Tarihini bir dizi sahnesinde öğrenenler!..
“Şehzade Bayezid’in idamı” kelimelerini yan yana gören birçok insan, büyük tartışmalara sebep olan bir dizinin hayli ses getiren bir sahnesini hatırlıyor. Osmanlı padişahlarını Avrupa gözüyle seyircisine aktaran söz konusu dizi, Osmanlı Cihan İmparatorluğu’na 46 yıl hükmetmiş padişahını “Uçkur düşkünü bir zavallı” gibi göstermişti zamanında. Bu çarpık zihniyetli dizinin akıllarda büyük yer eden iki sahnesi vardı. Şehzade Mustafa ve kardeşi Şehzade Bayezid’in idam sahneleri üzerine türlü yorumlar yapılmıştı. Bu yorumların büyük bir kısmında evlat ve kardeş katli ile ilgili çeşitli tartışmaların kapısı açılmıştı. Yüzyıllar önceki durumları bilmeyen ve günümüz şartlarına göre ahkam kesen bazı kimselerin gazına gelenlerin bir kısmı, Bursa’daki Şehzade Mustafa Türbesi’ne akın etmişti. Hatta bundan asırlar önce yaşamış Kanuni Sultan Süleyman hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunan bir vatandaş dahi çıkmıştı. O dönemde Şehzade Bayezid’in idamı konusunda da bir suç duyurusu gelir diye beklemiştik. Neyse ki böyle komik bir olay tekrar etmedi de cümle aleme rezil olmadık!.. Bugünkü sayfamızda tarihimizin hazin hikayelerinden biri olan Şehzade Bayezid’in idamı konusunu ele aldık. Evlat veya kardeş katli meselesinin tartışmasını da bir başka zamana bırakarak bu hazin olayı hatırlayalım.
Şehzade Bayezid’in idamı
Kanuni Sultan Süleyman’ın idam ettirdiği evladı sadece Şehzade Mustafa değildir. Şehzade Mustafa’nın idamından yaklaşık 8 sene sonra diğer şehzade Bayezid de idam edilmiştir. Aynı zamanda Şehzade Bayezid’in 5 çocuğu da aynı akıbeti yaşadı.
Kanuni’nin 8 oğlu dünyaya gelmiştir. Bunlardan Murad, Mahmud ve Abdullah çocukken vefat etmiş, Kanuni’nin kendisine varis olarak gördüğü gözdesi Şehzade Mehmed 1543te bir hastalık sonucu hayata gözlerini yummuştur. Şehzade Mustafa’nın 1553’teki idamı sebebiyle büyük üzüntü yaşayan diğer evladı Cihangir ebedi aleme göçmüştür. Kanuni’nin şehzadelerinin sadece ikisi kalmıştır. Bunlar Şehzade Selim ile Şehzade Bayezid’dir. Bu iki şehzadenin annesi Hürrem Sultan’dır.
ALINAN TEDBİRLER İŞE YARAMADI
Şehzadelerin devlet yönetimin öğrenebilmeleri için sancak beyliklerinde görevlendirilmeleri adeti gereği Şehzade Selim Manisa’ya, Şehzade Bayezid ise Kütahya’ya gönderilmiştir. Bu iki şehzadenin güç gösterilerinde bulunmaya başlamışlardır. Çıkması muhtemel iç savaşın önüne geçebilmek adına Kanuni Sultan Süleyman, her iki şehzadesine önce birer “Lala” göndermiş ardından da yerlerini değiştirerek, birini Konya’ya diğerini de Amasya’ya tayin etmiştir. Şehzade Selim Konya’ya, Şehzade Bayezid ise Amasya’ya gönderildi. Bu tedbir de işe yaramamış, asıl kargaşa bu değişikliklerden sonra başlamıştır. Şehzadeler arasındaki çekişmeleri sükûnete erdirmek için gayret göstermesi gereken lalalar hırslarını daha da körüklemiştir. Bunun sonucu olarak, 1559’da Konya Ovası’nda bir savaş meydana geldi. Söz konusu savaş 30 Mayıs’ın sabahında başlamış akşama kadar her iki orduda da büyük zayiatlar vererek kesin bir sonuç elde edilememiştir. Galibinin olmadığı bu savaş sonucunda Şehzade Bayezid askerlerini geri çekerek kardeşi Şehzade Selim’i beklemeye koyulmuştu. Şehzade Bayezid’in taht mücadelesi Osmanlı sınırlarının ötesindeki İran’ın da ağzını sulandırmıştı. İran Şahı Tahmasb, büyük bir dikkatle bu mücadeleyi seyrediyor dahil olmanın yollarını arıyordu.
KANUNİ ORDUSU’NUN BAŞINDA
Şehzadelerinin Osmanlı’yı parçalamaya kadar götürebilecek mücadelesine daha fazla sessiz kalamayan Kanuni, 5 Haziran günü ordusunun başına geçti. Adet olduğu üzere ordu Üsküdar’dan yola çıkarıldı. Hedef Amasya’daki Şehzade Bayezid’di. Ordunun Amasya üzerine geldiğini haber alan Şehzade, 4 oğluna ve askerlerini alarak İran’a doğru yola çıktı. Amacı İran’a iltica etmekti. Şehzade Bayezid’in en büyük hatası buydu. Bundan sonra Sultan Cem’in yaşadığı durumun bir benzerini Şehzade Bayezid yaşayacaktı.
ŞEHZADE BAYEZİD’İN, SOKOLLU KARŞISINDAKİ ZAFERİ
Her iki ordu arasında haberler gidip geliyordu. Oğlunun Osmanlı’nın düşmanı İran’a iltica edeceği haberini alan Kanuni, önlerini kesmek için Sokollu Mehmed Paşa’yı görevlendirdi. İran sınırında Şehzade Bayezid’in ordusuna yetişen Sokollu, büyük bir hezimet yaşadı. Sokollu’nun emrindeki askerleri kılıçtan geçirerek zafer kazanan Şehzade Bayezid, İrana ulaşmayı başardı.
ŞAH TAHMASB’IN ELİNDEKİ BÜYÜK KOZ…
Şah Tahmasb tarafından 21 Ekim 1559 yılında büyük bir törenle karşılanan Şehzade Bayezid, emrine verilen saraya yerleşti. Osmanlı’ya karşı büyük bir kozu eline geçiren Şah Tahmasb’ın keyfine ise diyecek yoktu. Şehzade Bayezid’in oğullarının her biri bir İran beyinin yanına verildi. Bu arada Bayezid ile birlikte gelen 12 bin askerin 9 binini Osmanlı’ya geri gönderen Tahmasb için 3 bin kişilik bir tehlike söz konusuydu. Bu 3 bin kişilik ordu, İran’ı ele geçirme planları yapmaya başlamıştı. Bu planlardan haberdar olan Şah Tahmasb, 3 bin kişiyi kılıçtan geçirdikten sonra Bayezid’i hapsettirdi. Bütün bunların yaşandığı sırada İran ile Osmanlı arasında yoğun bir elçi trafiği dikkat çekiyordu. Osmanlı bir an önce Şehzade Bayezid’i ölü ya da diri istiyordu. Şah ise bu meseleyi mükemmel bir şekilde pazarlık konusu haline getirmişti. Şah Tahmasb, 1 milyon 200 bin altın ile birlikte Kars Kalesi’ni istiyordu. İsteklerinin karşılanması durumunda Şehzade Bayezid’i Kanuni’ye verecekti. İstediklerinin verileceğini öğrenen Tahmasb, Şehzade Bayezid’in saçını ve sakalını tıraş ettirdikten sonra yanın getirtti. Bu hareket, Şehzade Bayezid’e büyük bir hakaretti. Osmanlı elçilerine Şehzade Bayezid’i göstererek, “İstediğiniz şehzadeniz bu mu ” diye sordu. “Evet” cevabı üzerine elçilere teslim edilen Şehzade Bayezid, Şehzade Selim’in bir adamı tarafından orada boğuldu. Daha sonra Şehzade Bayezid’in İran beylerinin yanındaki 4 oğlu da boğularak öldürüldü. İdamlar bununla sınırlı kalmadı. Şehzade Bayezid’in Amasya’da bıraktığı en küçük oğlu da ağabeyleriyle aynı akıbeti paylaştı.
KANUNİ, ŞEHZADE’Yİ CANLI İSTİYORDU
Bu idamların ardından Kanuni Sultan Süleyman, Şehzade’yi canlı olarak göndermesi konusunda anlaştığı İran Şahı’na sadece 400 bin altın gönderdi ve Kars Kalesi’ni vermekten de vazgeçtiğini bildirdi.
KANUNNAME’YE UYGUN…
Şehzade Bayezid’in taht mücadelesi sonrası yaşadığı İran macerası, Sultan Cem olayına benzeyen hüzünlü olaylardan biridir. Ancak İran’daki idam, taht kavgaları sebebiyle yüzbinlerce insanın ölmesi ve Osmanlı’nın dağılmasının önüne geçmiştir. Ayrıca Fatih Sultan Mehmed Han’ın Kanunnamesi’ne de uygundur. Bu hukuki bir hak ve bir mecburiyetti.
KRONOLOJİ
2 Eylül Osmanlı Hükümeti’nin, Tarihinde İlk Kez Fransa’ ya Savaş İlan Etmesi (1798).
2 Eylül Kösem Sultan’ın Öldürülmesi (1651).
2 Eylül Tokyo Körfezi’nde Demirli Missouri Zırhlısında, Başbakan Suziki’nin, Japonya’nın Yönetimini Mac Artur’a Devrini Öngören Anlaşmayı İmzalaması. Başkan Turuman’ın Zaferi İlan Edişi ve İkinci Dünya Savaşının Sonu (1945).
3 Eylül İngiltere ve Fransa’nın Almanya’ya Savaş Açması (1939).
4 Eylül Sivas Kongresi’nin Toplanması (1919).
7 Eylül I. Süleyman’ın (Kanuni) Zigetvar Dolaylarında Ölümü (1566).
7 Eyül I. Süleyman’ın, Budapeşte’yi Fethi (1529).
9 Eylül Kuzey Kore’nin Bağımsızlık İlanı (1948).
10 Eylül IV. Murat’ın Tahta Çıkışı (1623).
11 Eylül Macaristan’da Budin’in Fethi (1526).
11 Eylül ABD’de, Dünya Ticaret Merkezi ve Savunma Bakanlığına (Pentagon) Saldırı Düzenlendi (2001).
12 Eylül Askeri darbe (1980).
13 Eylül Sakarya Zaferi (23 Ağustos-13 Eylül 1921).
14 Eylül Ruslarla, Edirne Antlaşması’nın İmzalanması (1829).
17 Eylül Türkiye’nin Üç Yıl İçin MC Konseyine Üye Seçilmesi (1934).
18 Eylül Pakistan’ın Kurucusu M. Ali Cinnah’ın Ölümü (1948). Camp David (ABD)’de, Mısır-İsrail (Sedat - Begin) Zirvesi (1978).
20 Eylül Başbakan İsmet Paşa ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü’nün, Sofya’yı Ziyareti ve 1929 Tarafsızlık Antlaşması’nın Uzatılması (1933).
22 Eylül Yavuz Sultan Selim’in Ölümü (1520).
24 Eylül II. Selim’in Tahta Çıkışı (1566).
24 Eylül İran-Irak Savaşı’nın Başlaması (1980).
25 Eylül Yıldırım Bayezid’in Niğbolu Zaferi (1396).
25 Eylül Şehzade Bayezid’in İdamı (1561).
26 Eylül Preveze Deniz Zaferi (1538).
29 Eylül İnebahtı Kalesi’nin Fethi (1499).
30 Eylül Sokollu Mehmet Paşa’nın Ölümü (1579).
30 Eylül I. Süleyman’ın Tahta Geçmesi (1520).
30 Eylül Oruç Reis’in Cezayir Zaferi (1517).
30 Eylül Damat Ferit’in İstifası (1919).
