Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da gerçekleştiriliyor. Dünya ülkelerinin iklim değişikliğiyle mücadele politikalarını ele aldığı zirveye ilişkin TEKDER İstanbul Şubesi'nden dikkat çeken bir bildiri geldi. Dernek, yeşil dönüşümün Türkiye'nin sanayisi, tarımı, hayvancılığı ve ekonomik bağımsızlığı üzerindeki muhtemel etkilerini gündeme taşıdı.
TEKDER'in değerlendirmesinde, iklim değişikliğiyle mücadelenin gerekli olduğu ancak dönüşümün maliyetinin üreticiye ve vatandaşa yüklenmemesi gerektiğinin altı çizildi.
Bildiride şu ifadelere yer verildi:
"Asıl tartışılması gereken konu, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında geliştirilen yeni ekonomik ve teknolojik düzenin Türkiye gibi üretim ekonomileri için ne anlama geleceğidir."
YAPAY ET VE YAPAY SOMON TARTIŞMASI: GIDA ÜRETİMİ TEHLİKEDE Mİ?
TEKDER'in bildirisinde dikkat çeken başlıklardan biri, geleneksel hayvancılığa alternatif olarak geliştirilen yapay et ve hücresel deniz ürünleri oldu.
İsrail ve ABD merkezli şirketlerin laboratuvar ortamında et ve balık üretimine yönelik çalışmalar yürüttüğü hatırlatıldı. ABD merkezli Wildtype şirketinin hücresel somon ürününün 2025 yılında ABD Gıda ve İlaç Dairesinin (FDA) ön piyasa değerlendirme sürecinden geçtiği belirtildi.
Bu teknolojilerin yaygınlaşmasının geleneksel hayvancılık ve balıkçılık üzerindeki ekonomik etkilerinin araştırılması gerektiği ifade edildi.
Özellikle patent ve lisans haklarının yabancı şirketlerin kontrolünde bulunmasının Türkiye açısından teknolojik bağımlılık riski oluşturabileceğine dikkat çekildi.
Bildiride şu uyarı yapıldı:
"Türkiye'nin yaklaşımı, geleneksel üreticiyi dışlamak yerine bilimsel araştırmayı, gıda güvenliğini ve yerli teknolojiyi birlikte geliştirmek olmalıdır."
TEKDER, yapay et veya hücresel somon üretiminin COP31 tarafından zorunlu tutulan uygulamalar olmadığını da açıkça belirtti.
İNEKLERİN METAN SALIMI: HAYVAN SAYISI AZALTILACAK MI?
İklim politikalarında büyükbaş hayvanların metan salımı da tartışılan konular arasında yer alıyor.
TEKDER, hayvancılıktan kaynaklanan sera gazı emisyonlarının azaltılmasının önemli olduğunu ancak bunun doğrudan hayvan sayısının azaltılması anlamına gelmediğini vurguladı.
Bildiride, Paris Anlaşması veya COP31 kapsamında Türkiye'nin büyükbaş hayvan varlığına doğrudan kota getirildiğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığına dikkat çekildi.
Hayvan sayısını azaltmak yerine yem verimliliğinin artırılması, gübre yönetiminin iyileştirilmesi, biyogaz tesislerinin geliştirilmesi ve metan azaltıcı teknolojilerin desteklenmesi önerildi.
Derneğin değerlendirmesine göre, yalnızca emisyon hedeflerine odaklanan politikalar et ve süt üretimini, çiftçinin gelirini ve gıda fiyatlarını olumsuz etkileyebilir.
KARBON BORSASI SANAYİCİYE YENİ MALİYET GETİRECEK Mİ?
TEKDER'in gündeme taşıdığı bir diğer konu ise Türkiye'de kurulması öngörülen Emisyon Ticaret Sistemi oldu.
9 Temmuz 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 7552 sayılı İklim Kanunu ile ulusal karbon piyasasına yönelik hukuki çerçevenin oluşturulduğu hatırlatıldı.
Sistemin temelinde, işletmelerin sera gazı emisyonlarının ekonomik bir maliyete dönüştürülmesi bulunuyor.
Karbon piyasalarının enerji verimliliğini ve temiz teknoloji yatırımlarını teşvik edebileceği belirtilirken, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin yeni maliyetlerle karşılaşabileceği uyarısı yapıldı.
Bildiride şu soru öne çıkarıldı:
"Karbon borsasında oluşan ekonomik değer Türkiye'nin sanayicisine ve çevre yatırımlarına mı dönecek, yoksa üretici üzerinde yeni bir maliyet yüküne mi dönüşecektir?"
TEKDER, karbon piyasalarından elde edilecek gelirlerin yerli sanayiye, yenilenebilir enerjiye ve teknoloji yatırımlarına yönlendirilmesi gerektiğini savundu.
TÜRKİYE'NİN SERA GAZI EMİSYONLARINDA EN BÜYÜK PAY ENERJİNİN
Bildiride, Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 27 Mart 2026 tarihinde açıkladığı 2024 yılı sera gazı emisyon verilerine de yer verildi.
Paylaşılan verilere göre Türkiye'nin toplam sera gazı emisyonu 584,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri olarak gerçekleşti.
TEKDER bildirisinde yer verilen 2024 yılı sektörel emisyon payları
Kaynak: TEKDER bildirisi, TÜİK 2024 verileri
Verilerde enerji sektörünün yüzde 71,8 ile açık ara ilk sırada yer aldığına dikkat çekildi.
TEKDER, iklim politikalarında tarım ve hayvancılığa yönelik tartışmalar sürerken enerji sektörünün toplam emisyonlar içindeki ağırlığının göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.
BP'NİN KARBON AYAK İZİ KAMPANYASI TARTIŞMAYA AÇILDI
Bildirinin en dikkat çekici bölümlerinden biri de bireysel karbon ayak izi kavramının geçmişine ilişkin değerlendirmeler oldu.
TEKDER, İngiliz petrol şirketi BP'nin 2000'li yılların başında bireysel karbon ayak izi kavramının yaygınlaşmasında önemli rol oynadığını hatırlattı.
Şirketin 2004 yılında bireysel karbon ayak izi hesaplama aracını kullanıma sunduğu belirtilerek, bu yaklaşımın çevresel sorumluluğun şirketlerden bireylere kaydırılmasına hizmet ettiği yönündeki eleştirilere yer verildi.
Bildiride, bireysel tüketim alışkanlıklarının öneminin kabul edilmesi gerektiği ancak büyük enerji şirketlerinin ve kamu otoritelerinin sorumluluklarının da aynı açıklıkla tartışılması gerektiği ifade edildi.
Karbon ayak izi kavramının bilimsel kökeninin BP'ye dayanmadığı da belirtilirken, kişisel verilerin korunması ve bireysel özgürlüklerin güvence altına alınması çağrısı yapıldı.
İSRAİL COP31'E KATILIRKEN KKTC NEDEN TEMSİL EDİLEMİYOR?
TEKDER'in bildirisinde COP31'in diplomatik boyutuna da yer verildi.
İsrail'in Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne taraf ülkeler arasında bulunduğu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) ise ayrı bir taraf devlet olarak listelenmediği hatırlatıldı.
Bu durumun Türkiye açısından diplomatik bir tartışma başlığı oluşturduğu ifade edildi.
Bildiride, bir ülkenin uluslararası konferansa katılmasının ev sahibi ülkenin o devletin bütün politikalarını desteklediği anlamına gelmeyeceği vurgulandı.
Türkiye'nin KKTC'nin uluslararası platformlarda temsiline yönelik diplomatik girişimlerini sürdürmesi gerektiği kaydedildi.
PARİS ANLAŞMASI TÜRKİYE'YE FİNANSMAN MI, BORÇ MU GETİRECEK?
TEKDER, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sağlanacak uluslararası finansmanın koşullarına da dikkat çekti.
Enerji santrallerinin dönüştürülmesi, sanayi tesislerinin yenilenmesi, tarımsal sulamanın modernleştirilmesi ve şehirlerin iklim değişikliğine karşı güçlendirilmesi için büyük yatırımlara ihtiyaç duyulduğu belirtildi.
Ancak hibe ile kredi arasındaki farkın göz ardı edilmemesi gerektiği vurgulandı.
Dernek, yüksek maliyetli kredilerin gelişmekte olan ülkeler üzerinde yeni borç yükleri oluşturabileceğini belirterek finansman koşullarının şeffaf biçimde açıklanmasını istedi.
Özellikle yerli mühendislik, teknoloji transferi ve istihdamın desteklenmesinin Türkiye açısından öncelikli olması gerektiği ifade edildi.
AVRUPA'NIN KARBON DÜZENLEMESİ TÜRK İHRACATÇISINI ETKİLEYECEK
Bildiride Avrupa Birliği'nin 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin uygulama dönemine geçen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'na (SKDM) da değinildi.
Demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörleri ilgilendiren düzenlemenin Türkiye'nin Avrupa'ya ihracat yapan sanayi kuruluşları açısından yeni yükümlülükler doğurduğu kaydedildi.
Türk üreticilerin artık yalnızca fiyat ve kaliteyle değil, üretim süreçlerindeki karbon emisyonlarıyla da rekabet etmek zorunda kalacağına dikkat çekildi.
TEKDER, özellikle KOBİ'lerin dönüşüm sürecinde finansman ve teknik destekle korunması gerektiğini belirtti.
TEKDER'DEN 8 MADDELİK ÇAĞRI: ÜRETİM BAĞIMSIZLIĞI KORUNMALI
TEKDER İstanbul Şubesi, Türkiye'nin COP31 sürecinde savunması gerektiğini düşündüğü politikaları sekiz başlık altında topladı:
-
Gıda egemenliği ve geleneksel üretim kapasitesi korunmalı.
-
Hayvancılıkta hayvan sayısını azaltmak yerine verimlilik artırılmalı.
-
Karbon piyasası gelirleri Türkiye'nin sanayi ve teknoloji yatırımlarında değerlendirilmeli.
-
Yerli teknoloji, biyoteknoloji ve patent kapasitesi geliştirilmeli.
-
KOBİ'lere finansman ve teknik destek sağlanmalı.
-
Enerji arz güvenliği korunmalı.
-
İklim finansmanının kredi, faiz ve geri ödeme koşulları şeffaf olmalı.
-
Belediyelere iklim dönüşümü için yeterli kaynak aktarılmalı.
"TÜRKİYE İKLİM DÖNÜŞÜMÜNÜN NESNESİ DEĞİL, ÖZNESİ OLMALI"
TEKDER İstanbul Şubesi, bildirinin sonunda iklim değişikliğiyle mücadelenin Türkiye'nin üretim ve kalkınma hedefleriyle birlikte yürütülmesi gerektiğine dikkat çekti.
İklim krizinin gerçek bir sorun olduğu kabul edilirken, çevrenin korunması ile ekonomik bağımsızlığın birbirine karşıt hedefler olarak görülmemesi gerektiği ifade edildi.
Bildiride, Türkiye'nin uluslararası iklim politikalarının yalnızca uygulayıcısı değil, bu politikaların belirlenmesinde söz sahibi bir ülke olması gerektiği vurgulandı.
Derneğin değerlendirmesi şu ifadelerle tamamlandı:
"Türkiye, uluslararası kararların yalnızca uygulayıcısı değil, bu kararların oluşturulmasında söz sahibi bir ülke olmalıdır."
TEKDER'in açıklaması, COP31'de alınacak kararların yalnızca çevresel etkilerinin değil, çiftçinin üretim maliyetinden sanayicinin ihracat gücüne, vatandaşın günlük yaşamından Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığına kadar uzanan sonuçlarının da tartışılması gerektiğini ortaya koydu.
