Daha…
İki “iyi”den birini seçebilmek, iki “fayda”lıdan birini tercih edebilmek, iki “güzel”den birine yönelebilmek hayatı yaşamaktır. Evla olan hayat budur. Eğer seçeneklerden biri “kötünün iyisi” ise hayat çekilmez olmaya doğru evrilir. Ve daha iyisini istemek, daha faydalısını talep etmek ve daha güzelini öngörmek zorlaşır. Hayatımız zorlaşıyor ve bunun farkındaysak, seçenekler dışında bir seçenek üretmek zorundayız. Bu üretim, “daha” sorusunu sordukça gerçekleşecek ve gelişecektir.
Yakışan…
Eğer iyi bir şeye çok yakınsanız, zamanla ona yakışan da olursun. Bu açıdan “evla” ile “tevellî” kökünden türemiş “veli” kelimesi, Allah’a yakıştırıldığında Mevla adını alır. Mevla’ya yaklaşmak için kurulacak yakınlık, yine onun rızası için “birinin işini üstlenmek, yönetmek ve yardım etmek”le gerçekleşir. Çünkü Kur’an’da inanç birliği soy birliğinden önce gelir. Bu yüzden, “Allah iman edenlerin velisidir” mealindeki ayetin devamında (2/257) inkâr edenlerin dostlarının Allah değil tâğıt olduğu ifade edilmiştir.
Mahlûkata yardımcı olma noktasında “en yakın, en münasip” yöntemin seçilmesi de yapılan işin yakışan boyutunu oluşturur. İnsanlara “yardımcı, dost, koruyucu” olma bakımından “vali” ile “veli”nin yakınlığı da bu yüzdendir. “Aralarında engel bulunmadan iki şeyin yan yana olması”nı sürdürülebilir kılmak evla olandır. Günümüzde “her derde deva” arayışı yerini “her derde veda” anlayışına bıraktığı için evla olan bir türlü gerçekleşememektedir. Çünkü anlama veda edildi.
Yeğ…
Yaşamın anlamını aramak adına “dahası ve yakışanı” nasıl bir yol izlemeliyiz? Âlimler, veli isminden nasibin; “Allah ile müşterek dostluğunun devamını sağlamak için kendisine düşen görevi yerine getirmesi” olduğunu belirterek bu konuya ışık tutarlar. Bu görevin, “kişinin O’nun dinine yardım etmesi, O’na itaati temsil eden gruplar içinde bulunması” ile gerçekleşeceğini vurgularlar.
Görevi ile derdini ilişkilendirebilenler, Allah’ın insanla ilgili isimlerinden olan Veli esma-i hüsnâsının, Hafîz, Hasîb, Nasir, Rahman, Rezzak, Vedûd ve Vekil isimleriyle anlam yakınlığını da ilişkilendirecektir. Aradığımız “yegâne” seçeneğin, önce bunu seçmeyi “yeğ”lemekle başlayacağını görecektir. Seçeneği yeğleyenlerin ise buna “vefa” göstermesi şarttır. Çünkü göstermek, görmekten evladır. Gö(ste)relim neyler Mevla!
