1. Nakil sabit, akıl değişkendir,

2. Nakil hatadan korunmuşken, akıl hatadan korunmuş değildir.

4. İlham, Keşf, Rüya: Ehl-i Sünnette bu yolla elde edilen bilgiler geçerli değildir, delil olarak kabul edilmezler. Bunu gören alim birisiyse şeytani ve rahmani bilgileri birbirinden ayırt edebiliyorsa bile bu bilgiler sadece onu bağlar. Başkasını bağlamaz.

Akaid İlmi Sayesinde Müslümanlar Neler Kazanırlar?

1. Akaid ilmi sayesinde Müslüman neye, niçin ve nasıl inanması gerektiğini bilir,

2. Akaid bilgisi sayesinde insan imanını taklidi imandan kurtarır,

3. İslam’a yapılan saldırılardan, zararlı inançlardan, bidat ve hurafelerden kendisini kurtarır,

4. İslam düşmanlarına karşı kendi inancını savunabilir,

5. Özellikle yurt dışına çıkan bir Müslümanın akaid ilmini çok iyi bilmesi gerekir. Ancak bu ilim sayesinde misyonerlerin saldırılarından kendisini kurtarır,

6. Yurt dışına çıkan bir Müslümanın özellikle Yahudilik ve Hristiyanlık iddialarının cevaplarıyla ilgili konuları iyi bilmesi gerektiği gibi, bu dinlerin neden batıl din olduğunu delilleriyle birlikte öğrenmesi onların iğfallerinden kendisini korur,

7. Akaid ilmi sayesinde sağlam bir inanç elde eden bir Müslümanın dünya ve ahret ile ilgili tüm işleri İslam’a uygun gerçekleşecektir,

8. Akaid ilminin temel gayesi kişinin din ve dünya saadetini gerçekleştirmek, bidat ve hurafelerden kurtarmak, gerçek tevhid inancını yerleştirmektir,

9. Akaid ilmi kişiyi şüphe ve tereddütlerden kurtarır,

10. Akaidi özümsemiş olan kişi gerçek hürriyetine kavuşur. Çünkü o sadece Allah’a güvenir ve ondan yardım bekler. Böylece kula kul olmaktan ve kölelikten kurtulmuş olur.

Kelami mezhepler de aslında siyasi hayatın bir uzantısıdır. Kelami mezhepler; akid ile ilgili tartışmalara girişmişlerdir. Bu mezheplerin tartıştığı temel konular şunlardır.

1- Kader ve İrade konusu,

2- Büyük günah işleyenlerin durumu,

3-İman konusu.

Kelami mezhepler aslında siyasi olayların akide üzerindeki yansımalarıdır. Bu mezhepler ve tartıştıkları konular incelendiğinde aslında siyasi ihtilaflarla alakalı olduğunu görmekteyiz. Bu düşünceler, bir anlamda rakiplerimize de din silahıyla karşılık vermektir. Bu dönemde siyasi ihtilaflar din boyasıyla boyanmıştı. İlk dönemde kurulmuş olan kelami mezhepler şunlardır.

1- Mutezile,
2- Harici,
3- Şia,
4- Kaderiye,
5- Cebriye (Cehmiye),
6- Sıfatiye,
7- Murcie.

Emeviler Döneminde Tartışılan Dini Konular ve Bu Tartışmaların Siyasete Yansıması

Genellikle İslam medeniyeti ve ilim tarihi çalışmaları Abbasîlerden başlamaktadır. Burada Emevi ve dört halife dönemi atlatılarak doğrudan Abbasiler öne çıkarılmakta, sanki bütün ilmi çalışmalar Abbasiler döneminde sihirli bir değnekten çıkmış gibi her hangi bir ön hazırlık yapılmadan başladığı imajı verilmektedir. Burada aslında verilmek istenen mesaj, Müslümanlar ve Araplar ilmi anlamda sadece nakilci oldular. Onlar, Abbasiler dönemde Yunancadan tercüme faaliyetleri yaparak ilmi harekete başladılar. Abbasilerin ilmi çalışmaları Yunan ufkunun ve aydınlanmasının bir sonucudur. Siz Müslümanlar ve Araplar burada fazla övünmeyin. Zaten ödünç aldığınız bu ilmi sadece naklettiniz. Rönesans’la birlikte asıl sahipleri olan Avrupalılara geri verdiniz mantığıdır. Oryantalistlerin vermek istedikleri mesaj budur. Halbuki gerçek bunun tam tersidir.

Emeviler döneminde çok canlı bir fikir hayatı olmuştur. Emeviler döneminde tartışılan belli başlı fikirler de şunlardır:

1. İman,
2. İmamet ve liderlik,
3. Mevali,
4. Mal ve Servet,
5. İrade, kaza, kader,
6. Amel,
7. Günah konusu.

Emeviler döneminde tartışılan bu konulara baktığımızda aslında bunların dini gibi gözükmelerine rağmen siyasi olduklarını anlarız. Çünkü onlar büyük günah işleyenlerin durumunu görüşürken bir anlamda halifelerin de meşruluğunu tartışmışlardır. Buna örnek Hasan Basri’nin yanına gelen bazı kişiler, “Yöneticinin içki içmesi, günah işlemesi durumunda ne olacağını sormuştur.” Hasan Basri’nin bundan kastın Haccac olduğunu anladığından günahının kendisini bağlayacağını belirtmiştir.
İman konusundaki tartışmada bu şekilde düşünülmelidir. Yani buradaki iman tartışmalarına bazı alimler “küfrün dune küfr” İslam’dan çıkarmayan küfür diye yorumlamışlardır. Bütün bunlardan dolayı dini tartışmaları siyasi tartışmalardan soyutlayamayız. Her dini tartışmanın bir siyasi boyutu bulunmaktadır.

İman Konusu. Emeviler döneminde tartışılan ve daha sonraki bütün akaid ve kelam konularında da genişçe yer bulacak olan temel konu iman konusudur. İman konusunda Müslümanlar şu görüşlere bölünmüşlerdir:

1. İman artar ve eksilir (Eşarilerin görüşü),
2. İman artmaz ve eksilmez (Maturudilerin ve Hanefilerin görüşü),
3. İman kalb ile tastik ve dil ile ikrardır. Ehli Sünnet,
4. İman sadece kalb ile tasdiktir. Amel imandan bir cüz değildir. Ameli olmayanın imanı vardır. Mürcie,
5. İman kalb ile tasdik, dil ile ikrar ve ameldir. Amel imandan bir cüzdür. Ameli olmayanın imanı da yoktur. Haricilerin görüşü,
6. İman ile amel ayrı şeylerdir. (Ebu Hanife),
7. İman kalb ile tasdik, dil ile ikrar ve ameldir. Hanbeli, Şafi ve Hadis Ehli.

Amel Konusu

Amel konusu çok tartışmalıdır. Amel imandan mıdır? Ameli olmayan kafir midir? Peygamberin ve Cebrail’in imanı ile sıradan bir Müslümanın imanı bir midir? Şeklindeki konuları tartışmış, bu konulardan çeşitli fırkalara ayrılmışlardır. Bu konuda da çeşitli görüşler de şunlardır:

1. Ameli olmayan kafirdir,
2. Ameli olmayan Müslümandır,
3. Ameli olmayan günahkardır,
4. Ameli olmayan ne Müslüman ne de kafirdir,
5. Ameli olmayan münafıktır,
6. Ameli olmayan fasıktır,
7. Bazı alimler de amelin imanı kuvvetlendiren bir unsur olduğunu, imanı kamil için gerekli olduğunu söylemişlerdir.