İstanbul'da 14 Kasım Cumartesi günü etkili olan hava değişimi, rüzgar kayması ve dolu yağışı ihtimalini gündeme getirdi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Marmara Bölgesi'nde kuvvetli sağanakla birlikte yıldırım, hortum ve yerel dolu riskine karşı uyardı. Rüzgarın kısa mesafede hız veya yön değiştirmesiyle oluşan rüzgar kayması, özellikle gök gürültülü fırtınalarda önem taşıyor.
İstanbul'da lodosun ardından rüzgarın yön değiştirmesi ve Balkanlar üzerinden gelen soğuk hava, hafta sonu yağışlarını beraberinde getirdi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 14 Kasım'da İstanbul'un da aralarında bulunduğu Marmara illerinde kuvvetli sağanak beklendiğini duyurdu. Meteoroloji uzmanlarının rüzgar kaymasına ilişkin değerlendirmeleri ise bu hava olayının nasıl oluştuğu ve dolu yağışıyla ilişkisi konusunda soruları artırdı.
Rüzgar kayması nedir, nasıl oluşur?
Rüzgar kayması, meteorolojide wind shear olarak adlandırılan ve rüzgarın hızının veya yönünün kısa bir mesafe içerisinde belirgin biçimde değişmesini ifade eden hava olayıdır.
Bu değişim, farklı yüksekliklerde meydana gelebildiği gibi aynı yükseklikte birbirine yakın bölgeler arasında da görülebilir. Özellikle soğuk ve sıcak hava kütlelerinin karşılaştığı alanlarda, kuvvetli gök gürültülü fırtınalarda ve atmosferin farklı katmanlarında ortaya çıkabilir.
Rüzgar kayması, yalnızca rüzgarın yön değiştirmesi anlamına gelmez. Rüzgar hızındaki ani farklılıklar da bu meteorolojik olayın kapsamına girer.
İstanbul'da rüzgar kayması uyarısı neden yapıldı?
İstanbul'da 14 Kasım Cumartesi günü hava sıcaklığı 20 derecenin üzerine çıkarken Balkanlar üzerinden gelen soğuk hava kütlesiyle birlikte atmosfer koşulları değişti.
Meteoroloji Editörü Dilek Çalışkan, soğuk hava girişine bağlı olarak rüzgar kayması yaşanabileceğini belirtti. Çalışkan, özellikle 14 Kasım saat 16.30 ile 18.30 arasındaki zaman diliminde kuvvetli yağış ve ani rüzgar geçişlerine dikkat çekti.
Meteoroloji Genel Müdürlüğünün aynı gün için yayımladığı uyarıda ise İstanbul dahil Marmara Bölgesi'nde yerel kuvvetli sağanak ve gök gürültülü sağanak beklendiği bildirildi.
İstanbul'da dolu yağışı bekleniyor mu?
Meteoroloji'nin 14 Kasım tarihli uyarısında İstanbul için yerel dolu yağışı ihtimali de yer aldı.
Açıklamada, yağışların İstanbul, Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, Çanakkale, Yalova, Bursa, Kocaeli ve Sakarya çevreleri ile Balıkesir'in kuzey ve batısında yerel olarak kuvvetli olabileceği belirtildi.
Yağış miktarının bazı bölgelerde metrekareye 21 ila 50 kilogram arasında ulaşabileceği tahmin edildi. Ani sel, su baskını, yıldırım, hortum ve fırtına da olası riskler arasında sıralandı.
Söz konusu uyarı, 14 Kasım öğle saatlerinden 15 Kasım Pazar sabahına kadar olan dönemi kapsıyordu. Bu nedenle uyarının bütün İstanbul'da dolu yağacağı veya riskin 15 Kasım günü boyunca aynı düzeyde süreceği şeklinde yorumlanmaması gerekiyor.
Dikey ve yatay rüzgar kayması arasındaki fark nedir?
Rüzgar kayması, meydana geldiği doğrultuya göre dikey ve yatay olmak üzere iki şekilde inceleniyor.
Dikey rüzgar kayması, rüzgarın hızının veya yönünün yükseklikle birlikte değişmesi anlamına geliyor. Örneğin yer seviyesinde saatte 10 kilometre hızla esen rüzgarın, 1.000 metre yükseklikte saatte 60 kilometreye ulaşması bu duruma örnek oluşturuyor.
Yatay rüzgar kayması ise aynı yükseklikteki iki farklı bölgede rüzgarın hızının veya yönünün belirgin biçimde farklılaşmasıyla ortaya çıkıyor.
Her iki durum da atmosferdeki hava hareketlerinin incelenmesinde önemli yer tutuyor.
Rüzgar kayması dolu ve hortuma neden olur mu?
Rüzgar kayması tek başına dolu yağışı veya hortum oluşacağı anlamına gelmiyor. Ancak kuvvetli gök gürültülü fırtınaların gelişimini etkileyebiliyor.
Özellikle dikey rüzgar kayması, uygun atmosfer koşullarında fırtına bulutlarının daha uzun süre organize biçimde varlığını sürdürmesine katkıda bulunabiliyor.
Dolu oluşumunda ise bulut içerisindeki güçlü yükselici hava hareketleri ve uygun sıcaklık koşulları belirleyici oluyor. Hortum gelişimi için de rüzgar kaymasının yanı sıra başka atmosferik şartların bir araya gelmesi gerekiyor.
Bu nedenle rüzgar kayması görülen her bölgede dolu veya hortum meydana gelmesi beklenmiyor.
Rüzgar kayması uçaklar için neden tehlikeli?
Rüzgar kayması, havacılık açısından da yakından takip edilen meteorolojik olaylar arasında bulunuyor.
Özellikle kalkış ve iniş sırasında uçağın karşılaştığı rüzgar hızının veya yönünün kısa sürede değişmesi, hava hızında ve uçuş performansında ani farklılıklara yol açabiliyor.
Gök gürültülü fırtınalar sırasında görülebilen aşağı yönlü kuvvetli hava akımları da düşük irtifada risk oluşturabiliyor. Bu nedenle havalimanlarında meteorolojik gözlemler ve pilotlara iletilen uyarılar uçuş güvenliğinde önemli rol oynuyor.
