Hayrettin Karaman, fî tarihinde Kanal 7’de konuk olarak katıldığı programda sunucu Ahmet Hakan’ın, “Efendim şimdi soracağımız sorulara bir müçtehit olarak mı cevap vereceksiniz?” sorusuna, “Evet” dediği için eleştirilmiş ve haklı eleştirileri haksız bularak şöyle cevap vermişti: “Bu suç mu, günah mı, ayıp mı? Benim için başkaları 'o müçtehittir' diyorlar. Ben de dinî meseleleri (daha ziyade yeni meseleleri) taklit metoduyla değil, delillere bakarak çözmeye çalışıyorum. Bu arada büyük müçtehitlere ve ilim adamlarına saygım tam olup onlardan da istifade ediyorum. Günümüzde doktora yapan ilim adamlarının tamamı içtihat yapmaktadır, içtihatsız doktora olmaz” (Yeni Şafak, 04/01/2015).
Karaman’ın müçtehitlik serüveni incelendiği zaman, “Adet gören kadının Kur’an okuması, Adet gören kadının tavaf etmesi, İslâm’da recm cezası, Kadın ve erkeklerin aynı safta namaz kılması, Enflasyon oranındaki faiz, Kur Korumalı Mevduat faizi, Yahudi ve Hristiyanların necatı, Yahudi ve Hristiyanlarla dostluk” vb. konular bir müçtehit edasıyla yorum yaptığı, fetva verdiği görülecektir.
Bundan dolayı, el-Ezher mezunu Ahmed Davudoğlu Hoca, Ali Nar Hoca, Ali Fikri Yavuz Hoca, Enver Baytan Hoca, Mehmet Emre Hoca vb. ulema ile Necip Fazıl ve Mehmet Şevket Eygi gibi mütefekkirler, Karaman’ın dinde reform hevesini eleştiren yazılar kaleme almıştır.
Kur’an herkesi İslâm’a çağırıyor mu?
Yeni Şafak yazarı Hayrettin Karaman, “Polemik Değil Diyalog” adlı kitabında “Kur’an-ı Kerim’in Yahudi ve Hristiyanları İslâm’a çağırmadığını” iddia etmektedir. İddiasını, “Müslümanların çoğu Peygamberin, bütün din saliklerini İslâm’a çağırdığına inanırlar. Ben diyorum ki, İslam uleması içinde, Kur’an-ı Kerim’e bakarak Peygamberimizin beklentisinin bundan ibaret olmadığına inananlar var” (a.g.e., s.35) demek suretiyle Muhammed Abduh (s. 26) ve Reşit Rıza (s.25) ile temellendirmeye çabalamaktadır. Karaman, kendi görüşünün de aynı merkezde olduğunu ilerleyen sayfalarda şöyle ifade etmektedir: “Peygamberimiz ‘Yahudiler mutlaka Müslüman olsun!’ demiyor, ‘Hristiyanlar mutlaka Müslüman olsun!’ demiyor” (s. 35); “İslam tek seçenek olarak -son dinin mensubu olmak manasında- Müslüman olmaya çağırmıyor” (s.37); “Bütün insanların Müslüman olmaları dinin, Kur’an’ın hedefi değildir” (s. 41).
Karaman ve üstadları M. Abduh ve Reşid Rıza’nın aksine Kur’an-ı Kerim’deki A’râf Sûresi’nde Yahudi ve Hristiyanlar istisna tutulmadan tüm insanlar muhatap kabul edilmekte ve herkes imana davet edilerek şöyle buyurulmaktadır: “(Ey Muhammed!) De ki: Ey insanlar! Şüphesiz ben, yer ve göklerin hükümranlığı kendisine ait olan Allah’ın hepinize gönderdiği peygamberiyim. O’ndan başka hiçbir ilâh yoktur. O, diriltir ve öldürür. O hâlde, Allah’a ve O’nun sözlerine inanan Resulüne, o ümmî peygambere iman edin ve ona uyun ki doğru yolu bulasınız” (A’râf Sûresi, 158).
Kur’an’ın hedefi, insanların Müslüman olması değilse, Kur’an’ın vahyedilmesi ve Peygamber Efendimizin (S.A.V.) risâletle gönderilmesi diğer din saliklerinin misyonerlik yapmaları için özgürlükçü bir ortam hazırlamak için midir? Yahut cihat gibi meşakkatli bir amel birkaç sapkına özgürlükçü bir ortam hazırlamak için mi farz kılınmıştır? Elbette değil. Kur’an-ı Kerim’e bütüncül bakıldığı zaman bunun böyle olmadığı görülecektir.
Kur’an’ın hedefi din özgürlü mü?
Aynı eserde Karaman, daha da ileriye giderek Kur’an’ın hedefinin din özgürlüğü olduğunu iddia ederek şöyle demektedir: “Din bütünüyle Allah’ın oluncaya kadar onlarla savaşın” ayetini ‘herkes Müslüman oluncaya kadar onlarla savaşın’ şeklinde anlayamayız. Bence ‘din özgürlüğünün sağlanacağı ortam sağlanıncaya kadar savaşın’ şeklinde anlamalıyız” (s.24); “Şimdi tekrar konumuza dönelim. Bütün insanların Müslüman olmaları” dinin, Kur’an’ın hedefi değildir. Kur’an’ın hedefi; din özgürlüğü ve adalet çerçevesinde, insanların birbirlerine karşı iyi ilişkiler içerisinde yaşadıkları bir dünya düzenidir. Kur’an bunu istiyor” (s. 41).
Hayrettin Karaman’ın bahsettiği, “Din bütünüyle Allah’ın oluncaya kadar onlarla savaşın” (Bakara, 193; Enfâl, 39) ayetleri, Allah-u Teâlâ’nın dininin bütün dinlere üstün olması, İslam’a savaş açan fitne odaklarının bertaraf edilmesi, hür türlü zulüm, işkence ve fitnenin yok olup Allah-u Teâlâ’nın otorite ve egemenliğini yani İslam’ın yeryüzüne hâkim olmasını ifade eder ve “Kendilerine kitap verilenlerden oldukları halde, Allah’a da, âhiret gününe de iman etmeyen, Allah’ın ve Resulünün haram kıldığını haram tanımayan, hakk dinini (İslâm’ı) din olarak benimsemeyen kimselerle zelil bir vaziyette tam bir itaatle, cizye verinceye kadar savaşın” (Tevbe, 29) ayeti Yahudi ve Hristiyanların ya Müslüman olmalarını ya da İslâm’ın hâkimiyeti altında vergi (cizye) vererek yaşaması gerektiğini ifade eder.
Yahudi ve Hristiyanlar kâfir değil mi?
Karaman, mezkûr eserinde Bakara Sûresi 62’inci ayeti hakkında ise şu yorumu yapmaktadır: “Bakara Sûresi’nin 62. ayetini hatırlatacak ve bunu konumuzla ilişkilendireceğim. Şimdi bir adam hem ehl-i kitap olur, hem de kâfir olmayabilir mi? Evet bu mümkün. Bunun delili işte o 62. ayettir” (a.g.e., s.41). Karaman, bu iddiasındaki kastının Peygamber Efendimizin (S.A.V.) risaletinden önceki ehl-i fetret kimseler mi yoksa Peygamber Efendimizin (S.A.V.) risaletinden sonraki Yahudi ve Hristiyanlar mı olduğunu Muhammed Abduh’un tefsirinden verdiği örnekle vuzuha kavuşturmaktadır. Karaman, yaptığı yorumun delilini Abduh’un tefsirinden getirmekte ve Abduh’tan şöyle nakletmektedir: “Bu ayet (Bakara, 62), ehl-i fetretle ilgili değildir. Buradaki müminlerden maksat, Yahudiler, Hıristiyanlar, Sabiiler gibi bizim Peygamberimizden evvel gelmiş olan dinlerinin özünü yaşamış ehl-i fetret değildir. Bu ayetten bu mana çıkmaz. Bundan maksat, Peygamberimizden sonra yaşayan ve O’na iman eden Müminler ile Allah’a ve âhirete iman eden, kendi kitaplarının aslına göre amel-i salih işleyen Yahudiler, Hristiyanlar ve Sabiiler’dir” (a.g.e, s.26).
Gerek Abduh’un gerekse Karaman’ın Bakara Suresi 62’inci ayeti tefsir ederken Kur’an-ı Kerim’in anlam bütünlüğüne, nesih-mensuh, sebeb-i nuzül ve Peygamber Efendimizin (S.A.V.) konu hakkındaki açıklamalarını muhtevi hadis-i şeriflerini dikkate almadan yorum getirdikleri görülmektedir.
Karaman’ın Abduh’u delil getirerek iddia ettiği gibi Yahudi, Hristiyanlar ve Sabiilerin “kendi kitaplarının aslına göre amel-i salih” işlemesi, Kur’an-ı Kerim’deki ayetlere, hadis-i şeriflere, akla ve mantığa aykırıdır. Eğer ehl-i kitabın kendi kitaplarının aslı mevcut olmuş olsa, Kur’an-ı Kerim’de, “Ey ehli kitap, kendi kitabınızla amel ediniz” manasına gelebilecek ayetlerin olması gerekirdi. Tam aksine Kur’an’da, “Kim İslâm’dan başka bir din ararsa-benimserse, asla ondan kabul edilmez. O âhirette de kayba uğrayanlardandır” (Al-i İmran, 85) ve “Hiç şüphesiz din, Allah katında İslâm’dır…” (Al-i İmran, 19) ayetleri başka bir dine ve kitaba açık kapı bırakmamaktadır.
Peygamber Efendimizin (S.A.V.) kendi döneminde yaşayan Yahudi ve Hristiyanları İslâm dinine çağırması da Yahudi ve Hristiyanların İslâmsız kurtuluşa eremeyeceklerini göstermektedir. “Biz seni bütün insanlara bir rahmet müjdecisi ve azap habercisi olarak gönderdik” (Sebe, 28) ayeti Peygamberimizin (S.A.V.) tüm insanlık için gönderildiğine işaret eder. Yine, “O halde Allah’a, O’nun Peygamberine ve indirdiğimiz O nura (Kur’an’a) iman edin” (Tegabûn, 8) ayetinde Yahudi ve Hristiyanlar istisna tutulmamıştır. Zira İslâm geldikten sonra Yahudi ve Hristiyanların da Hz. Muhammed Aleyhisselam’a iman etmesi gerektiği, “Ey Resulüm de ki: Ey insanlar! Gerçekten ben sizin hepinize gelen, Allah’ın Peygamberiyim. O Allah ki, yer ve göklerin tasarrufu O’nundur. O’ndan başka hiçbir ilâh yoktur, öldürür ve diriltir. Onun için hem Allah’a hem de bütün kelimelerine iman getiren o ümmi Peygambere, Resulüne iman edin ve o Peygambere uyun ki, doğru yolu bulasınız” (A’raf, 157-158) ayetinde açıkça belirtilmektedir.
Kadın ve erkeğin aynı safta namaz kılma meselesi
Karaman, Marmara FM’de kadınla-erkeğin aynı safta namaz kılma meselesine dair söylediği, “Söze İslam’a göre diye başlarsanız, İslam’a göre kadınların erkeklerle aynı safta durup namaz kılması mümkündür ve caizdir. Yani bütün mezheplerin alternatifi olarak. Ama mezhebe göre diye başlarsanız, mesela Hanefi mezhebine göre kadın-erkek aynı safta namaz kılamaz” sözlerini teyit bağlamında şöyle demektedir: “Nakilde cümle düşüklüğü yapılmış ve kaynak gösterilmemiş olsa da söylediğim mealen doğrudur” (https://www.hayrettinkaraman.net/sc/00508.htm. Erişim tarihi: 08.11.2026).
Kur Korumalı Mevduat faizi
Hayrettin Karaman, “enflasyon oranındaki faiz, konut kredisi, kur korumalı mevduat ve fon krizi” gibi güncel meselelere dair yorumlar yapmakta, fetva vermektedir. Karaman, devletin kasasından ve milletin cebinden faizcilere aktarılan kur korumalı mevduat faizi hakkında, “Bazı hocalar, devletin ödemesinin faiz olduğu kanaatindeler. Ben bu kanaatte değilim, devletin ödemesi hibedir diyorum. Aynı kanaatte olan hocalardan bir kısmımın yazdıklarını aşağıda kısmen vereceğim” (Yeni Şafak, 26.02.2021) demektedir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Merkez Bankası Kanunu gereğince bankanın uyguladığı politikalar ve faaliyetlerine ilişkin milletvekillerine yaptığı sunumda, “Kur Korumalı Mevduat’tan (KKM) kaynaklı zararın 833 milyar TL (26 milyar dolar) olduğunu” açıklamıştı. Bu aslında vatandaşa, “Dövizini sat, vadeli yani faizli TL hesabına yatır, eğer faizden kazandığın para, dövizden kazandığından az olursa aradaki farkı Hazine ödeyecek” demekti. Faizcilere aktarılan faize hibe demek ancak konjonktürel fetva olabilir.
Karaman’ın “Adil Düzen” eleştirisi
Hayrettin Karaman’ın dinî konulardaki içtihatları(!) kadar konjonktürel ve siyasi fetva ve görüşleri de tartışılmaktadır. Hayrettin Karaman’ın ilginç görüşlerinden birisi de Adil Düzen eleştirileridir.
Karaman “Bir Varmış Bir Yokmuş” adlı kitabında Adil Düzen’in uygulama kabiliyetinin olmadığını da iddia ederek, “Adil Düzen adıyla ortaya konan sistemin din, ekonomi, yönetim, ilim, eğitim, hukuk bölümleri çok tartışma götürür fikir ve kanaatlerden oluşmaktadır. Bunların sistemli ve programlı olarak erbabınca tartışılması ve değerlendirilmesi gerekiyor. Bu sistemin bana göre hatalı tarafları dışında bir de uygulanamazlık vasfı var” (s. 335); “Adil düzen adıyla ortaya konan sistemin din, ekonomi, yönetim, ilim, eğitim, hukuk bölümleri çok tartışma götürür fikir ve kanaatlerden oluşmaktadır” (s. 335) demektedir.
Karaman, “Bu haliyle Adil Düzen’in, Türkiye şartlarında uygulanma kabiliyeti yoktur” dedikten sonra el artırmakta ve “Bu model bir geçiş dönemi modeli olarak da uygulama kabiliyetini taşımamaktadır” (s. 358) demektedir.
Oysa Adil Ekonomik Düzen, faizci kapitalist düzenin insanları, “Faiz mikrobu, haksız vergi mikrobu, darphane mikrobu, kambiyo mikrobu, kredi sistemi mikrobu” ile sömürüsüne karşı çıkan alternatif çözüm yolları gösteren, uygulanabilir sistemdir.
