Osmanlı nın son dönemleridir. İçeride ve dışarıda onlarca
problem ülkeyi ve hükümdarı ciddi sıkıntılara sokmaktadır. Gün geçmiyor ki bir
kötü haber, bir işgal ya da isyan duyurusu saraya ulaşmasın. 1876 senesinin bu
zor ve buhranlı dönemecinde abisi 5. Murat ın doktorlar tarafından akli
melekelerinde sıkıntı görüldüğü ve ülkeye hükümdarlık yapamaz raporu verildiği
için 93 gün sonra indirilmesi üzerine Ağustos 1876 da 34. Osmanlı padişahı
olarak tahta oturur.
Halletmesi, altından kalkması gereken onlarca hatta
yüzlerce sıkıntı vardır. 33 sene 7 ay 27 gün sürecek olan saltanat süresi
sıkıntılı, hatta çok sıkıntılı geçecektir. Ben bu yazımda Ulu Hakan ın nasıl
insanüstü gayretler içerisinde çalıştı Neler yaptı Hangi imkânsızları
başardı Bunlardan bahsetmeyeceğim. Zira bu yazımın tek gündem maddesi,
Osmanlı nın canı ile uğraştığı bu son senelerinde, bu ülkeden nasıl ve kimler
tarihi eser kaçırdılar Kimlerden yardım aldılar ve bu işi nasıl başardılar
Nereler hangi tarihi kurum ve binalar hırsızların uğrak yeri oldu
Bu soruya cevap olarak ilk sıraya İstanbul un fetih
nişanesi, kültür mirasımızın göz bebeği Fatih in bizlere emaneti Ayasofya
Camii ni koyalım. Evet, ne yazık ki yanlış okumadınız. Ayasofya Camii bir
dönemler hırsızların uğrak yeri idi. Üstelik çok profesyonelce bir hırsızlığın
uğrak yeri
Şimdi isterseniz bu hırsızlığın yapıldığı ve Ayasofya
Camii ve türbelerindeki çini-mozaiklerin çalınıp ülke dışına götürüldüğü
günlere gidelim;
Abdülhamid Han döneminde bir hayli yıpranan Ayasofya
Camii ve türbelerinin çini-mozaik ve boya işlerinin yapımı meselesi sultanın
gündemine oturdu. Yapılan ön incelemede bir kısım seramik ve çini üstelik her
biri 16. yüzyıl Osmanlı sanatının eşsiz örnekleri olan ve Mimar Sinan
tarafından seçilerek yerlerine konan bir kısım seramik ve çininin tamir,
tadilat ve restorasyonun yapılmasına karar verildi. Ama kim yapacaktı bu
kapsamlı ve titiz çalışmayı Derken Abdülhamid Han ın da yakından tanıdığı biri
bu işe talip oldu. Fransız asıllı ama sanat tarihine de ilgisi olan ve Avrupa da
bu konuda çevre sahibi bir diş hekimi. Albert Sorlin Dorigny
Abdülhamid Han döneminde saray dişçiliği yapan Fransız
asıllı Albert Sorlin Dorigny, 1895 te saraydan Ayasofya Müzesi nde restorasyon
izni aldı. 4 yıl süren restorasyonda Dorigny, pek çok çiniyi yerinden söktü,
inceledi ve temizleme çalışması yapılacak bahanesi ile güzel ambalajlara koyup
Fransa ya kaçırdı; II. Selim Türbesi nin kapısında bulunan sol taraftaki
panonun bir benzerini o dönemin Fransa daki ünlü seramik fabrikası Choisleroi
Seine de yaptırdı ve temizlendikten sonra Fransa dan geri gelen orijinal
çinilermiş gibi yerlerine taktı.
Seneler sonra orjinalleri ile değişip şu an bulundukları
yerlere konan sahte Fransız malı çiniler türbe kapısının sağ tarafındaki
orijinallere renk değiştirip matlaşmaya, bulanıklaşmaya başlayınca sökülüp
tamir edilmesine gerek duyuldu. Çiniler söküldükçe bir sanata ve tarih
katliamına şahitlik yapıldı. Zira renkleri diğer panodaki çinilere göre daha
mat ve soluk olan bu sahte çiniler söküldüğünde her birinin arkasında bir
Fransız fabrikası olan Choisleroi Seine in çini fabrikasının imzası
bulundu.
Gazeteci Ömer Erbil tarafından ortaya çıkartılan bu
tarihi sahtekarlık yerinde tespit edilip ispatlandıktan sonra sıra, çalınan bu
orijinal 16. asır Mimar Sinan dönemi çinilerin nerede bulunduğunu ve kimlerin
elinde olduğunu ortaya çıkartmaya kaldı. Bu konuda yapılan ve tüm Avrupa nın
müzayede ve müze sergi salonlarını kapsayan geniş bir araştırma neticesinde bir
zamanlar 2. Selim Türbesi nin kapısının sağ tarafındaki duvarda pano olarak
varlığını sürdüren ve 60 adet çiniden oluşan gerçek çini panolarının Louvre
Müzesi nde sergilendiği anlaşıldı. Evet, bizim yüzyıllar boyu türbe kapımızı
süsleyen 60 çininin nihayet izine rastlanmıştır. Dünyaya insanlığı öğreten daha
doğrusu öğrettiğini zanneden küstah Avrupa nın orta yerinde Paris te bulunan
Louvre Müzesi nde.
Çalınan bu çiniler müzede Ayasofya Müzesi nin
haziresinde bulunan Sultan II. Selim Türbesi nin çinileri ibaresiyle
tanıtılıyor. Louvre Müze Müdürü Henry Loyrette 2008 de Ayasofya yı ziyaret
ettiğinde kendisine bu çinileri soran Türk yetkililerine; Kesinlikle kaçırma,
çalma ve saklama söz konusu değil. Eserlerin restorasyonda çalındığına dair
söylentiler var. Ancak bunlar ispatlanamaz, belgelenemez. Ayrıca bizi
ilgilendiren, bizim kanuni yollarla satın almış olmamızdır. Bu eserler Fransız
dişçiden satın alındı ve konu ile ilgili faturalar arşivimizde bulunmaktadır
demişti.
Ayasofya nın bahçesinde yer alan Sultan 2. Selim Türbesi nden kaçırılan İznik
çini panonun iade edilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı hem kişisel hem de
kurumsal bağlamda resmi-gayri resmi uzun ve meşakkatli bir uğraş verdi. Ancak
girişimler sonuç vermeyince benim de fakülteden hocam olan Doç Dr. Haluk
Dursun un müze müdürlüğü esnasında 2. Selim Türbesinin sol tarafında bulunan
sahte çini panonun önüne ve türbenin girişine;
Osmanlı Devleti döneminde 1882 - 1896 yılları arasında
Fransız uyruklu Albert Dorigny tarafından yapılan restorasyon çalışmaları
sırasında burada bulunan ve 60 karodan oluşan 16. yüzyıl İznik çini pano
şaheseri, restorasyonunun yapılması amacıyla Fransa, Paris e götürülmüş ancak
Sevr de taklidi yapılarak geri getirilmiş ve aslının yerine monte edilmiştir.
Bu durum tamamen güveni kötüye kullanma ve bir sanat hırsızlığı örneğidir. Şu
an önünde bulunduğunuz bu çiniler asıllarının bir kopyasıdır. Orijinal
çinilerimiz Fransa - Paris Louvre Müzesi nde İslam Eserleri Seksiyonu nda
3919/2 -265 envanter nosu ile Ayasofya Müzesi nin haziresinde Sultan 2. Selim
Türbesi nin çinileri bilgisiyle sergilenmektedir. Çinilerimiz hakkında Fransa
Devleti Kültür Bakanlığı na yapılan tüm iade taleplerimize rağmen bugüne kadar
maalesef olumlu sonuç alınamamıştır. ibaresi yazan ve beş altı dilde
ziyaretçilere hitap eden bir uyarı tabelası konuldu. Üstelik ilgili turist
bilgilendirme yazısının sonunda;
Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkililerince yeni
başlatılan bu uygulamanın diğer çalınan eserler için de yapılacağı da
belirtilmektedir.
Bu aleni ve büyük çaplı hırsızlığın ortaya çıkması üzerine
Ayasofya Müzesi nin topyekûn her binasında ve her santiminde derin araştırmalar
yapıldı. Elde edilen netice yürek burkan cinstendi. Zira binanın hırsızlar
tarafından ellenmemiş, dokunulmamış tarafı kalmadığı anlaşıldı ve araştırmalar
iyice derinleştirildi.
Ayasofya nın mihrabının iç kısmında bulunan ve 501 geçit
duvarı diye adlandırılan kısmında yer alan İznik Çini Panosunu çevreleyen
bordürün sağ alt köşesinde bulunan parçanın da çalındığı ne yazık ki anlaşılmış
ve tüm birimlere bu hırsızlık bildirilmiştir. 16. yüzyıla tarihlenen ve mihrap
kısmının içinde bulunan bu çini plaka 25x12 cm ebadında. Mavi zemin üzerine
kenarları tırtıllı bir büyük ve bir küçük rozet ile üsluplanmış yapraklardan
oluşmaktaydı ve yapraklar rozetlere beyaz renkte kıvrık dallarla bağlanmış.
Motiflerde beyaz, mercan kırmızısı ve firuze renkler hakimdi... Bu envanter
bilgisi çini panonun mevcut kenar bordüründeki parçalara göredir.
Belki iki yüz yıldır kimi arkeolog, kimi mimar, kimi
sanat tarihçisi, kimi bilmem ne kılığında gelip ülkemizi talan eden Avrupalı
soyguncular o kadar pervasız davranmışlar ki, inanılır gibi değil! Milli
Saraylar Daire Başkanlığı tarafından yayımlanan sanat, tarih ve mimarlık
dergisi Milli Saraylar ın dokuzuncu sayısındaki Ayasofya Haziresi nde Bulunan
Türbelerdeki Çinilerin Kaçırılma Öyküsü başlıklı yazıda anlatılan hikâye bu
bakımdan ibret vericidir. Burada verilen bilgilere göre;
Aynı türbenin içindeki bordür çinileri, ulama çini
karolardan oluşan panoların bir kısmı, III. Murad Türbesi nin güneybatı
duvarındaki kitabe, çini panonun üst sırası ve bordür çinileri... Durun,
bitmedi! I. Mahmud Kütüphanesi kitaplık bölümündeki ulama çini karo ve
bordürlerden oluşan panolar, süpürgelik çinileri, koridor bölümünden kitaplık
bölümüne geçişte sağ ve sol duvarda bezeli servi motifli panolar, bunların
etrafındaki çini karo ve bordürler, okuma salonunun girişinde sağda bulunan
ulama çini karo ve bordürlerden oluşan çini pano... Evet, hepsi imitasyondur,
yani sökülüp yerlerine sahteleri yerleştirilmiştir.
SEVGİLİ OKUYUCU, NE VAHİM BİR DURUM DEĞİL Mİ AYASOFYA
CAMİİ NE BAĞLI PADİŞAH TÜRBELERİNİN TÜMÜ HIRSIZLAR TARAFINDAN SOYULMUŞ!!!!!
Muhabbetle...
Sultan 2. Selim Türbesi nin kapı kenarlarında bulunan 60
çiniden oluşan her iki panodan ilk bakışta bile rengindeki matlığa göre hangisi
sahte anlaşılır.
Ayasofya nın mihrap kısmında çalınan ve yeri boş
bırakılan çiniler...
Fransa nın başkenti Paris teki
Louvre Müzesi nde sergilenen çinilerimiz...
BU FOTOĞRAF YAKLAŞIK 3 BIN PARÇA ESERİN SERGİLENDİĞİ VE
100 MİLYON EURO YA MAL OLAN İSLAM SANATLARI BÖLÜMÜ NDEKİ ÇİNİLERİN ÇALINTI
OLMASINI KÜLTÜR BAKANLIĞI DA YAPTIĞI İNCELEMEDE DOĞRULAMIŞTI.
Ayasofya dan çalınan çini mozaiklerin Louvre Müzesi nde
sergilenen seksiyonu.
Savaşta bile hırsızlık düşünen bir zihniyet barış
zamanında neler yapmaz ki Çanakkale savaşı sürerken Truva kazı alanından
çıkartılan ve İngiltere ye kaçırılan bir heykel.
