'nın anayasa değişikliği teklifinde...
1) Meclis’in denetim yetkisinin güçlendirilmesi...
2) Şeffaf ve hesap verebilir bir yönetim için hükümete hesap sorulabilmesini sağlayacak araçları artırıp hepsinin etkili kılınması...
3) Hükümet, başbakan ve bakanlar hakkında gensoru verme yetkisinin yeniden getirilmesi...
4) Bu yenilikle bakanlıklar aleyhinde verilen güvensizlik önergelerine, yeni başbakanın isminin eklenmesinin zorunlu kılınması...
5) Böylece Meclis, istikrarın gereği olarak, ancak yeni hükümeti kurmakta birleşebilirse mevcut hükümetin düşürülebilmesinin temini...
6) Bu yolla, o çok eleştiri konusu olan bir istikrarsızlığa da yol açılmaması...
7) Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili suçlarından dolayı hesap vermeleri amacıyla Meclis soruşturmasının kapsamlı bir şekilde düzenlenmesi...
8) Başbakan ve bakanlar hakkında görevine ilişkin suç işlediği iddiasıyla soruşturma önergesi verilebilmesi için gerekli çoğunluğun indirilerek denetimin kolaylaştırılması...
9) Bir yasama yılında en az 20 gün, gündemi muhalefet tarafından belirlenen genel görüşme açılabilmesinin sağlanması...
10) TBMM’nin denetim araçlarından Meclis araştırmasının, ‘Herkesin Meclis araştırma komisyonunun davetine uymak zorunda olduğu’ şeklinde değiştirilmesi vb... hükümleri yer almaktaydı.
***
Görüldüğü üzere sıkı bir TBMM denetim sistemi getirilmektedir, bu tekliflerle...
Bu değişiklikler arasında en dikkat çeken ise kuşkusuz 'gensoru' müessesesinin yeniden tesisidir.
Bu konuyla ilgili son cümlemiz şu olsun;
Milli iradenin tecelli ettiği yer olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM), denetim yollarını daha sıkı kullanması, Meclis'in itibarını artırır.
E-5 ÜZERİNDEKİ NAHOŞ GÖRÜNTÜ!
İstanbul, Bahçelievler ile Şirinevler dolayında...
E-5 üzerinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na ait geniş bir hizmet alanı var, biliyorsunuz...
Kaç sene oldu unuttum...
Bir yazı yazmıştım...
Memorial Hastanesi'nin hemen karşısında yer alan kısmındaki birkaç lojman yıkık dökük harabe halindeydi.
Neredeyse yıkılacak gibi gözüküyordu...
Özellikle Avcılar yönünden İncirli'ye doğru yol alırken o yıkık harabe binalar çok dikkat çekiyordu.
- "E-5'ten yabancı devlet adamları vb. kimseler geçerken bu yıkıntılı manzaralar hoş olmuyor! Bu binalar yıkılıp yeniden yapılsa iyi olmaz mı?" teklifini yapmıştım...
Hemen ertesinde bakanlıktan bir açıklama gelmişti...
"Bürokrasi sebebiyle iş uzuyor..." gibi bir açıklamaydı...
Aradan epey bir vakit geçti...
Geçen gün baktım, o yıkık dökük, göze hoş olmayan lojmanlar yıkılmış, yerlerine yeni temeller atılmış, çalışılıyor...
- "İşte budur! Bu kadar zor muydu, kocaman bakanlık için bu! Demek ki istenilirse oluyormuş! Aradan yılların geçmesi mi gerekiyormuş, bu yıkık dökük görüntülerin silinmesi için!" dedim.
Tabi. kendi kendime...
Haydi hayırlısı...
---
