Stockholm merkezli Uluslararası Demokrasi ve Seçim Yardımı Enstitüsü (International IDEA), 174 ülkeyi kapsayan Yıllık Küresel Demokrasi Durumu Raporu'nu yayımladı.
1975 yılından bu yana tutulan kayıtlara dayanan rapor, dünyaya demokrasi dersi vermeye kalkan Batı sisteminin ve ABD'nin nasıl büyük bir buhranın içine sürüklendiğini ortaya çıkardı.
- SÖZDE DEMOKRASİ BEKÇİSİ KENDİ KAZDIĞI KUYUYA DÜŞTÜ!
Rapora göre, ABD’deki demokratik çöküş artık gizlenemez boyutlara ulaştı.
Yargı bağımsızlığı, basın özgürlüğü, güvenilir seçimler ve adalete erişim gibi temel insani ve hukuki göstergeler, son yarım asrın en vahim tablosunu çiziyor.
ABD'deki bu derin krizin sadece kendi sınırlarıyla kalmadığı, küresel ölçekte yaşanan ahlaki ve hukuki yozlaşmanın da en büyük tetikleyicisi olduğu vurgulanıyor.
- TRUMP YÖNETİMİ GÜCÜ TEKELLEŞTİRDİ!
Raporda dikkat çeken en önemli başlıklardan biri de Donald Trump yönetiminin icraatları oldu.
Trump’ın başkanlık koltuğuna yeniden oturmasıyla birlikte yürütme yetkilerini hızla kendi tekeline aldığı ve devlet gücünü muhaliflerini ezmek için kişisel bir silah olarak kullandığı belirtildi.
Bu durumun, hem ülke içindeki hukuki temelleri sarstığı hem de uluslararası arenadaki çok taraflı işbirliklerini altüst ettiği ifade edildi.
- 11 YILLIK KESİNTİSİZ ÇÖKÜŞ: DÜNYA ÇATIŞMALARA SÜRÜKLENİYOR!
The Guardian'ın da gündeme taşıdığı rapora göre, dünya genelinde adalet ve hürriyet kavramları hızla kan kaybediyor.
- Tarihi Gerileme: 2025 yılı, demokratik göstergelerde gerileme yaşayan ülkelerin, iyileşme gösterenlerden daha fazla olduğu üst üste 11. yıl olarak tarihe geçti. Bu, kayıtların tutulmaya başlandığı tarihten bu yana görülen en uzun süreli çöküş dönemi.
- Kan ve Gözyaşı Zirvede: Uppsala Üniversitesi'nin verilerine göre, 2025 yılı aynı zamanda 1946'dan bu yana en fazla şiddetli devletler arası çatışmanın yaşandığı yıl oldu.
International IDEA Genel Sekreteri Kevin Casas-Zamora, bu karanlık tabloyu şu sözlerle özetledi:
"Araştırmamızdan çıkan temel mesaj açık; demokrasinin zayıflaması ile kanlı çatışmaların patlak vermesi arasında doğrudan bir bağ var."
- HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ DEĞİL, ÜSTÜNLERİN HUKUKU İŞLİYOR!
Dünya genelinde sistemin en zayıf halkası "hukukun üstünlüğü" oldu.
İncelenen 174 ülkenin 71'inde (yüzde 41) hukukun üstünlüğü rafa kaldırılırken, 29 ülkede belirgin bir çöküş yaşandı.
Casas-Zamora, ABD'nin dünyaya ihraç ettiği yeni krizin "seçim sonuçlarını reddetme salgını" olduğuna dikkat çekerek, "ABD'de olan her şey küresel ölçekte yankı buluyor. Artık dünya genelinde bir siyasi salgından söz edebiliriz" değerlendirmesinde bulundu.
Hatırlanacağı üzere IDEA, ABD'yi 2021 yılında "demokratik gerileme yaşayan ülkeler" kara listesine almıştı.
- RAPORUNDA SURİYE VE ESAD DETAYI!
Öte yandan raporda, küresel çapta gözlemlenen demokratik gerilemeye karşın bazı umut verici gelişmelere de dikkat çekildi.
Avustralya'da sivil toplumun, ırkçılıkla mücadele stratejileri ve çocukların çevrim içi mahremiyetinin korunması gibi alanlarda politika yapım süreçlerine aktif olarak dahil edilmesi, olumlu bir uygulama olarak kayıtlara geçti.
Bölgesel gelişmelere de değinilen raporda, Suriye'de Beşar Esad yönetiminin sona ermesi, ülkede demokratik dönüşüm adına yeni bir siyasi zemin oluşturabilecek potansiyel bir gelişme olarak nitelendirildi.
Ayrıca Bangladeş, Nepal ve Sri Lanka'da gençlerin öncülüğünde gerçekleşen kitlesel protestoların, uzun yıllardır iktidarda bulunan siyasi liderlerin görevden ayrılmasıyla sonuçlandığı hatırlatıldı. Ancak söz konusu ülkelerde kısa vadede kapsamlı ve kalıcı yapısal reformların hayata geçirilmesinin zorlu bir süreç olacağı ifade edildi.
- "SİVİL TOPLUMUN FAALİYET ALANI DARALIYOR!"
International IDEA, demokratik gerilemeye karşı toplumsal direnişin dünya genelinde devam ettiğini; buna karşın sivil toplumun faaliyet alanının giderek daraldığını vurguladı.
Kamusal katılımı sınırlandırmayı amaçlayan stratejik davalar, yabancı ajan yasaları ve barışçıl protestoların suç unsuru olarak kabul edilmesi, sivil alandaki bu daralmanın temel nedenleri arasında gösterildi.
Mevcut duruma ilişkin değerlendirmelerde bulunan International IDEA Genel Sekreteri Kevin Casas-Zamora, ortaya çıkan tablonun düzeltilebilir olduğuna işaret ederek, "Demokrasinin kalitesindeki bozulmanın kaçınılmaz ya da kalıcı olduğunu düşünmüyorum. Bu süreç tersine çevrilebilir." ifadelerini kullandı.
