Donald Trump’ın Venezuela üzerinden verdiği son mesajlar, yalnızca Latin Amerika’ya dönük bir dış politika hamlesi değil; küresel düzenin hangi istikamete doğru savrulduğunu gösteren sembolik bir eşiktir. Bir devlet başkanının, başka ülkeler için “operasyon kulağıma iyi geliyor” diyebilmesi; askeri müdahaleyi, rejim değişikliğini ve açık tehdidi diplomatik söylemin parçası haline getirmesi, artık uluslararası ilişkilerde örtünün tamamen kalktığını göstermektedir. Güç, ilk kez bu kadar pervasız, bu kadar çıplak ve bu kadar aleni konuşmaktadır. Gücün dili bizlere bugünkü dünya düzenin sonunun geldiği ve yeni bir düzenin başladığını ilan ediyor.
Venezuela’da Maduro’nun uluslararası kamuoyu önünde adeta bir parodi figürüne dönüştürülmesi, ardından yapılan sert ve küçümseyici açıklamalar, yalnızca bir rejimi değil, bir ülkenin egemenlik fikrini hedef almıştır. Bu durum, ABD’nin müdahale kapasitesini yeniden ilan etmesinden ziyade, müdahale niyetini bir “normal” olarak dayatması anlamına gelmektedir. Trump’ın dili, klasik Amerikan hegemonyasının inceltilmiş diplomatik retoriğinden kopuşu temsil etmektedir. Artık mesaj nettir: Güç, gerekçe üretme zahmetine katlanmadan konuşacaktır.
Trump’ın Küba, Venezuela, Kolombiya, Meksika, İran ve Danimarka için sarf ettiği sözler, rastgele seçilmiş örnekler değildir. Bu ülkelerin her biri, farklı jeopolitik katmanlarda, ABD’nin küresel çıkar mimarisine temas etmektedir. Küba, Soğuk Savaş’tan kalma bir hesaplaşmanın hâlâ kapanmamış dosyasıdır. “Düşmeye yakın görünüyor” ifadesi, yalnızca bir temenni değil, zamanlaması kollanan bir müdahalenin işaret fişeğidir. Venezuela ise enerji kaynakları, siyasal sembolizmi ve Latin Amerika’daki direnç hattı nedeniyle özel bir konuma sahiptir. “İkinci darbe” tehdidi, rejim değişikliğinin artık bir politika aracı olarak açıkça benimsendiğini göstermektedir.
Kolombiya için kullanılan “hasta bir adam” nitelemesi, 19. yüzyılın emperyal dilini çağrıştırır. Bu ifade, yalnızca mevcut yönetime değil, ülkenin siyasal kapasitesine yönelik bir aşağılama içerir. “Askeri operasyon kulağıma iyi geliyor” cümlesi ise, askeri müdahalenin bir seçenek değil, bir arzu olarak dile getirildiğini ortaya koymaktadır. Meksika bağlamında sürekli tekrarlanan “asker gönderme” teklifleri, sınır güvenliği söylemi üzerinden bir komşu ülkenin egemenliğinin pazarlık konusu yapılmasını normalleştirmektedir.
İran’a yönelik tehditler ise bu yeni dilin en tehlikeli boyutunu temsil etmektedir. İç protestolar üzerinden bir ülkenin doğrudan askeri hedef hâline getirilmesi, uluslararası hukukun temel ilkelerinin fiilen askıya alındığını göstermektedir. Danimarka ve Grönland meselesi ise, bu pervasızlığın yalnızca “zayıf” ya da “istikrarsız” ülkelere özgü olmadığını, müttefiklerin de bu yeni güç dilinden muaf olmadığını ortaya koymaktadır. “Grönland’a ihtiyacımız var” cümlesi, bir toprağın halkıyla, tarihiyle ve siyasi statüsüyle birlikte değil; yalnızca stratejik bir nesne olarak görüldüğünü ifşa etmektedir.
Bütün bu örnekler, dünyayı yeni bir düzene değil; daha doğru ifadeyle, yeni bir düzensizliğe taşımaktadır. Bu, kurallara dayalı uluslararası sistemin çöküşü kadar, ahlaki meşruiyet zeminlerinin de aşınması anlamına gelir. Gücün bu denli çıplaklaştığı bir dünyada, haklılık artık hukuktan değil, yapabilirlikten türemektedir. “Yapabilirim” demek, “haklıyım” demenin yerine geçmektedir.
Bu noktada asıl mesele, ABD’nin ne yaptığı değil; dünyanın buna nasıl bir anlam verdiğidir. Uzun süredir Batı merkezli düzenin kriz içinde olduğu biliniyordu; ancak bu kriz, genellikle kavramsal ve teorik düzeyde tartışılıyordu. Trump dönemiyle birlikte kriz, sahaya inmiş; söylem, eylemle arasındaki mesafeyi sıfırlamıştır. Artık çifte standart gizlenmiyor, örtülmüyor, hatta savunulmuyor bile. Güç, kendisini açıklamak zorunda hissetmiyor.
Bu tablo karşısında, özellikle küresel Güney’de yer alan ülkeler için iki temel risk ortaya çıkmaktadır. Birincisi, uluslararası hukukun koruyucu kalkanının fiilen işlemez hâle gelmesi; ikincisi ise, yerel otoritelerin bu küresel pervasızlığı iç politik baskılarını meşrulaştırmak için kullanmasıdır. Güç siyaseti, yalnızca dışarıdan dayatılan bir tehdit değil; içeride de otoriter eğilimleri besleyen bir iklim üretmektedir.
Ancak bu sürecin bir başka boyutu daha vardır: Direnişin ve alternatif tahayyüllerin imkânı. Gücün bu denli çıplaklaşması, aynı zamanda onun ahlaki iflasını da görünür kılmaktadır. Dünya, artık “medeniyet”, “demokrasi” ya da “insan hakları” söylemleriyle süslenmiş müdahalelere değil; açık tehditlere tanıklık etmektedir. Bu açıklık, paradoksal biçimde, yeni bir bilinçlenme alanı da yaratmaktadır. Maskeler düştükçe, hakikat daha çıplak bir şekilde görünür hâle gelmektedir.
Bugün asıl soru şudur: Bu yeni düzende kim ayakta kalacak? Güce yaslananlar mı, yoksa ilkeye tutunanlar mı? Tarih, kısa vadede her zaman gücü ödüllendirmiş gibi görünür; ancak uzun vadede anlam üretme kapasitesini yitiren hiçbir düzen kalıcı olamamıştır. Dünyanın hızla evrildiği bu eşikte, mesele yalnızca hangi devletin ne kadar güçlü olduğu değil; hangi toplumların ahlaki, entelektüel ve siyasal direnç geliştirebildiğidir.
Trump’ın açık tehditleri, bir dönemin ruhunu ele vermektedir. Bu ruh, kibirle cesaret arasındaki farkı unutmuş; kudretle hakikati birbirine karıştırmıştır. Böylesi bir dünyada, en büyük meydan okuma askeri değil; düşünsel ve ahlakidir. Çünkü düzeni kuran şey yalnızca güç değil, o güce anlam veren zihniyettir. Ve bugün, tam da o zihniyet çatırdamaktadır. Hoşça bakın zatınıza…
