Herodot Cevdet değil ama gerçek Yunan filozofu Herodot
Nil in Mısır a hayat verdiğini ifade etmiştir. Bu itibarla, Nil mecazen de olsa
yeryüzü cennetlerinden birisi olmalıdır. Bugün Nil Vadisinin veya havzasının
etrafında şekillenen Mısır ve Sudan tamamen bu nehre bağımlıdır. Nil bu
ülkelerin hayat kaynağı ve damarıdır. Hindistan da Ganj Nehri nasıl ki bir
milyar insana hitap etmektedir, Nil Vadisi de yaklaşık 150 milyon insanı
sulamakta ve beslemektedir. Bu açıdan Mısır ın suyla başı derttedir. Susuz Yaz
filminde olduğu gibi Mısır kavrulmakta ve Mısır halkı da daha fazla
susamaktadır. Yüzde 85 sularının kendisinden kaynaklandığını ileri süren
Etiyopya ise oldu bittilerle Mavi Nil e pranga ve gem vurmaktadır. Eylül ayında
atılması beklenen Kalkınma Barajı nın temelleri erkene alınarak Mayıs ayı
sonlarında atılmıştır. Bu ne acele Barajın temelleri atılırken Mavi Nil in
yatağı da değiştirildi. Baraj tamamlandığında Mısır a bedeli ağır olacak. Hem
sulama hem de elektrik bakımından. Etiyopya barajlar silsilesi kuruyor.
Kalkınma Barajıyla birlikte üç yeni barajı hayata geçirecek. Yapıldığında
Afrika nın en büyüğü, dünyanın da 15 barajından birisi olacak. Yapımı 3-4 sene
sürecek ve 5 milyar dolara mal olacak. Yapımını bir İtalyan şirketi üstlendi.
Esasen yılda Nil Nehrinden Mısır a düşen su miktarının payı 70 milyar metreküp
olması gerekirken bu 55 milyar metreküp seviyesinde kalıyor. Yıllık 15 milyar
metreküplük bir açık var. Baraj yapımı sırasında ve hazineye su dolumu
gerçekleşirken dört yılda Mısır ın su kaybı 44.7 milyar metreküp olarak tahmin
edilmektedir. Etiyopya nın Kalkınma Barajı nı yapması aynı zamanda Mısır ın
Asvan Barajı nın elektrik üretimini de yüzde 20 ile 40 seviyesinde etkileyecek.
Mesele bununla da kalmayacak aynı zamanda sulamayı da etkileyeceğinden dolayı
tahıl üretimine de olumsuz olarak yansıyacaktır. Etiyopya nın seçmiş olduğu
baraj alanı da kaygan bir zemine isabet ediyor ve bu nedenle barajın selameti
açısından kuşkular var.
*
Barajın yapımı Mursi nin Addis Ababa yı ziyaretine rağmen
niçin erkene alındı ve niçin heyelana açık bir toprakta ısrar ediliyor Bu
sorunun siyasi cevabı da var mı Mısır ın suyla kavgası eski ve derin. Nil
Nehri ona hayat verirken Süveyş Kanalı da dünya ticaretine hayat veriyor.
Süveyş Kanalı geçmişte İngiltere nin Hindistan yolunu kısaltmıştır. Ümit
Burnu nu dolaşmak yerine Süveyş i aşmak kafi geliyordu. Bundan dolayı Mısır
daima su politikalarının hedefindeki ülke olmuştur. Nasır la ABD arasındaki
kavganın temelinde de Nasır ın Asvan Barajını yapma isteği vardır. ABD buna
mani olmak istemiştir. Bu nedenle Nasır da Ruslara yakınlaşmış ve Ebu l Feyz
Elçibey in de içinde bulunduğu uzmanlar Asvan Barajı nı hayata geçirmiştir.
Buna mukabil, 1965 yılında Nasır dan intikam almak isteyen Amerikalılar nispet
olsun diye Etiyopyalılara Kalkınma Barajı projesini teklif etmişlerdir. O
dönemden beri atıl olan baraj projesi Mursi döneminde hayata geçirilmiştir.
Kimileri, meselenin bu siyasi arka planından dolayı Kalkınma Barajı projesine
ABD nin gecikmeli intikamı olarak değerlendirmektedir. Nasır dan intikam
alamayan Amerikalılar bu görüşe göre Mursi den intikam almaktadırlar! Bu,
İsrail in çevreleme politikasına da uygundur. Çevreleme politikasında Nil in
fiziki bir değeri ve anlamı vardır. Ben Gurion un vazettiği Çevreleme Politikası nın
saç ayaklarından birisi Etiyopya dır. Etiyopya zamanla bu eksenden kopsa da son
sıralarda Güney Sudan ile birlikte de bu eksene de facto bir biçimde yeniden
dahil olabilir.
*
Etiyopya nın Mısır ı arkadan hançerlemesine mukabil
Mısır da Addis Ababa nın dersini verelim ve haddini bildirelim avazları
yükseliyor ve naraları atılıyor. Özellikle askeri ve İslami çevrelerden bu
yönde sesler yükseliyor. Etiyopya bildiğini okuyor. Barajla ilgili kurulan üçlü
komisyonun raporlarını dikkate almayacağını ve kendisini bağlamadığını önceden
ilan etti. Bununla birlikte sömürgecilik döneminde Nil suyunun paylaşım
anlaşmalarına da sadık kalmayacağını söylüyor. Dolayısıyla kelimenin tam
anlamıyla bildiğini okuyor. Bununla birlikte, Mısır ve Sudan a zarar vermeyeceğini
de ifade ediyor. Nisan ayı içinde Mısır haber kaynakları barajın yapımına izin
vermemek için Mısır Hava Kuvvetlerinin baraj alanına önleyici bir saldırıya
hazırlandığını duyurmuştu. Lakin kriz süresi boyunca yatıştırıcı bir dil
kullanan Su ve Tabii Kaynaklar Bakanı Dr. Muhammed Bahaeddin Allam bu tür
iddiaları yalanlamıştı. Bununla birlikte, Cemaat el İslamiye cemaatinin Müftüsü
Abdulahir Hammad Etiyopya nın Mısır ın milli ve su güvenliğini ihlal ve tehdit
ettiğini ve adeta Mısır a savaş açtığını söylemiş ve bu meydan okumaya karşı
ülkeyi ve halkı kararlı olmaya çağırmıştır. Bununla birlikte Etiyopya nın
Kalkınma Barajı meselesi de Mısır da kısır iç tartışmaları ateşlemiş ve
muhalifler yine Etiyopya nın baraj inşaatı üzerinden Mursi ye yüklenmişlerdi. Muhalifler
Mursi nin geçmiş dönemlerde Nil in suyunu dualarımızla artıracağız şeklinde
duasını öne çıkardılar. Elbette Mursi yağmur duasını kastetmiş olmalıdır.
Barajla duası arasında doğrudan bir münasebet olmasa da muhalifler duadan bile
nem kapmaya ve malzeme üretmeye kalkışmışlardır.
* Burada dam ifadesini İngilizcesiyle kullanıyoruz.
Baraj anlamına geliyor.
