AK Parti grubunun Sağlık Bakanlığı ile ortak yürüttüğü çalışmalar nihayet Meclis gündemine taşınıyor.
Dün masaya yatırılan kanun taslağı, özellikle gençleri hedef alan tütün endüstrisine karşı sert bir fren niteliğinde.
Türkiye'de yasal sınır 18 olmasına rağmen başlama yaşının 17'ye kadar gerilemesi, Ankara'yı harekete geçirdi.
Tüketimin görünürlüğünü tırpanlamayı hedefleyen taslak, yasakları delen işletmelere ve şahıslara kesilecek idari para cezalarında ciddi artışlar öngörüyor.
Bakkaldan Rahatça Alıyorlar
Tablo aslında oldukça ürkütücü. Bakanlığın yaptırdığı son araştırma, 13-15 yaş aralığındaki çocukların yüzde 73,3'ünün mahalle bakkalı veya marketlerden hiçbir engelle karşılaşmadan sigara alabildiğini ortaya koydu. Küresel çapta sigaraya başlama evresi 14-25 yaş aralığına sıkışmışken, Türkiye'de bu ortalamanın 17'ye inmesi tehlikenin boyutunu özetliyor. Üstelik uyuşturucu batağına düşenlerin neredeyse tamamının sicilinde ilk adım olarak sigara yer alıyor. Genç kadınlarda (15-24 yaş) kullanım oranının son 13 yılda ikiye katlanması da acil eylem planını zorunlu kılan bir diğer etken.
Faturası Ağır: 30 Milyar Dolar
İşin sağlık boyutunun yanı sıra devasa bir ekonomik külfeti de var. Tütün kaynaklı hastalıkların tedavisi için her yıl kasadan tam 30 milyar dolar uçup gidiyor. Hem artan sağlık faturası hem de düşen başlama yaşı nedeniyle yetkililer, mevcut kuralların artık esnetilmeden uygulanması gerektiğinde hemfikir. Caydırıcılığı sağlamak adına, kural tanımaz mekanlara kesilen cezaların katlanması masadaki en net formüllerden biri.
Açık Havada 'Serbestlik' Bitiyor
Tiryaki hesaplarını asıl bozacak gelişme ise mekan düzenlemelerinde yaşanacak. Hastane, okul ve oyun parklarındaki çember daraltılırken; lokanta ve kafelerin fiziki şartları baştan aşağı değişecek. İşletmenin büyüklüğüne göre yepyeni bir "kapalı alan" tanımı yapılacak. Daha da önemlisi, mekanların bahçe veya teras gibi açık alanlarında artık herkes dilediği masada sigara yakamayacak. Açık havada bile yalnızca etrafı sınırlandırılmış özel bölümlerde duman izni verilecek.
Şüphe Varsa Kimlik Sorulacak
Vatandaşın talebi net; anketlere katılanların yüzde 92'si 18 yaş altındakilerin tütün içilen alanlara girmesinin tamamen yasaklanmasını istiyor. Satışta dijital kimlik doğrulamaya destek yüzde 90'ı bulsa da, uygulama şimdilik geleneksel usulle yürüyecek. Satıcı, yaşından şüphe ettiği müşteriden doğrudan kimlik ibrazı isteyecek. Özellikle tütün ve alkol satışı yapılan noktalardaki sivil denetimler sıklaştırılarak kural ihlallerinin önüne geçilecek.
Elektronik Sigaraya Özel Önlem Yok
Kaçak yollarla ülkeye sokulan likit veya ısıtılmış (IQOS) elektronik sigaralar zaten yasadışı statüsünde olduğu için, taslakta onlara özel yeni bir başlık açılmadı. Ancak "ince, aromalı veya nikotini azaltılmış" diyerek pazarlanan ve özellikle gençleri tuzağa düşüren ürünlerin cazibesi kırılacak. Yeni kuralların ne zaman yasalaşacağı henüz kesinleşmedi. Kulislerden yansıyan bilgilere göre düzenleme, önümüzdeki hafta başlayacak 2027 bütçe maratonunun ardından Genel Kurul'a inerek son şeklini alacak.
