Filipinler Devlet Başkanı Benigno Aquino’nun iktidara gelmesinden sonra, Filipinler Hükümeti ve Moro İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) arasında yeni bir ivme kazanan on yedi yıllık barış görüşmeleri, tarafların Bangsamoro konusundaki kapsamlı mutabakatıyla, barış yolunda önemli bir adım atılmış oldu.
Filipinler Hükümeti ve Moro İslami Kurtuluş Cephesi yetkilileri, Bangsamoro Temel Kanunu (BBL)’un, 214 CAB ve Filipinler Hükümeti ile MILF arasında 1996’da imzalanan ‘Nihai Barış Anlaşması’ belgesine ve 1976’ta imzalanan ‘Trablus Anlaşması’nın ruhuna uygun olması konusunda tam bir mutabakat içerisinde olmuşlardır.
Bu bağlamda, 15 Ekim 2012’de MORO İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) ile yapılan çerçeve anlaşması ve 27 Mart 2014’te imzalanan barış anlaşmasının 15 Ekim 2015’e kadar Filipinler Temsilciler Meclisi ve Senato’da görüşülüp, onaylanıp yürürlüğe girmesi beklenirken, muhalefet başta olmak üzere, Moro Ulusal Kurtuluş Cephesi (MNLF) ve Hıristiyan din adamlarının ayak diretmeleri karşısında Bangsamoro Temel Kanunu (BBL)’nun 16 Aralık 2015’e sarkmasına neden olmuştur.
Şöyle ki, Mindanao’da barışın korunması ve sürdürülebilmesi için hızla çalışmalar yürütülürken, 25 Ocak 2015’te Moguindanao’da yaşanan çatışmalarda Filipinler Özel Harekât Gücü’ne bağlı kırk dört komandonun yaşamını yitirmesi sonucu barış anlaşmasının yürürlüğe girmesi askıya alınmıştı. 1960 yılında Jabidah soykırımından bu yana yüz yirmi bin kişinin hayatını kaybettiği olaylarda sona yaklaşılırken, son günlerde yaşanan olumlu gelişmeler umut verici olmuştur.
Filipinler Hükümeti’nin MILF ile yaptığı anlaşmaya karşı çıkan Moro Ulusal Kurtuluş Cephesi Genel Başkanı Muslimin Sema’nın 14 Ekim 2015’te MILF Genel Başkanı Hacı Murad İbrahim ile anlaşmaya varması ve her iki tarafın Maguindanao’da, birlik ve beraberlik konularına vurgu yapmaları barış konusunda olumlu bir gelişme olarak öngörülmektedir. Taraflar arasındaki anlaşma, İslam Konferansı’nın Mayıs’taki çağrısı üzerine Kuveyt’te bir araya gelen Bangsamoro Koordinasyon Forumu’nun önemli bir adımı olarak ortaya çıkmıştır.
Benzer şekilde, Filipinler’in Makati şehrinde bir araya gelen on beş ülke büyükelçisinin de, Bangsamoro Esas Kanunu (BBL)’na vurgu yapmaları ve bu kanunun bir an önce Filipinler Temsilciler Meclisi ve Senato’dan geçmesi ve yürürlüğe konması konusundaki çağrıları da önemli bir adım olarak telaki edilmektedir.
2013’te Takloban ve Zeyda’da meydana gelen Yolanda (Haiyan) tayfunu, yaklaşık on bin kişinin yaşamına neden olurken, Filipinler Devlet Başkanı Benigno Aquino ile Moro Ulusal Kurtuluş Cephe yetkililerini barış yolunda daha da yakınlaştırmaya vesile olmuştur.
27 Mart 2014’te imzalanan ‘Barış Anlaşması’na göre; Filipinler Merkezi Hükümeti, savunma ve dış güvenlik, dış politika, global ticaret, para basımı (coinage), vatandaşlık, posta hizmetleri, göç politikaları gibi konularından sorumlu olacaktır.
Bangsamoro Hükümeti ise; eğitim, kültür, balıkçılık, ormancılık, temel hizmetler, mahalli yönetimlerin idaresi, adalet, ticaret, sanayi, serbest bölge oluşturulması gibi otonom bölge için gerekli görülen birçok farklı alanlarda söz sahibi olacaktır. Ayrıca, Bangsamoro’da ikamet eden farklı grupların tüm vatandaşlık haklarının korunmasını da sağlayacaktır.
Tarih sürecinde İspanyollar tarafından işgal edilemeyen Sulu Sultanlığı, 1898 Paris Anlaşması ile haksız yere Filipinlere bağlanmış ve bu bölgeyi Filipinleştirmeyi retorikte öngören yönetimlerin bunu başaramadıkları nihai Bangsamoro otonom bölge anlaşmasıyla teberrüz etmiş oldu.
Burada, Moro İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) yetkililerini barışçıl bir çözüm konusunda sürekli teşvik eden, yeni parametreler konusunda ince denge politikaları oluşturmalarını sağlayan ve Mondanao’da akan kanın durması için büyük çabalar gösteren ve çözüm konusunda önemli paradigma değişikliklerine gitmelerini sağlayan Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın bu barış yolundaki yadsınamaz hizmetlerini de göz ardı etmemek gerekir kanaatini taşıyoruz.
