Allah ına Kavuşmasının 532. senesinde Büyük Hünkâr Fatih
Sultan Mehmed Han....
Savaştan savaşa, cepheden cepheye koşarak tüketilen 49
senelik bir ömrün ardından 3 Mayıs 1481 de İtalya üzerine yaptığı sefer
sırasında Gebze deki Hünkar Çayırında 49 yaşında birkaç senedir düçar olduğu
Gut hastalığı sebebiyle vefat etti. Bu vefatın normal bir vefat olmadığı,
özel doktoru Yahudi kökenli Yakup jakop Paşa tarafından ilaç gibi zehir
verilerek öldürüldüğü ve ölüm sonrasında bu doktorun Vatikan daki Papalığa üç
kelimelik bir mektup gönderdiği söylenir. Bu mektup şöyledir; BÜYÜK KARTAL
ÖLDÜ.
30 Mart 1432 Pazar günü, devletin başkenti olan
Edirne de, Sultan 2.. Murat ın eşi Hüma Hatun dan dördüncü oğlu olarak dünyaya
geldi.1 İki yaşına kadar Edirne de
babasının yanında kalan küçük Mehmet, ağabeyi Alâeddin Ali ile birlikte 14
yaşındaki büyük ağabeyleri Şehzade Ahmed in valilik yaptığı Amasya ya
gönderilir. Şehzade Ahmed in erken ölmesi dolayısı ile şehzade Mehmed altı
yaşında Amasya ya, ağabeyi Alâeddin Ali ise, Manisa ya vali olurlar. Aklın
hafsalanın yandığı yerdeyiz. Karşımızda altı yaşında valilik yapan bir çocuk
bulunmaktadır. İki sene sonra yani Sultan Mehmed Han sekiz yaşında bir şehzade
iken ağabeyi Alaeddin Ali nin valilik yaptığı Manisa ya vali olarak gönderilir.
Sultan ikinci Murad Han, bBebek denecek yaşta koca koca
şehirler idare etmeye başlayan evladı şehzade Mehmed in eğitimini de ihmal
etmemiş dönemin en iyi hocalarını yanına göndermiştir. Bunların başında otoriter
ve sert mizacı ile tanınan Hoca Molla Gürani gelir. Zeki olduğu kadar hırçın
bir çocuk olan Mehmed in eğitilmesi kolay olmadı. Bu noktada hırçın Mehmed in
eğitimi için Hoca Molla Gürani nin bazen şiddet kullandığı bile söylenir. İşin
ilginç olan tarafı ise geleceğin sultanı Şehzade Mehmed e karşı sert davranan
Molla Gürani nin saraydan veya bürokrasinin herhangi bir kesiminden uyarı
almamasıdır.
Kendisini dünyanın en entelektüel hükümdarı olmak üzere
hazırlayan Şehzade Mehmed, medrese hocalarının yanı sıra batılı bir hümanist
olan İtalyalı Anconalı Ciriaco dan Avrupa tarihi ve Antik Yunan felsefesini
öğrenmiştir. Bu durum Şehzade Mehmed i çok kültürlü ve dünyayı tam anlamıyla
bilen biri haline getirmiştir. Topkapı Sarayı nın arşivinde bulunan Şehzade Mehmed in
çocukluk ve ilk gençlik yıllarında kullandığı defterinde Latin harfleri ile
yazılmış bir takım notlar, Roma büstlerini hatırlatan insan çizimleri, Osmanlı
figürleri ve çeşitli büyüklüklere ait top resimleri bulunmaktadır. Arapça ve
Farsça yı aldığı eğitim gereği çok iyi bilen Şehzade mehmed, Latince, Yunanca
ve İtalyanca yı da bu dillerin atasözlerine hakim olacak kadar iyi
bilmektedir.2
Fatih tahta çıkıyor
Bunun yanı sıra, Sultan Mehmed, İtalya ve İtalyan
kültürünü tanıyan nadir bir Doğu hükümdarıydı.3 Sultan Mehmed in yanında bulundurduğu Rum tarihçi Kritvulos, onun kendi
anadili olan Osmanlı Türkçesi dışında Arapça, Farsça, İbranice, Keldanice,
Slavca, İtalyanca, Yunanca ve Latince bildiğini ifade etmektedir.4
Şehzade Mehmed Manisa da hem büyüyüp hem de devlet
işlerini öğrenedursun babası Sultan 2. Murad Han, batıda Macar lar başta olmak
üzere tüm haçlı kuvvetleriyle doğuda ise Karaman Beyi İbrahim Bey le
uğraşmaktaydı. Sultan Murad Han, Ekim 1443 de Macar Kralı Ladislas, dünyaca
meşhur komutanı Hünyadi Yanoş ve Sırp Kralı Brankoviç önderliğinde büyük bir
haçlı ordusunun Balkanlardaki Osmanlı topraklarına girdiği haberini aldı. Bu
vahim hadisenin olduğu günlerde hiç beklenmeyen başka bir hadise daha meydana
geldi. Sultan Murad Han ın büyük oğlu Alaeddin Ali vefat etti5 İki ağabeyinin genç yaşta ölmelerinin
neticesinde Osmanlı tahtının varisi Şehzade Mehmed oluverdi bir anda. Babası
Murad Han, Macar Ordusunu durdurmak için Balkanlara doğru sefere çıktığında
Şehzade, babasının yerine hükümdar naibi olarak Edirne ye geldi.
Sultan 2. Murad Han, 1444 yazında yaptığı Segedin
Antlaşması ile doğuda ve batıda anlaşma sağladığını düşünerek tahtı 12
yaşındaki oğlu Mehmedê bırakır ve kendisi emekliliğe çekilir. Bu antlaşmanın
bir maddesi on sene boyunca her iki taraf da birbirine vurmayacaktır. İşte bu
maddeye güvenerek 12 yaşındaki oğlunu tahta çıkartır. Ama tahta çıkan 12
yaşındaki çocuğu bugün yaşayan ve televizyon seyreden 12 lik çocuklarla
karıştırmamak gerekir zira, Şehzade Mehmed 12 yaşına kadar altı sene çeşitli
şehirlerde valilik yapmış İstanbul u fethetmek için planlar yapmaktadır. Bu
durum, tedbirli davranmayı seven Sadrazam Çandarlı Halil Paşa ile Mehmed in
etrafında toplanmış olan Şahabeddin, Zağanos, Turahan Paşalar arasında rekabeti
meydana çıkarttı.6 Birkaç ay sonra Macar
Kralı Ladislas ın Osmanlılarla yapılan barışı geçersiz sayarak yeni bir Haçlı
Seferine çıkacağını ilan etmesi başkent Edirne de paniğe yol açtı. Avrupa lı
orduların sölerinde durmayarak Osmanlı topraklarına saldırmalarının yanı sıra
Bizans İmparatoru da elinde bulunan Şehzade Orhan kozunu kullanmış ve Osmanlı
da çift başlılık yaratmaya çalışmıştı. Bu durum, çocuk padişah Sultan Mehmed
Han ın paşası Şahabeddin Paşa tarafından önlenmiş ve Orhan Çelebi
Konstantinopolis e kaçmıştır.7 Eylül ayı sonlarında Kral Ladislas
önderliğindeki Hıristiyan ordusu Tuna yı aşarak Edirne ye doğru yürürken bir
Venedik filosu da Çanakkale Boğazı nı kapattı. İşte tam bu esnada bir gelişme
yaşandı. Çandarlı Paşa Sultan Mehmed Han a sormadan 2. Murad a durumu anlatan
ve tahta tekrar çıkması gerektiğini ifade eden bir mektup yazdı. Bu durum,
Sultan Mehmed in hiç hoşuna gitmedi ve kendini bertaraf edilmiş ve bir kenara
bırakılmış gibi hissetmesine sebep oldu8 . Bu çağrı üzerine Sultan Murad Han,
Edirne ye geldi ve 10 Kasım 1444 de bütün Avrupa nın toplanarak oluşturduğu
büyük haçlı ordusunu Varna da ağır bir yenilgiye uğrattı.
Eğer ben padişahsam...
Varna Savaşı sırasında ve sonrasında Mehmed tahttan
çekilmemişse de fiilen padişah II. Murad tı.
Zağanos ve Şahabeddin paşalar genç padişahın otoritesini
güçlendirmek için Mehmed iVarna Savaşı na götürmek istemişler ama Sadrazam
Halil Paşa buna mani olmuş ve onlara karşı II. Murad a gerçek padişah muamelesi
yapmıştı. Ancak II. Murad, savaştan sonra oğlunun konumunu
Konstantinopolis teki Orhan Çelebi ye karşı zayıflatmamak için fiilî durumu
hakiki bir cülus haline getirmeden Manisa ya çekildi9 fakta bir süre sonra Çandarlı Paşa nın
ısrarlarına dayanamayarak 1446 da tekrar başkente geldi ve oğlu Mehmed i
Manisa ya gönderdi. Ekibi ise ayrı ayrı noktalara sürgüne gönderildiler.
Mehmed, Manisa ya ikinci gelişinde neler yaptı pek bir bilgi yktur. Babasının
yaptığı seferlere katılmamıştır. Buradan da anlaşılıyor ki Şehzade Mehmed,
tahtan indirilmeyi hazmedememiştir. Bu arada tarihi bir hikâyeyi de burada
aydınlatmak gerekir; Sultan Mehmed Han, Avrupa yı karşısında görünce bu güçle
baş edemeyeceğini anlamış ve emeklilik hayatı yaşayan babasına; Baba, ben
padişahsam sana emrediyorum, ordunun başına geç, yok ben değil padişah sensen o
zaman vazifeni yap ve ordunun başına geç demiştir. Bu bilgi doğru değildir.
Mehmed, bırakınız kendi eliyle tahtı babasına bırakmayı, başkente gelmesini
bile istemez. Haçlı ordusu ile kendisinin baş edebileceğini düşünür. Fakat,
başta Sadrazam Çandarlı Paşa olmak üzere Osmanlı bürokrasisi böyle bir karar
verir ve Mehmed i Mehmed e rağmen tahtan indirerek babası 2. Murad ı tekrar
tahta davet ederler. Bu durum Mehmed in aşağılanmasına sebep olmuştur. 1448 de Macarlar ile yapılan II. Kosova Savaşı nda
babasına Anadolu birliklerinin önderliğinde eşlik ederek ilk defa bir savaşta
yer aldı.10 2. Murad Han 3 Şubat 1451 de
vefat etti. Manisa Şehzadesi Mehmed bu haberi duyar duymaz evine bile uğramadan
atına atlar ve; Beni seven Ardımdan gelsin diyerek Edirne ye doğru yola
çıkar. Tahta ikinci kez çıkan Sultan Mehmed Han Çandarlı yı sadrazamlık
makamında tutar fakat bunun yanında Zağanos Mehmed, Şahabeddin, Saruca
Paşa lardan oluşan savaşçı ruha sahip genç ve cesur ekibini de görev başına
getirir. Artık dünya tarihini kökten değiştirecek planlarını işleme koymanın
zamanı gelmiştir. ilk aylar sıkıntılı geçer Sultan Mehmed Han için. Bir
Yeniçeri ayaklanması, Karaman Beyi İbrahim Bey in Osmanlı topraklarına
saldırması, Bizans İmparatoru 11. Konstantin Paleologos un elinde tuttuğu
Şehzade Orhan için istediği haracı iki katına çıkartması genç sultanı
yoracaktır.
Sultan Mehmed, 1451 de Venedik, Ceneviz Cumhuriyeti,
Macaristan ve Sırp Despotluğu ile babasının yapmış olduğu anlaşmaları yenilemiş
ve zaman kazanmaya çalışmıştır. Bu hareketleri, ülke içinde ve dışında
kendisinin aciz bir sultan olduğu izlenimini vermeye yetmiştir. Sultan Mehmed,
görünüşte taviz gibi yorumlanabilecek bu emirleri verirken el altından da büyük
hamlelere kalkıyordu. Nitekim, Edirne ye döndükten sonra Orhan için ayrılmış
olan gelirlere el koydu ve Konstantinopolis in ablukaya alınmasını
emretti.11 Kuşatma, 1451 in sonlarında
başladı. Yaptığı ilk iş önce Bizans a sonra tüm dünyaya kafa tutarcasınaydı.
İstanbul Boğazı nda büyük dedesi Bayezid in yaptırmış olduğu Anadolu Hisarı nın
karşısına o dönemde Boğazkesen adı verilen Rumeli Hisarı nın inşa emrini verdi.
Bizans kralı Konstantin, bu duruma karşı çıktı ve hisarın yapılmasını
engellemek için Sultan Mehmed e elçi gönderdi. Ancak sultan bu elçiyi huzuruna
dahi kabul etmedi. Bunun tek bir izahı vardı; savaş.
Konstantinopol düştü
Rumeli Hisarı, tüm uzmanların 1 seneden evvel bitirilemez
demesine rağmen Sultan Mehmed Han ın ısrarı ve inşaat çalışmalarına bizzat
refakat etmesi neticesinde 132 gün gibi rekor bir sürede bitirilmiştir.
Karşıdan bakıldığında Arapça Muhammed şeklinde yapılmış olmasının yanı sıra
132 rakamının da ebced hesabına göre Muhammed demek olması çok manidardır.
Ağusto 1452 de hisar tamamlandı ve boğazın kontrolü tamamıyla Osmanların eline
geçti. Boğazdan geçecek gemiler bundan böyle geçiş parası ödemek zorundaydı.
Aksi takdirde gemiler top atışıyla batırılacaktı. 1452 sonlarında ödeme yapmayı
reddeden bir Venedik gemisi batırılmış, kaptanı ve tayfası tutuklanmıştı. Bu arada
Sultanın isteği üzerine meşhur top ustacı Urban da Edirne ye getirildi. Sultan
Mehmed in kendisinden İstanbul un surlarını yıkabilecek güçte bir top yapıp
yapamayacağını sormuş Urban da; Ne Konstantinopolis, ne de Babil in surlarının
karşı koyabileceği bir top yapabileceğini söylediği dilden dile dolaşan
İstanbul rivayetlerindendir.12 Bu arada
Bizans imparatoru da bütün Avrupa dan yardım istemeye başladı. Bu çağrıya
sadece Cenova cevap verdi ve Giovanni
Giustiniani komutasında 700 asker taşıyan Ceneviz kadırgaları 26 Ocak 1453 te
Konstantinopolis e vardı. İmparator Konstantinos, Giovanni Giustiniani yi kara
kuvvetlerinin başkumadan yaptı.13 6 Nisan günü ilk saldırı başladı ve aralıksız
53 gün süren mücadelenin sonunda zafer inanan Müslüman Osmanlı ordusunundu. Bir
çağ açılmış, bir çağ kapanmış, 2000 senelik köhne Roma İmparatorluğu tarihe
gömülmüştü. Genç hükümdar Mehmed artık, Fatih Sultan Mehmed Han olarak,
doğumundan 850 sene evvel resûlullahın hadisinde işaret ettiği müjdeye mazhar
olmuştu. Bu tarihten sonra vefatına kadar yani 28 sene durmaksızın hem batıda
hem doğuda Allah için, din-i mubin-i İslam için cihad yaptı. Balkan seferinde
Boşnakların toplu halde Müslüman olmalarına vesile oldu. Fatih, askeri
başarılarla Osmanlı Devleti ni büyük bir imparatorluğa dönüştürdü. Bilime,
tarihe ve felsefeye özel ilgi gösterdi. Türkçeden başka Arapça, Farsça, Latince
ve Yunanca kitaplardan oluşan özel bir kütüphanesi vardı. Avni takma adıyla
şiirler yazdı. Bilim adamlarını ve edebiyatçıları destekledi. Nesir ustası
Sinan Paşa ile şair Ahmed Paşa yı vezirliğe kadar yükseltti. Ünlü matematikçi
ve astronomi bilgini Ali Kuşçu nun İstanbul da kalmasını sağladı. Fatih,
İtalyan ressam Gentile Bellini yi 1479 da İstanbul a getirterek resimlerini
yaptırdı. Fatih in saltanatı döneminde
Osmanlı ülkesinde 500 den fazla mimari yapı yapıldı. Onun adına yapılan en
önemli yapı, İstanbul da bir cami ile medrese, kitaplık, imarethane (aşevi),
darüşşifa (hastane), hamam, kervansaray gibi birimleri kapsayan Fatih
Külliyesi dir.
Az zamanda büyük işler yaptı
Fatih in özellikle İstanbul un fethinden sonra zengin bir
kütüphanesi vardı ve binlerce ciltlik kitaba sahipti. Antik tarihe meraklı olan
padişah, Pulutarque nin Geographia isimli eserini Yunanca dan Türkçeye
çevirerek coğrafi bilimlere olan ilgisini göstermiştir. Fatih in sarayında
Yunanca ve İtalyanca bilen iki kâtip bulunuyor ve padişaha eskiçağ tarihiyle
ilgili bilgiler veriyordu. Mitolojiyle ilgilenen Fatih, Homeros un meşhur
İlyada Destanı nın kopyasını hazırlatmıştı.14 Fatih in yanında bulunan İtalyan nedimesi ona Antik Yunanistan daki
düşünürlerin ve Romalı tarihçilerin eserlerini okutmuştu. Fatih papaların,
imparatorların, Fransa krallarının, Büyük İskender in Lombardların
vakayinamelerini okumuştu. Bizanslı aydın Gregorios Phrantezes, Fatih in Büyük
İskender, Roma imparatoru Augustus, Bizans imparatoru Büyük Konstantin ve
Theodosios gibi şahsiyetlere karşı hayranlık beslediğini söyler.15
İslam fıkhına dayanan Osmanlı Hukukunu yazılı bir metin
haline getirtti ve kanun-i Kadim- Kanunname-i âli Osman şeklinde kayıt altına
alınmasını sağladı. Savaştan savaşa, cepheden cepheye koşarak tüketilen 49
senelik bir ömrün ardından 3 Mayıs 1481 de İtalya üzerine yaptığı sefer
sırasında Gebze deki Hünkar Çayırında 49 yaşında birkaç senedir düçar olduğu
Gut hastalığı sebebiyle vefat etti. Bu vefatın normal bir vefat olmadığı,
özel doktoru Yahudi kökenli Yakup jakop Paşa tarafından ilaç gibi zehir
verilerek öldürüldüğü ve ölüm sonrasında bu doktorun Vatikan daki Papalığa üç
kelimelik bir mektup gönderdiği söylenir. Bu mektup şöyledir; BÜYÜK KARTAL
ÖLDÜ.
Fatih Sultan Mehmed han ın vefatını duyan Avrupa sonra
Papa, 3 gün boyunca tüm kiliselerin çanlarını çaldırmış ve milli bayram ilan
etmiştir.
Vefatının ardından 532 sene geçmesine rağmen halâ Gazi
Fatih Sultan Mehmed Han ın İstanbul
surlarının önünde askerlerine;
Yiğitlerim, serdarlarım, gazilerim, az zamanda çok ve
büyük işler yaptık 16 sözü veya Ey benim
ün almış komutanlarım ve sadık devlet erkanım, tarife hacet yoktur. Şimdi sahip
olduğumuz bu devlet nice gazalar ve büyük tehlikelerle kazanılıp ecdadımızdan
ceddimize ve sonunda bizlere nasip olmuştur. Geçmişte en yiğitler toprakları
kanlarıyla boyamış bugün ebediyet alemine göçmüştür. Bu yiğitlerden bize kalan
bu şanlı devlet inşallah kıyamete kadar ayakta dimdik duracaktır. Sözleri
kulaklarımızda yankılanmaya devam edecektir.
Gazi Sultan mehmed Han, mücadele içinde deçirdiği 30
senelik ömrünü 1461 de Trabzon u fethetmek için atların çıkamadığı sarp dağları
yırnakları ile çıkarken yiğitlerine hitaben söylediği şu sözlerle özetlemiştir;
Ey yiğitlerim, bu çektiğimiz zahmetlerin tümü Allah ve
onun dinini yaymak içindir. Elimizde İslam kılıcı vardır. Eğer, biz bu
zahmetleri çekmezsek bize gazi demek layık olmaz17
Mekânın cennet, komşun resulullah olsun. Davan davamız,
yolun yolumuzdur
KAYNAKLAR:
1) Halil İnalcık, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm
Ansiklopedisi, Fatih Sultan Mehmet maddesi.
2) Erhan Afyoncu, Truva nın İntikamı, Sultan Mehmed
Han ın Şehzadeliğini anlatan birinci bölüm,Yeditepe Yayınları 2011
3) Franz Babinger, Fatih Sultan Mehmet ve İtalya,
Belleten Dergisi,Cilt 17, s.138, İstanbul 1953
4) Kritovulos Tarihi, Şehzadelik Dönemi Bölümü; s.32,
Heyamola Yay.,İstanbul 2012
5) Halil İnalcık, Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve
Vesikalar, s.56, 57, Türk Tarih Kurumu,1995
6) Franz Babinger, Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı,
s.30-31, Oğlak Yayınevi, İstanbul, 2003
7) Halil İnalcık, a.g.e., s.61-67
8) Feridun Emecen, Fetih ve Kıyamet 1453, s. 98-100,
Timaş Yay. İstanbul, 2012
9) Vikipedi, Fatih Sultan Mehmet Maddesi.
10) Nicolae Jorga, Fatih ve Dönemi Büyük Türk, s.17,
Yeditepe Yay. İstanbul, 2007
11) Donald Nicol M. Bizans ın Son Yüzyılları (1261-1453),
s. 402-403, Tarih Vakfı Yurt Yayınları. İstanbul 1999
12) Lord Kinross, Osmanlı İmparatorluğu, Osmanlı
İmparatorluğu, s.100-101, Sander Kitapevi, İstanbul 1997
13) Ahmet Refik, Bizans Karşısında Türkler, s. 260-270,
Kitabevi, İstanbul 2005 Kritovulos, Fetih 1453, s. 80-95, Panam Yay., Ankara 2012
14) Diyanet Aylık, Sayı; 125, s.11 Vikipedi, Fatih
Sultan Mehmed Maddesi.
15) J.R. Meville Jones, İstanbul Kuşatması 1453, s.110,
İstanbul 2008
16) Kritovulos, fetih 1453, s. 43
17) Halil İnalcık, Osmanlılar, s.55, Timaş Yay.
İstanbul 2010
