Beyaz'la Joker yarışmasında Osmanlı Devleti'nin askerî teşkilatına ilişkin yöneltilen yeniçeri sorusunun doğru cevabı “yeni asker” oldu. Yüzyıllar boyunca Osmanlı ordusunun önemli birliklerinden biri olan Yeniçeri Ocağı'nın adı, Türkçedeki iki kelimenin birleşmesinden geliyor.
Beyazıt Öztürk'ün sunuculuğunu yaptığı Beyaz'la Joker yarışmasında bu kez Osmanlı tarihinden bir soru yer aldı. Yarışmacılara, Osmanlı Devleti'nde görev yapan yeniçerilerin adının ne anlama geldiği soruldu.
Dört seçeneğin de “yeni” kelimesiyle başlaması, yanıtın ikinci kelimede aranmasına neden oldu. Doğru cevap, yeniçeri sözcüğünün tarihsel kökenine dayanıyor.
Beyaz'la Joker'deki yeniçeri sorusunun doğru cevabı
Yarışmada yöneltilen sorunun seçenekleri şöyle sıralandı:
A) Yeni kul
B) Yeni asker
C) Yeni koruyucu
D) Yeni aslan
Doğru cevap: B) Yeni asker.
Yeniçeri kelimesi, “yeni” ve asker anlamındaki “çeri” sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Osmanlı askerî teşkilatında özel bir yere sahip olan bu birlik, devletin merkezî ordusunun önemli unsurlarından biriydi.
Yeniçeri kelimesinin kökeni ve anlamı
Türkçede tarihî bir sözcük olan “çeri”, asker anlamında kullanılıyor. Yeniçeri kelimesi de bu sözcüğün “yeni” ile birleşmesinden meydana geliyor.
Yeniçeriler, Osmanlı Devleti'nin kapıkulu askerleri arasında yer alan maaşlı ve sürekli piyade birliklerini oluşturuyordu. Doğrudan merkezî yönetime bağlı olmaları, onları diğer askerî kuvvetlerden ayıran temel özelliklerden biriydi.
Yeniçeri Ocağı yalnızca savaş dönemlerinde toplanan geçici bir kuvvet değildi. Belirli bir teşkilat düzeni, eğitim sistemi ve maaş yapısı bulunan sürekli bir askerî kurum olarak faaliyet gösteriyordu.
Yeniçeri Ocağı ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
Yeniçeri Ocağı'nın temelleri Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde, 14. yüzyılda atıldı. Kuruluşu geleneksel olarak Sultan I. Murad dönemiyle ilişkilendiriliyor.
Bununla birlikte tarih araştırmalarında ocağın kuruluşuna ilişkin kesin bir yıl üzerinde tam görüş birliği bulunmuyor. Askerî teşkilatın zaman içerisinde gelişerek kurumsal yapıya kavuştuğu kabul ediliyor.
Yeniçeriler, Osmanlı'nın merkezî askerî gücünün önemli bir bölümünü oluşturdu. Özellikle seferlerde ve büyük askerî harekâtlarda piyade kuvveti olarak görev yaptılar.
Yeniçeriler nasıl seçiliyor ve eğitiliyordu?
Yeniçeri Ocağı'nın insan kaynağı zaman içerisinde farklı yöntemlerle sağlandı. İlk dönemlerde savaş esirleri arasından seçilen gençlerin yetiştirilmesi önemli bir uygulamaydı.
Daha sonra devşirme sistemi, ocağın asker ihtiyacının karşılanmasında belirleyici rol üstlendi. Bu sistem kapsamında seçilen gençler, çeşitli eğitim ve hazırlık aşamalarından geçirilerek devlet hizmetine alınıyordu.
Acemi Ocağı'nda yetiştirilen askerler, uygun görüldüklerinde Yeniçeri Ocağı'na geçiyordu. Ancak ilerleyen yüzyıllarda ocağa kabul yöntemleri değişti ve başlangıçtaki sistemin dışına çıkan uygulamalar yaygınlaştı.
Yeniçeri Ocağı neden kaldırıldı?
Yeniçeri Ocağı, Osmanlı Devleti'nin askerî ve siyasi tarihinde uzun süre etkili oldu. Zamanla askerî düzenin değiştirilmesine yönelik girişimlerle yeniçeriler arasında ciddi anlaşmazlıklar yaşandı.
Özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda ordunun yeniden düzenlenmesi çalışmaları, merkezî yönetim ile Yeniçeri Ocağı arasındaki gerilimi artırdı. II. Mahmud döneminde gerçekleştirilen askerî reformlar bu sürecin son aşamasını oluşturdu.
1826 yılında yaşanan ve Osmanlı tarihinde Vak'a-i Hayriyye olarak adlandırılan olayların ardından Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye adıyla yeni bir askerî teşkilat kuruldu.
Beyaz'la Joker hangi kanalda yayınlanıyor?
Beyazıt Öztürk'ün sunduğu Beyaz'la Joker, Kanal D ekranlarında yayınlanıyor. Yarışmada tarih, coğrafya, bilim ve genel kültür gibi farklı alanlardan sorular yöneltiliyor.
Osmanlı tarihine ilişkin yeniçeri sorusunda doğru seçenek “yeni asker” olarak açıklandı. Kelimenin anlamı, Türkçedeki “çeri” sözcüğünün asker karşılığından geliyor.
