Öşür, farz bir ibadettir. Toprak ürünlerinin zekâtıdır. Ancak ülkemizde unutulmaya yüz tutmuştur. Müslümanlar bu konuda geneli itibariyle bilgisizdir. Çok büyük vebal altındadırlar. Hâlbuki Kur’an-ı Kerim’de: “Ey iman edeneler! Kazandıklarınızın ve sizin için yerden çıkardıklarınızın en iyilerinden infak edin” (Bakara Suresi, 267) buyrulmaktadır.

“Âlimlerimiz yerden çıkartılan şeyler”den muradın toprak mahsulleri olduğunda hemfikirdirler. Bunların da zekâtının verilmesi gerekir. En’am Suresi 141’de konu biraz daha açılır ve “Hasat günü, ürünün hakkını (zekâtını) verin” buyrulur.

Öşrün ölçüsüne gelince, bunu Peygamber Efendimizin (S.A.V.) hadisinden öğreniyoruz. Efendimiz buyurmuştur ki: “Yağmur ve nehir sularıyla sulanan toprak ürünlerinde onda bir (öşür), el emeği ile sulananlarda ise yirmide bir (nısf öşür) vardır” (Buhari, Zekât 55. Müslim, Zekât 8. Tirmizi, Zekât 14.). Toprak ürünlerinden öşrün verilmesinin ölçüsü budur.

Konunun fıkhi yönünü biraz açalım:

* Mükellefin (yükümlünün) Müslüman olması şarttır. Gayr-i Müslimlerin mahsullerinden öşür alınmaz.

* Öşür topraktan çıkan mahsulün zekâtıdır. Herhangi bir sebeple o yıl topraktan ürün alınmamışsa öşür yoktur. Ürün yoksa da zekât da yoktur.

* Toprakta kendiliğinden bitmiş (hüdayinâbit) meşe, çam, kavak, ot ve benzeri şeyler için zekât (öşür) gerekmez. Ancak bunlar pazara sunulursa o takdirde ticaret malı statüsünden kırkta bir zekât takdir olunur.

n İmam-ı Azam’a göre tarım ürünlerinin zekâtında nisap aranmaz. Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’e göre ve çoğunluğa göre, tarım mahsullerinden öşür alınabilmesi için bir taban (nisap miktarı) vardır. O da her ürün çeşidi için 653 kg. Bu nisaba ulaşmayan ürünlerin öşrü yoktur. Bu ürünlerin nisap için birbirlerine eklenmesi de uygun değildir.

* Toprak ürünlerinin öşre tabi olabilmesi için üzerinden bir yıl geçmesi gerekmez. Harmandan sonra, meyveleri de topladıktan sonra öşür verilir.

* Tohum, işçilik ve diğer masraflar öşürden düşülmez. Zaten sulamaya dayalı ürünlerde yarısı (yirmide bir) düşülmektedir.

* İmam Ebu Yusuf ve Muhammed’e ve diğer mezheplere göre toprağı kiralayan öşrünü verir.

* Ziraat mahsullerinin bulunduğu topraktan beslenen arıların ballarından onda bir öşür gerekir. Otlak ve ormandan beslenen arıların ballarından öşür gerekmez.

Günümüzdeki sıkıntıların ve bereketsizliğin sebeplerinden biri de zekât konusundaki hassasiyetsizliktir.