Türkiye'de seçimle göreve gelen ilk kadın muhtar Gül Esin, 1933 yılında Aydın'ın Demircidere köyünde yedi erkek rakibini geride bırakarak tarihe geçti. Kadınların yerel yönetimlerde seçme ve seçilme hakkı kazanmasının ardından muhtar olan Esin, kız çocuklarının eğitimi, köyün altyapısı ve sosyal yaşamına yönelik çalışmalarıyla tanındı.
Cumhuriyet tarihinin öncü kadınlarından Gül Esin, 1933 yılında yapılan muhtarlık seçimini kazanarak Türkiye'nin seçimle göreve gelen ilk kadın muhtarı oldu. O dönem Aydın'ın Çine ilçesine bağlı Demircidere köyünde gerçekleştirilen seçimde yedi erkek adayla yarışan Esin, köylülerin desteğini alarak göreve başladı. Kadınların siyasi haklarını yeni kazandığı bir dönemde elde ettiği başarı, ulusal basında da geniş yer buldu. Gül Esin'in yaşamı, muhtarlık döneminde yaptığı çalışmalar ve Türkiye'de kadınların seçme ve seçilme hakkı kazanma süreci, Cumhuriyet tarihinin önemli başlıkları arasında bulunuyor.
Gül Esin'in hayatı ve biyografisi
Gül Esin, 1901 yılında Muğla'nın Milas ilçesinde dünyaya geldi. Gülkız adıyla da bilinen Esin, yaşamının ilerleyen dönemlerinde yaptığı evlilik nedeniyle Übbül soyadını kullandı.
Çocukluk ve gençlik yılları Osmanlı Devleti'nin son dönemi ile Millî Mücadele yıllarına denk geldi. Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı döneminde ailesinden önemli kayıplar yaşadı.
İlk eşini ve beş erkek kardeşini savaş yıllarında kaybeden Gül Esin, daha sonra Aydın'ın Çine ilçesine yerleşti. Burada yaşayan ağabeyinin yanına giden Esin, ailesinin desteğiyle yeni bir yaşam kurdu.
Ağabeyinin kızı Cumhuriyet Şeref'in yetiştirilmesinde de sorumluluk üstlendi. Okuma yazma bilmesi, dönemin kırsal koşullarında Gül Esin'in toplum içinde tanınmasını sağlayan özelliklerinden biri oldu.
Gül Esin aslen nereli, nerede doğdu?
Gül Esin, Muğla'nın Milas ilçesinde doğdu. Ancak Türkiye'nin ilk kadın muhtarı olarak tanınmasını sağlayan siyasi yaşamı Aydın'da başladı.
Muhtarlık görevini, o yıllarda Çine ilçesine bağlı bulunan Demircidere köyünde yürüttü. Demircidere, günümüzde Aydın'ın Karpuzlu ilçesinin merkezini oluşturan yerleşim olarak biliniyor.
Bu nedenle Gül Esin'in adı hem Muğla hem de Aydın ile birlikte anılıyor. Doğum yeri Milas, muhtar seçildiği yer ise Aydın'ın bugünkü Karpuzlu ilçesidir.
Gül Esin kaç yaşında muhtar oldu?
Gül Esin, 1933 yılında 32 yaşındayken Türkiye'nin ilk kadın muhtarı seçildi.
Cumhuriyet'in ilanından on yıl sonra gerçekleşen seçim, kadınların köy yönetiminde seçme ve seçilme hakkı kazanmasının ardından yapıldı.
Dönemin gazetelerinde Gül Esin'in yaşına ilişkin farklı bilgiler bulunsa da biyografik araştırmalarda 1901 doğumlu olduğu ve seçildiğinde 32 yaşında bulunduğu kabul ediliyor.
Türkiye'nin ilk kadın muhtarı Gül Esin ne zaman seçildi?
Gül Esin'in muhtar seçildiği tarih, akademik araştırmalara göre 6 Kasım 1933 olarak kaydediliyor.
Kadınların köy muhtarlığı ve ihtiyar heyetlerinde seçme ve seçilme hakkı kazanmasının ardından Aydın'ın Demircidere köyünde seçim düzenlendi.
Seçime toplam sekiz aday katıldı. Adayların yedisi erkek, biri kadındı. Tek kadın aday olan Gül Esin, köylülerin oylarıyla muhtarlık görevine seçildi.
Bazı kaynaklarda 12 Kasım 1933 tarihi de ilk kadın muhtar seçimiyle birlikte anılıyor. Ancak Atatürk Ansiklopedisi ve tarih araştırmalarında Demircidere'deki seçim günü 6 Kasım 1933 olarak belirtiliyor.
Gül Esin kaç oy aldı, kaç erkek rakibini yendi?
Gül Esin, 1933 yılındaki seçimde yedi erkek rakibine karşı yarıştı.
Dönemin kayıtlarına göre yaklaşık 500 seçmenin katıldığı oylamada büyük destek gördü. Seçimin sonucunda köyün muhtarı oldu.
Seçimdeki başarısında okuma yazma bilmesi, köy halkıyla kurduğu ilişkiler ve yerel sorunlarla ilgilenmesi etkili oldu.
Muhtar seçilmesi köyde sevinçle karşılandı. Dönemin gazeteleri, seçim sonucunu Cumhuriyet'in kadınlara tanıdığı siyasi hakların önemli bir örneği olarak duyurdu.
Kadınlara muhtar seçilme hakkı hangi yıl verildi?
Türkiye'de kadınlara köy muhtarı ve ihtiyar heyeti üyesi seçme ve seçilme hakkı 1933 yılında tanındı.
Bu düzenleme, Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınların siyasi hayata katılımını genişleten adımlardan biri oldu.
Kadınlar, 1930 yılında belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazanmıştı. 1933 yılındaki düzenlemeyle köy yönetimlerinde de görev alabilmelerinin önü açıldı.
5 Aralık 1934 tarihinde ise anayasa ve seçim mevzuatında yapılan değişikliklerle kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı.
Gül Esin'in 1933 yılında muhtar seçilmesi, kadınların yerel yönetimlerde temsil edilmeye başladığı bu sürecin ilk somut örneklerinden biri oldu.
Gül Esin'in muhtarlık dönemindeki icraatları
Gül Esin, muhtarlık görevini 1933-1935 yılları arasında yürüttü. Görev süresince köyün sosyal yaşamını düzenlemeye ve temel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çalışmalar yaptı.
Özellikle kadınların ve kız çocuklarının eğitimine önem verdi. Ailelerle görüşerek kız çocuklarının okula gönderilmesini teşvik etti.
Köyde kumar oynanmasını önlemeye yönelik girişimlerde bulundu. Gençlerin sporla ilgilenmesini destekleyerek sosyal yaşamda farklı etkinliklerin yaygınlaşmasını amaçladı.
Ulaşım ve ortak kullanım alanlarına ilişkin çalışmalar da yürüttü. Köy halkının bir araya gelebileceği ve yerel işlerin görüşülebileceği bir köy odasının yapılmasını sağladı.
Gül Esin'in kız çocuklarının eğitimi için yaptığı çalışmalar
Gül Esin'in muhtarlık döneminde önem verdiği konulardan biri kız çocuklarının eğitimiydi.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında kırsal bölgelerde okullaşma oranları düşüktü. Özellikle kız çocuklarının eğitime katılımı, ailelerin ekonomik ve toplumsal koşullarından etkileniyordu.
Gül Esin, ailelerle görüşerek çocukların okula gönderilmesini destekledi. Okuma yazma bilmesinin kendi yaşamında sağladığı imkânları köydeki diğer kadınların da elde etmesini amaçladı.
Bu çalışmaları, kadınların yalnızca siyasi hayatta değil eğitim ve toplumsal yaşamda da daha görünür olması bakımından önem taşıdı.
Gül Esin'in köyde yaptığı sosyal düzenlemeler
Gül Esin, muhtarlığı döneminde kumar ve kız kaçırma gibi sorunlarla mücadele etti.
Kahvehanelerde kumar oynanmasını engellemeye yönelik girişimlerde bulundu. Gençleri avcılık ve binicilik gibi etkinliklere yönlendirdi.
Kız kaçırma olaylarının önlenmesi ve evliliklerin resmî nikâhla gerçekleştirilmesi konusunda ailelerle görüşmeler yaptı.
Köy halkının ortak sorunlarını değerlendirebileceği bir köy odası oluşturulması da görev dönemindeki çalışmaları arasında yer aldı.
Atatürk Gül Esin'i tebrik etti mi?
Gül Esin'in Türkiye'nin ilk kadın muhtarı seçilmesi, dönemin basınında geniş yer buldu.
Seçim başarısı, Cumhuriyet'in kadınlara sağladığı siyasi hakların uygulamadaki ilk örneklerinden biri olarak değerlendirildi.
Mustafa Kemal Atatürk'ün Gül Esin'in başarısından memnuniyet duyduğu ve kendisini tebrik ettiği, çeşitli tarihsel anlatımlarda ve biyografik kaynaklarda aktarılıyor.
11 Aralık 1933 tarihli Halkevi gazetesinde Gül Esin'in muhtar seçilmesi, Cumhuriyet devrimleriyle ilişkilendirilerek duyuruldu.
Gül Esin evli miydi, çocuğu var mıydı?
Gül Esin, ilk eşini savaş yıllarında kaybetti. Daha sonra Aydın'a yerleşerek yaşamını burada sürdürdü.
Muhtarlık görevinden ayrıldığı dönemde manifaturacılıkla uğraşan Mustafa Übbül ile evlendi. Bu evliliğin ardından Übbül soyadını kullanmaya başladı.
Gül Esin'in ağabeyinin kızı Cumhuriyet Şeref'i kendi çocuğu gibi yetiştirdiği biliniyor.
Biyografik kaynaklarda, aile yaşamına ilişkin bilgiler daha çok savaş yıllarındaki kayıpları, ikinci evliliği ve yeğenini büyütmesi üzerinden aktarılıyor.
Gül Esin ne zaman, kaç yaşında öldü?
Gül Esin, 18 Aralık 1990 tarihinde 89 yaşında hayatını kaybetti.
Muhtarlık görevinden ayrıldıktan sonra uzun yıllar Aydın'da yaşadı. 1970 yılında Nazilli'ye taşındı ve yaşamının son dönemini burada geçirdi.
Türkiye'nin ilk kadın muhtarı olarak tarihe geçen Gül Esin'in yaşamı, kadınların siyasi haklar kazanma sürecinde önemli bir yer tutuyor.
Gül Esin'in mezarı nerede?
Gül Esin'in mezarı, Aydın'ın Nazilli ilçesindeki Eğriboyun Mezarlığı'nda bulunuyor.
1990 yılında vefat eden Esin, burada toprağa verildi. Mezarı, Cumhuriyet'in öncü kadınlarının anıldığı ziyaretlerde gündeme geliyor.
Gül Esin'in anısını yaşatmak amacıyla farklı şehirlerde adına parklar, caddeler ve anıtlar yapıldı.
Aydın'ın Karpuzlu ilçesinde de Türkiye'nin ilk kadın muhtarı olarak elde ettiği başarıyı hatırlatan bir anıt bulunuyor.
Gül Esin'in adı nerelerde yaşatılıyor?
Gül Esin'in adı, kadınların siyasi hayata katılımını simgeleyen isimlerden biri olarak yaşatılıyor.
Aydın'ın Karpuzlu ilçesinde anıtı bulunuyor. Ayrıca muhtarlık yaptığı dönemde yaşadığı evin anı ve kültür evi olarak düzenlenmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirildi.
Farklı şehirlerdeki park, cadde ve sosyal alanlara da Gül Esin'in adı verildi.
Özellikle kadınların seçme ve seçilme hakkı kazandığı tarihlerin yıl dönümlerinde Gül Esin'in 1933 yılındaki seçim başarısı anma etkinliklerine konu oluyor.
