Evanjelizm, temelde “İncil’e dönmek” (öğretmek ve yaymak) fikriyle ortaya çıkan, geçirdiği evrelerle ve günümüzde ABD dış politikasındaki etkisiyle dikkatleri üzerine çeken hareketin adıdır. Evanjelik ise, İncil’in bildirisini vaaz eden, yayan kişilere denir.
Evanjelizm adını ilk kullanan kişi, Reform hareketinin lideri Martin Luther’dir. Bundan dolayı Lutheran Protestanlar grubu bünyesinde barındıran bu kitle, Reform hareketleriyle birlikte ortaya çıkan, Hristiyanlıkta temel referans olarak kiliseyi yahut ruhban sınıfını değil, kutsal kitap İncil’i ve onun mesajını dikkate alan, “sola scriptura” yani “sadece kutsal kitap İncil” anlayışıyla yola çıkarak iman ve tövbe konusunda kilisenin, ruhban sınıfının kişilerle tanrı arasında aracı olmasını reddederek, dinde tek kaynağın kutsal kitap olduğu fikrini benimseyen bir hareket olarak ortaya çıkmıştır. Yani temel referans kaynağı “Matta, Markos, Luka ve Yuhanna”dır. Ancak günümüzde İncil denildiği zaman “Kitab-ı Mukaddes” yani Yeni Ahit (İncil), Eski Ahit (Tevrat) ve Zebur’un tamamı kastedilir.
Evanjelizm, sadece ABD’de değil dünyadaki tüm Hristiyan toplumun en radikal kanadıdır. Evanjelikler, Eski Ahit’te savunulan Yahudilerin Tanrı’nın seçilmiş halkı olduğu, kutsal toprakların vadettiği Arz-ı Mev’ud’un Yahudilerin malı olduğu, Yahudilerin Mesih’in gelmesiyle dünya egemenliğine kavuşacakları gibi sapkın kehanetlere inanırlar. Bundan dolayı da Büyük Ortadoğu Projesi yani Büyük İsrail Projesi ile Yahudilerin dünya egemenliği projelerine destek verirler.
Bundan dolayı Evanjelizm’i “Hristiyan Siyonizm’i”; Evenjelikleri ise “Hristiyan Siyonistler” şeklinde tarif etmek yerinde bir tanımlamadır. Hıristiyan Siyonizm’i kavramının kullanımı 1990’lardan sonra yaygınlaşmış, bazen geniş manada İsrail’i herhangi bir sebepten dolayı destekleyen tüm Hıristiyanları tanımlamak için, bazen de dar anlamda İsrail’i İncil’deki kehanetlerin gerçekleştirilmesindeki yeri sebebiyle destekleyen Protestan fundamantalistleri tanımlamak için kullanılmaktadır.
Hristiyan Siyonistler yahut Evenjelikler, inanç olarak Protestan Hristiyan olsa da Yahudileri desteklemekte ve Siyonist idealler için mücadele etmektedir. Hıristiyan Siyonistler, Tanrı’nın Hz. İbrahim’le yaptığı ahit neticesinde Filistin coğrafyasını Yahudi halkına verdiğine ve Yahudilerin seçilmiş ırk olduğuna inanır.
Bu inanç sahiplerine göre Siyonist İsrail’i gerek ekonomik, gerek siyasi gerekse dini açıdan destelemek bir görevdir, tanrının emridir. Günümüzde Amerikan fundamantalist Protestanlar arasında yaygın hale gelen bu inanç, ABD’nin iç politika dengelerini ve dış politikasını hayli etkilemektedir. Bu etki öyle bir hale gelmiştir ki, ABD hükümetlerinin Yahudilere ve İsrail’e verdiği koşulsuz destek bazı insaflı ABD’li yazarlar ve yorumcular tarafından eleştirilmektedir.
Batı’da 16’ncı yüzyılın sonlarına doğru kilisenin ve din adamlarının din üzerindeki tahakkümünü sorgulamakla başlayan “sola scriptura/yalnızca kutsal kitap (İncil)” anlayışıyla Hıristiyan kültürdeki tüm öğeleri redederek İncil’in tek başına mehaz kabul edildiği bu süreç, İngiliz George Whitefield (1715-1770), John Wesley (1703-1791) ve Amerikalı Jonathan Edwards (1703-1785) ile devam etmiştir. İngiliz din adamı, William Henry Hechler (1845–1931), Hristiyan Siyonizm’inin kurucusu ve ilk Hristiyan Siyonist sayılmaktadır.
(Devam edecek.)
