Evden çalışan veya haftanın belirli günlerinde ofise giden milyonlarca çalışanı ilgilendiren uzaktan çalışma düzenlemesi, işverenlerin yetkileri ve çalışanların hakları konusunda yeni tartışmaları gündeme taşıdı. Hibrit çalışma sisteminde hangi günlerin evden, hangi günlerin işyerinde geçirileceğinin ve mesai saatlerinin iş sözleşmesinde belirtilmesi gerekiyor.
Sosyal Güvenlik Müşaviri ve Ekonomist Murat Bal, açıklamada, uzaktan çalışanların fazla mesai ücretinden SGK primlerine, iş kazalarından mesai dışındaki telefonlara kadar birçok konuda sahip oldukları hakları anlattı.
İŞVEREN MESAİ SAATLERİNİ VE EVDEN ÇALIŞMA GÜNLERİNİ KEYFÎ DEĞİŞTİREMEYECEK
Uzaktan ve hibrit çalışma sisteminde mesai saatlerinin mutlaka 09.00-18.00 arasında olması gerekmiyor. İşin niteliğine ve işyerinin ihtiyaçlarına göre çalışma saatleri 07.00-16.00 veya 12.00-21.00 şeklinde de düzenlenebiliyor.
Ancak çalışanların hangi günlerde evden, hangi günlerde ofisten çalışacağının sözleşmede açıkça belirtilmesi gerekiyor.
Yönetmelikte bu konuya ilişkin şu hüküm bulunuyor:
"İş görme ediminin bir kısmının işyerinde, bir kısmının uzaktan çalışma usulüyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilir. Bu durumda işçinin işyerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatleri iş sözleşmesinde belirlenir."
Murat Bal, 25 Eylül tarihinde yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle hibrit çalışmanın hukuki çerçevesinin daha açık hale geldiğini belirterek şu ifadeleri kullandı
"25 Eylül 2026 tarihinde yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliği değişikliğiyle hibrit çalışma modeli daha açık bir hukuki zemine kavuştu. Yeni düzenlemeyle çalışanların hangi günlerde evden, hangi günlerde işyerinde çalışacağı ve çalışma saatleri iş sözleşmesinde belirlenecek. Bu değişiklik, çalışma hayatında esnekliğin yanı sıra çalışan haklarının ve işveren sorumluluklarının daha net tanımlanmasını sağlayacak.
Hibrit çalışma artık yönetmelikte açıkça karşılık bulan bir çalışma modeli oluyor. Çalışanın evden veya ofisten çalışması, işçi statüsünü ve temel haklarını değiştirmiyor. Ücret, yıllık izin, kıdem tazminatı ve SGK hakları aynen devam ediyor. İşverenler ise çalışma günlerini ve saatlerini daha sistemli şekilde düzenlemek zorunda kalacak. Sözleşme kesinlikle olmak zorunda."
İşverenin çalışma düzenini tek taraflı değiştiremeyeceğine dikkat çeken Bal, İş Kanunu'nun 22. maddesinin esas alınması gerektiğini söyledi.
Bal, çalışma şartlarında esaslı değişiklik yapılabilmesi için işçinin yazılı kabulünün alınmasının zorunlu olduğunu belirtti.
"Çalışanın hangi gün evden, hangi gün ofisten çalışacağı ve mesai saatleri sözleşmede açıkça yazılmalı. Bu hem çalışanı keyfî değişikliklere karşı korur hem de işverenin çalışma sürelerini doğru takip etmesini sağlar. İşveren çalışma düzenini esaslı şekilde değiştirmek isterse İş Kanunu'nun 22. maddesine uymalıdır. Değişiklik yazılı bildirilmeli ve işçinin altı işgünü içinde yazılı kabulü alınmalıdır. Kabul edilmeyen esaslı değişiklik işçiyi bağlamaz."
Haftanın belirli günlerinde evden çalışma hakkı sözleşmeyle güvence altına alınmış bir işçinin, işveren tarafından sürekli olarak ofise çağrılmasının da sözleşme hükümlerine göre değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Murat Bal, bu konuda şu açıklamayı yaptı:
"Bu konuda iş sözleşmesi belirleyicidir. Haftanın belirli günlerinde evden çalışacağı sözleşmeyle güvence altına alınan işçinin çalışma düzeni, işveren tarafından keyfî biçimde değiştirilemez. Kalıcı ve esaslı değişikliklerde İş Kanunu'nun 22. maddesi uygulanır. Ancak sözleşmede önceden belirlenmiş geçici ofise çağırma hükümleri veya operasyonel ihtiyaçlar ayrıca değerlendirilir."
EVDEN ÇALIŞANLARIN FAZLA MESAİ VE SGK HAKLARI DEVAM EDİYOR
Uzaktan çalışma modelinde en fazla merak edilen konular arasında fazla mesai ücretleri ve sigorta primleri bulunuyor.
Çalışanın işini evden yapması, fazla çalışma karşılığında ücret alma hakkını ortadan kaldırmıyor. Haftalık 45 saati aşan fiilî çalışmalar, yasal şartların oluşması halinde fazla mesai kapsamında değerlendiriliyor.
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği uyarınca fazla çalışma için işverenin yazılı talebinin ve çalışanın kabulünün bulunması gerekiyor.
Murat Bal, evden çalışanların fazla mesai yaptıklarını dijital kayıtlarla da ortaya koyabileceklerini belirterek şunları söyledi:
"Evden çalışmak fazla mesai hakkını ortadan kaldırmaz. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar, yasal şartları çerçevesinde yüzde 50 zamlı ücretlendirilir. Bilgisayarın açık kaldığı her süre çalışma sayılmaz; fiilî çalışma süresi esas alınır. VPN kayıtları, e-postalar, şirket içi mesajlaşmalar, toplantılar ve işveren talimatları fazla mesainin ispatında kullanılabilir. İşverenin bilgisi dahilinde yapılan fazla çalışmaların karşılığı ödenmelidir."
Evden çalışanların sigorta prim günlerinin azaltılıp azaltılamayacağına da açıklık getiren Bal, uzaktan çalışmanın SGK haklarını değiştirmediğini vurguladı.
Bal, sigorta primlerine ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Uzaktan çalışanlar da 4/a kapsamında sigortalıdır. Evden çalışılan günler nedeniyle prim günleri azaltılamaz. Örneğin ayda 30 gün çalışan ve bunun 5 gününü evden geçiren bir işçinin SGK prim günü yine 30 gündür. İşveren, uzaktan çalışma günlerini ilgili SGK bildirim alanında göstermeli; ancak bunun için ayrıca bir sigorta bildirgesi düzenlememelidir. Emeklilik ve diğer sosyal güvenlik hakları çalışma biçimi nedeniyle değişmez."
Mesai saatleri sona erdikten sonra işveren tarafından gönderilen mesajlar ve yapılan telefon aramaları da çalışanların en çok karşılaştığı sorunlar arasında yer alıyor.
Murat Bal, uzaktan çalışanların günün her saatinde işverenin talimatlarını yerine getirmek zorunda olmadığını belirtti. Mesai dışında fiilen yapılan çalışmaların çalışma süresi ve fazla mesai bakımından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
"Çalışan 24 saat işverenin emrinde değildir. İşçinin dinlenme hakkı vardır. Mesai dışında telefon, e-posta ve mesajlara sürekli cevap verme zorunluluğu bulunmamalıdır. Çalışan mesai dışında işverenin talimatıyla fiilen çalışıyorsa bu süreler çalışma ve fazla mesai yönünden değerlendirilmelidir. Sözleşmelerde iletişim saatleri ve acil durum kuralları açıkça belirlenmelidir."
EVDEN ÇALIŞIRKEN YAŞANAN KAZALAR İŞ KAZASI SAYILABİLİR
Uzaktan çalışma sisteminde işverenin sorumlulukları, çalışanın görevlerini takip etmekle sınırlı kalmıyor.
Çalışanın işini yapabilmesi için gerekli ekipmanların temin edilmesi, veri güvenliğinin sağlanması ve iş sağlığı ile güvenliği tedbirlerinin alınması da işverenin yükümlülükleri arasında bulunuyor.
Ev ortamında meydana gelen kazaların iş kazası sayılıp sayılmayacağı ise olayın işle bağlantısına göre belirleniyor.
Murat Bal, evden çalışanların geçirdiği kazalara ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Evden çalışırken meydana gelen kazalar, belirli şartlarda iş kazası sayılabilir. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre işin yürütülmesi sırasında meydana gelen ve çalışana zarar veren olaylar iş kazası kapsamında değerlendirilebilir. Örneğin çalışan bilgisayar başında çalışırken elektrik çarpması sonucu yaralanırsa olay iş kazası olabilir. Ancak evde meydana gelen her kaza iş kazası değildir; olayın işle bağlantısı önemlidir. İşveren, kazayı öğrendiği tarihten itibaren üç işgünü içinde SGK'ya bildirmeli ve iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmelidir."
Uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin giderek yaygınlaşacağını belirten Bal, çalışma biçimindeki esnekliğin çalışanların yasal haklarının sınırlandırılması anlamına gelmemesi gerektiğini söyledi.
İş sözleşmelerinin açık hazırlanması, mesai saatlerinin belirlenmesi, sigorta bildirimlerinin eksiksiz yapılması ve iş kazalarına ilişkin süreçlerin mevzuata uygun yürütülmesinin önemine dikkat çekti.
Bal, çalışanlara ve işverenlere yönelik uyarılarını şu sözlerle tamamladı:
"Uzaktan ve hibrit çalışma, geleceğin çalışma hayatının önemli bir parçası olacak. Ancak esnek çalışma, çalışan haklarının esnetilmesi anlamına gelmemelidir. İş sözleşmeleri açık hazırlanmalı, SGK prim günleri eksiksiz bildirilmeli, fazla mesai ve iş kazası süreçleri doğru yönetilmelidir. Unutulmamalıdır ki çalışan evinden çalışabilir ama emeğinin karşılığından, sosyal güvenlik haklarından ve dinlenme hakkından vazgeçmiş sayılmaz."
