Bursalı Mehmed Tâhir Efendi tarafından uzun yıllar süren araştırma sonucunda telif edilen ve 1915 (Hicri 1333) yılında İstanbul’da basılan “Osmanlı Müellifleri” adlı eser, son derece önemi haizdir.
Osmanlı döneminde yetişen ve Osmanlı Türklerinden olan âlim, edib, mutasavvıf ve şair gibi önemli şahsiyetlerin biyografilerini (tercüme-i hâl) muhtevi bu kıymetli eser, önemli İslâm/Ehl-i Sünnet âlimi, İstanbul eski Müftüsü A. Fikri Yavuz ve yardımcısı İsmail Özen Bey tarafından tekrar gözden geçirilerek okuyucuların istifadesine sunulmuştu.
Üç cilt halinde basılan “Osmanlı Müellifleri”, yedi bölümden oluşmaktadır:
“1- Meşayih (Mutasavvıflar),
2- Âlimler,
3- Şâirler ve Edibler,
4- Tarihçiler,
5- Tabibler,
6- Matematikçiler,
7- Coğrafyacılar”.
Bursalı Mehmed Tâhir Bey’in bu önemli eserinde Büyük Osmanlı Devleti devrinde yetişen binaltıyüz’den fazla müellifin hâl tercümeleri yer almaktadır.
“Osmanlı Müellifleri” gibi önemli bir eseri kaleme alan Mehmed Tâhir Efendi, 22 Kasım 1861 tarihinde Bursa’da doğdu; ilk tahsilini doğduğu yerde bitirdikten sonra Haraççıoğlu Medresesi’nde dini ilimleri tahsil etti. 1876 yılında rüştiyeden birincilikle mezun olduktan sonra Bursa Askeri İdadisi’ne devam etti ve 1880 yılında birincilikle bitirdi.
Değişik görevlerde bulunan Mehmed Tahir Efendi, babasının da etkisiyle tasavvufa ilgi duydu, bu ilgisi neticesinde “Tercüme-i Hâl ve Fezâil-i Şeyh-i Ekber Muhyiddin-i Arabi” adlı risaleyi kaleme aldı.
1908’de Bursa mebusu seçildi ve 1908-1911 yılları arasında Meclis-i Mebûsan’da yer aldı ancak daha sonra orduya tekrar dönerek miralay rütbesi ile 1914 yılında askerlikten emekli oldu.
Evkaf Nezâreti tarafından İstanbul’daki vakıf kütüphanelerini teftişle görevli heyetin başkanlığını deruhte eden Tahir Efendi, burada yazma eserleri inceleme fırsatı buldu. Bu görevinin akabinde Topkapı Sarayı Kütüphanesi müdürlüğüne atandı.
Sebilürreşad, Kelime-i Tayyibe, Türk Derneği, Türk Yurdu gibi dergilerde biyografi tarzında makaleler yazdı. 28 Ekim 1925 tarihinde İstanbul’da vefat ederek Üsküdar Aziz Mahmud Hüdâyi Dergâhı haziresine defnedildi.
Eserleri:
Bursalı Mehmed Tâhir Efendi’nin “Osmanlı Müellifleri” eserinden başka yayınlanmış eserleri şunlardır: “Türklerin Ulûm ve Fünuna Hizmetleri, “Tercüme-i Hâl ve Fezâil-i Şeyh-i Ekber Muhyiddin-i Arabi, Kibar ve Meşâyih-i Ulemadan Oniki Zatın Teracim-i Ahvali, Meşayih-i Osmanîyeden Sekiz Zatın Teracim-i Ahvali, Ulema-i Osmaniye'den Altı Zatın Teracim-i Ahvali, Alî ve Kâtip Çelebi'nin Terceme-i Halleri, Aydın Vilâyetine Mensup Meşayih, Ulema, Şuarâ ve Müverrihinin Teracim-i Ahvali, Delilût-Tefâsîr, Müntehabat-i Masarî' ve Ebyat-ı Osmaniye, Hacı Bayram-ı Veli, Ahlâk Kitablarımız, Nazar-ı İslâm'da Fakr, Kâtip Çelebi, Siyasete Müteallik Asar-ı İslâmiye, Menâkıb-ı Harbiyesinden Bir Nebze”.
Basılmamış eserleri ise şunlardır: “Menakıb-ı Seyyid Hoca Muhammed Nûrü'l-Arabî ve Beyan-ı Melâmet ve Ahval-i Melâmiyye, Mecmua-i Tahir, Fezail-i İmam-ı Ali (r.a) Hakkında Şerefvarid Ehadîs-i Şerife ve Tercemeleri, Haseneyn ‘Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’ (r.a) Haklarında Şerefvarid Ehadîs-i Şerife ve Tercemeleri, İmam Suyûtî'nin ‘El-Ehadîsi-ş-Şerife Fi's-Saltanatil-Münife’ Risalesinin Tercemesi, Manastıra Mensup Meşayih, Ulema ve Şuaranın Teracim-i Ahvali, Müntehabat-ı Durûb-i Emsâl-i Arabiyj'e ve Farisiyye”.
Rahmetullahi Aleyh.
