İslam a özellikle kadın üzerinden yöneltilen saldırıların
temelinde yer alan hadislerden birisi de budur. Önce hadisi getirelim. Sonra
üzerinde konuşalım:
Ebu Hureyre radiyallahu anhu rivayet eder, Peygamber
sallallahu aleyhi ve selem şöyle buyurur: Namaz kılan bir adamın önünden eşek,
(kara) köpek ve kadın geçerse namazı bozulur (Buhari 8/102; Hanbel 4/86)
Hadise baktığımızda kadını eşek ve köpekle bir, yani aynı
seviyeye getirdiği gibi eşek, köpek ve kadının namaz kılanın önünden geçmesinin
namazı neden bozacağı ile de ilgili bir illet, bilgi gözükmemektedir.
Genelde hadis âlimlerimiz isnada bakıp, metin açısından
tahkik etmediğinden böyle sıkıntıyla karşılaşmaktayız. Halbuki aynı şekilde
kadın namaz kılarken erkek önünden geçerse, kadının da namazının bozulması
gerekir.
Sonuçta burada anlaşılan namaz kılan birisinin önünden
kadın geçtiğinde kalbinde o kadına karşı bir temayül oluşabilir, dikkati
dağılabilir veya namazdan kopabilir mantığı oluşturulduğunda, aynı şeyin namaz
kılan bir kadının da başına gelebileceği kıyasen anlaşılmaktadır.
Fakat burada kadının yanında köpek ve eşeğin zikredilmesi
hem konuyla alakası olmadığı gibi, hem de kadını onlarla aynı seviyeye
getirmektedir. Bu durum Kur an ın genel hitabına aykırı olduğu gibi, Kur an
emir ve nehiyler konusunda cinsiyet ayırımı yapmamıştır.
Hz. Ayşe nin hadise itirazı
Bizi yine eşeklere ve köpeklere benzettiniz.
Vallahi, ben Resulullah aleyhissalâtu vesselâmı
kıblesiyle arasında yatakta yatar olduğum halde namaz kılarken gördüm. Benim
için ihtiyaç hâsıl olunca oturup onu rahatsız etmek istemezdim (yatağın) ayak
tarafından sıyrılıp çıkardım.
(Buharî, Salât 99, 102, 105, 108; Muslim, Salât 269-271)
Başka bir rivayette de şöyle demiştir:
Âişe nin yanında namazı bozan şeylerden köpek, eşek ve
kadın zikredildiğinde şöyle demişti:
Bizi eşek ve köpekle bir tutmakla ne kötü bir iş
yaptınız!
Yemin olsun ben bilirim ki, Resulullah namaz kılarken
onunla kıblesi arasında yatmış olurdum da, secde etmek istediğimde ayaklarıma
dokunurdu, ben de onları çekerdim. (Buhari, Salât 108; Müslim, Salât 269-271;
Ebu Davud, Salât, 111; Nesâi, Kıble, 10)
İmam Nevevi Sahihi Müslim şerhinde İmam Malik, Ebu Hanife
ve İmam Şafii gibi mezhep imamları da dâhil olmak üzere âlimlerin çoğunluğu
(cumhûr-u ulemâ), yukarıda sayılan ve sayılmayan şeylerin namaz kılanın önünden
geçmesi ile namazın bozulmayacağını söylemektedir. (İmam Nevevi, Sahîhu Müslim
bi Şerhi n-Nevevî, c: 4, s: 227)
Çünkü Hz. Âişe den mervi hadis Resûlullah (s.a.) namaz
kılarken, kendisinin Resûlullah ın önünde yattığı fakat Resûlullah (s.a.) in
yine de na¬maza devam ettiği zikrediliyor. Ayrıca Hz. Ayşe ve İbni Abbas
sahebenin fakihlerindendir.
Bu da fakihlerin hadisi metin kriterine vurduğunu yani
hadisçilerin tabiriyle (buna selefi kardeşlerimiz itiraz ederler) akıl ile
düşünerek kabul etmediklerini anlıyoruz. Hadisteki isnat sahih olsa da fakihler
metin kriteriyle genelde olayı yorumlarlar.
NOT: Buhari de hadis konusunda pek tatmin olmadığından
hadisi Hz. Ayşe nin sözü ile birlikte veriyor. Bu üslup da özellikle üzerinde
düşünülmesi gerekir. Buhari, Setretul Muselli, Bab 15, h. no: 492, Buhari, 8,
105)
Hadisi Kabul Edenlerin Görüşleri
Bazıları ise kadının, köpeğin ve eşeğin geçmesiyle
namazın bozulacağı¬nı iddia etmişlerdir.
Hadis konusunda tartışmaya bile yanaşmayanlar tabiî ki
ehli hadistir. Ehli hadis bu konuda;
1. Hadis sahih bu nedenle olduğu gibi kabul ederiz. (Ehli
hadis için önemli olan isnattır. Metin tenkidi görevi fakihlerindir)
2. Hadisi eleştirenleri akılcı olmakla suçlamaktadırlar.
3. Eşek ve köpek için şeytan olduğu ile ilgili
rivayetlere dayanarak bunların zikredilmesinin nedenin şeytan olduğunu
söylemektedirler.
Kadınların Namazın Önünden Geçmesinden Dolayı Namazın
Bozulmayacağını Belirten Hadisler
İbn Abbâs dan: demiştir ki: Dişi bir merkebe binerek
gel¬dim. Ben o zaman ergenlik çağına yaklaşmıştım. Peygamber (s.a.) Minâ da
cemaatle namaz kılıyordu. Safın birinin önünden (eşekle) geçtim ve indikten
sonra otlasın diye onu salıverdim. Kendim de safa girdim. Bunu kimse kötü
karşılamadı.(Buhârî, ilim 18; salât 90; ezan 161; sayd 25; Müslim, salat 254,
255; Nesâî, kıble 7; İbn Mace, ikâme 38; Muvatta, sefer 38; Ahmed b. Hanbel, I,
264 - 342; II, 149.)
Mâlik dedi ki: Ben bu hadiste namaza durulduğu zaman
(imamın önünden değil de) saflar arasından geçilmesinde bir ruhsat görüyo¬rum.
(Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 3/91.)
Bu hadisler (sahabe ve tabiin sözleri) bize baştaki
hadisin sıkıntılı olduğunu göstermektedir. Bu sıkıntıyı da hadisçilerin aslında
çözmesi gerekir.
İbni Abbas tan rivayet edilen başka bir hadis de sanırım
olaya nasıl bakmamız gerektiğini göstermesi açısından bize yol göstermektedir:
Ebu s-Sahbâ dan; demiştir ki: Biz İbn Abbâs ın yanında
namazı bozan şeylerden bahsediyorduk. îbn Abbâs (şöyle) dedi: Ben ve Abdu Imuttalib
oğullarından bir çocuk eşek üzerinde olduğumuz halde namaz kılmakta olan
Peygamber (s.a.)e (önünden geçerek) gel¬dik. Sonra o da ben de eşekten inip
eşeği safların önüne salıverdik. (Bunu gören Peygamber) hiç aldırış etmedi. Ve
(yine) Abdulmuttalib oğullarından iki kız gelerek safların arasına girdiler.
Bunu da mühimsemedi. (Nesâî, kıble 7; Tirmizî, salât 135., Sünen-i Ebu Davud
Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 3/93.)
Peygamberimizin eşi Meymuna şöyle demiştir: Resulullah,
ben karşısında iken ve hayızlı olduğum halde namaz kılardı. Bazen de secdeye
vardığı zaman elbisesi bana değerdi. (İbni Mace, İkame 40, h. 958, Buhari
Salat, 107, Muslim Salat 51, hadis No: 273
İbni Abbas ın bu rivayeti de konunun o dönemde de ciddi
bir şekilde tartışıldığı, fakat onun bu hadis konusunda sükut edip kendi
yaşadığı olayı zikretmesi ve bu olayda Peygamber in süküt etmesinin de bir
hadis olduğu (efal) gösterir. Genelde fukaha da İbni Abbasın görüşünü tercih
etmiştir.
Ahmed bin Hanbel ise hadis konusunda özellikle bundan
çıkaracağı fıkhi hüküm konusunda tereddütlerini beyan etmektedir: İmam Ahmed b.
Hanbel de, Kara köpek geçerse na¬mazı bozar. Ama eşek ve kadın hakkında içimde
biraz şüphe var demiştir. (Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil
Yayınları: 3/93-94.)
Bazı rivayetlerde ise namaz kılanın önünden geçen kadının
hayızlı kadın olduğu belirtilmiştir. (Ahmed bin Hanbel in Müsned 6-154;1-347)
