Makyavelcilik

Siyaset literatüründe Makyavelcilik ile siyaset

felsefesinde Mücadele Kuramı nın savunucularından olan Niccolo Machiavelli nin

görüşleri farklı anlamlara gelirler. Gerçi uzun bir süre, yaklaşık XIX. yy.

kadar siyaset felsefecisi Machiavelli nin görüşleri siyaset literatüründe yer

etmiş Makyavelcilik in kaynağı şeklinde algılanarak aynı anlamda

kullanılmıştı. Hegel in Almanya da merkezi bir otoritenin zorunluluğuna ihtiyaç

duyarak Alman birliğinin gerçekleşme özlemini işaret eden Çağımın

Machiavellisi olmak isterdim mealindeki sözüyle birlikte Machiavelli nin

görüşleri bilimsel açıdan yanlış anlama bulutları dağıtılma sürecine girecektir.

Ondan sonradır ki Machiavelli nin Makyavelciliği beslediği zannedilen

görüşlerinin yetersiz değerlendirmelerin ve bir kısım çarpıtmaların kurbanı

olduğu açık seçik anlaşılacaktır. Her ne suretle olursa olsun Machiavelli nin

İl Principe Hükümdar (Türkçeye Prens olarak çevrilmiş bir başka nüshası da

vardır. Fakat Hükümdar nitelendirmesi eserin muhtevasını daha doğru

aktarmaktadır) da ileri sürdüğü düşünceler eserin yayımlandığı onaltıncı

yüzyıldan itibaren geniş bir yankı uyandıracaktır. Öyle ki, bazı kaynaklarda

Hükümdar ın Osmanlıcaya çevrildiği ve dönemin padişahına sunulduğu şeklinde

rivayetler de vardır. Nitekim Marmara İlahiyat ta bu konuda bir doktora

çalışması yapılmaktadır.

Roma imparatorluğu (Batı)nun yıkılmasıyla birlikte Avrupa

merkezi bir otoriteden yoksun kalacak, Roma Kilisesi, yani Papalık başta olmak

üzere çeşitli iktidarlar bu merkezi otoriteyi sağlamak amacıyla ortaya

çıkacaklardır. Bu bin yılı aşan bir mücadele sürecidir. Nihayet Rönesans ın

oluşturduğu yeni zihniyet ortamında Avrupa da uluslaşma ve ulus devletler birer

birer vücut bulacaklardır. İtalya ve Almanya merkezi otoriteye ancak XIX, hatta

XX. yy. kavuşarak birliklerini en geç sağlayan ülkeler olacaktır.

Machiavelli nin, daha sonraki yıllarda Hobbes un

Leveiathan da ileri sürdüğü görüşlerin oluşumunu doğrudan etkileyen bu merkezi

otorite ve sınırları belirlenmiş ülke ihtiyaç ve özlemidir. Siyaset

kuramlarında dayandıkları ilkeler ve unsurlar bu çerçevenin doğrudan sonucu

olmasalar da, bir şekilde bununla ilişkilidirler. Aksi takdirde yanlış

değerlendirmelere düşülmesi kaçınılmazdır.

Machiavelli kuramında iktidar ı bir olgu, bilimsel bir

olgu hüviyetiyle ele alıp irdeler, tartışır ve bir kuram olarak ortaya koymaya

çalışır. İktidar olgusunun kaynağı ya da yansıma alanı insanda varolan doğal

bencillik olmalıdır. Bencillik kendisini dış dünyada güç biçiminde

gösterir ki işte iktidar ile buluştuğu nokta da burasıdır. Elbette bencillik i

evrensel bir ilke bilimsel anlamda nesnel bir yasa olarak kavramak istiyordu Machiavelli.

Bu açıdan Humanizma nın kavramak ve tanımlamak istediği yeni insan anlayışına

Machiavelli bağlı kalır. Öyleyse, insanın doğal özüne ait olan bencillik in

doğasına tam uygun olan güç, ancak iktidar olgusu bağlamında ifadesine

kavuşur. Dolayısıyla iktidar ulaşılması gereken, hatta zorunlu olan bir

insani amaçtır aynı zamanda. Bu amacın gerçekleşmesinde, kendi özü gereği

herhangi başka bir sınır olmamalıdır. Bir başka ifadeyle iktidarı elde etmede

ya da gerçekleştirmede karşılaşılan herşeye başvurulması doğaldır, meşrudur,

yani mübah tır. Çünkü amaç (iktidar, dolayısıyla güç, sonuçta bencillik) her

türden aracı belirler, açıkçası meşrulaştırır.

İşte Makyavelcilik deyiminin doğuşuna ve siyasette

farklı bir anlam kazanmasına gerekçe oluşturan da budur. Alman (o zaman için

Prusya) imparatoru II. Freiderick, başta bu görüşü olmak üzere Machiavelli nin

kuramına karşı yazdığı eserde, onu, siyasette ahlâkı gözetmediği gerekçesiyle

eleştirecektir. Böylece Makyavelcilik siyasette ahlâksızlığın, çıkarcılığın,

vefasızlık ve dönekliğin vb. bir başka adı olacaktır. Ne var ki Freiderick,

iktidarı süresince, hem de en yakınında bulunan kız kardeşleri de dahil, her

türlü hileye, yalana, çıkarcılığa, vefasızlığa, kısaca ahlâksızlığa başvurmada

hiç bir zaman geri durmayacaktır. Ünlü Fransız tarihçi Michelet, bu konuda

Makyavelcilik in ilk sıralarda gelen kişilerinin başına Freiderick i

yerleştirir.

Fakat Makyavelcilik de bir takım yetenek ister. Sınırlı

yeteneğe sahip olanlar ancak kartondan Makyavelci olabilirler. Kimdir bunlar,

demeyin, siyasetin bilgesi Erbakan hocanın konuşmalarındaki tanımlara dikkat

edin. Ayrıca bir sürü gazete yazarları televizyon programcıları zaten bu

Makyavelcileri uçurup duruyorlar. Herhalde tanıdınız onları!