Birleşmiş Milletler’in (BM) en üst yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), dünya hukuk tarihine geçecek bir karara imza atarak Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) yönelik sistematik zulmün "soykırım" olduğuna hükmetti.
Lahey’deki Barış Sarayı’nda açıklanan bu kesin ve temyizi olmayan kararla UAD, tarihinde ilk kez bir devleti doğrudan soykırım suçundan sorumlu tutmuş oldu.
Kararın, Güney Afrika’nın Gazze’de soykırım işleyen İsrail aleyhine açtığı davada da doğrudan emsal teşkil etmesi bekleniyor.

- 10 BİN KATLİAM, YAKILAN KÖYLER VE SİSTEMATİK ZULÜM!
İslam İşbirliği Teşkilatı’nın (İİT) desteğiyle Gambiya’nın 11 Kasım 2019’da Myanmar aleyhine açtığı davada nihai kararı Divan Başkanı Yuji Iwasawa okudu.
Arakanlı Müslümanların BM Soykırım Sözleşmesi kapsamında korunan ayrı bir etnik grup olduğunu tescilleyen mahkeme, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017 yılında yaklaşık 10 bin sivili katlettiğinin delillerle sabit olduğunu bildirdi.
Kararda; Myanmar ordusunun Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığı, çocuklara aşırı şiddet uyguladığı, yaygın şekilde cinsel şiddete başvurduğu ve sadece bu topluluğa ait yerleşim yerlerini seçici bir biçimde hedef aldığı vurgulandı.
Köylerinin yaklaşık yüzde 40’ı yerle bir edilen Arakanlı Müslümanların topraklarına hızla başka toplulukların yerleştirilerek "dönecek yeriniz yok" mesajı verildiğine dikkat çekildi.
Divan ayrıca, 2016’daki saldırılarda da 80 binden fazla kişinin göçe zorlandığını hatırlattı.

- DOĞUMLARIN ENGELLENMESİ VE DEVLET ELİYLE NEFRET SÖYLEMİ!
UAD, 1982 Vatandaşlık Yasası ve seyahat kısıtlamalarıyla gıda ve ilaca erişimi engellenen, 100 binden fazlası kamplarda ağır şartlar altında tutulan Arakanlı Müslümanlara yönelik politikaların kasten ayrımcı olduğunu belirtti.
Her ne kadar kamplardaki yaşam koşullarının grubu tek başına yok etme amacı taşıdığı kesin olarak kanıtlanamasa da mahkeme; 2005-2018 yılları arasında getirilen özel evlilik şartları, çocuk sayısı sınırlamaları ve cinsel şiddet yoluyla Arakanlı Müslümanların doğumlarının kasten engellendiğine tamamen ikna olduğunu açıkladı.
Kıdemli General Min Aung Hlaing ve ordunun sosyal medyada yürüttüğü koordineli nefret söylemine özel bir parantez açan Divan, bu söylemlerin devlet kurumlarından gelmesinin ağırlığına işaret etti.
Myanmar yönetiminin "terörle mücadele" savunmasını reddeden mahkeme, küçük çocukların dahi hedef alınmasını ve yaşanan vahşeti açıklayabilecek tek makul çıkarımın "Arakanlı Müslümanları kısmen yok etme kastı" olduğuna hükmetti.

- DELİLLERİ YOK ETTİLER, GEÇİCİ TEDBİRLERİ İHLAL ETTİLER!
Mahkeme, Myanmar’ın yalnızca soykırım işlemekle kalmadığını; güvenlik güçleriyle hareket eden kişilerin soykırımını önleme, suçluları cezalandırma ve Sözleşme'yi iç hukuka aktarma yükümlülüklerini de çiğnediğini tespit etti.
Soykırımı iç hukukunda ancak 2021 yılında suç olarak tanımlayan Myanmar’ın, asker ve komutanlarını suçun ağırlığıyla orantılı yargılamadığı, BM olgu bulma görevlileriyle işbirliği yapmadığı ve 23 Ocak 2020 tarihli geçici tedbir kararına rağmen delilleri büyük ölçüde yok ettiği kayıtlara geçti.

- KARAR OY ÇOKLUĞUYLA ALINDI!
Tarihi hükümde lehte oy kullanan isimler Divan Başkanı Yuji Iwasawa’nın yanı sıra yargıçlar Hilary Charlesworth, Leonardo Brant, Juan Manuel Gómez Robledo, Sarah Cleveland, Bogdan Aurescu, Dire Tladi, Mahmoud Hmoud ve Gambiya’nın atadığı geçici yargıç Navi Pillay oldu.
Başkan Yardımcısı Julia Sebutinde, yargıçlar Peter Tomka, Ronny Abraham, Xue Hanqin, Georg Nolte ve Myanmar’ın atadığı geçici yargıç Claus Kreß ise karara muhalefet şerhi düştü.

- TAZMİNAT, GERİ DÖNÜŞ VE YARGILAMA ZORUNLULUĞU!
İnsan hakları hukukunda nihai hak sahibinin bireyler olduğunu ve burada "soykırıma maruz kalmama hakkının" ihlal edildiğini vurgulayan UAD, Myanmar’a ağır yükümlülükler getirdi.
Buna göre Gambiya, Arakanlı Müslümanlar adına tazminat talep edebilecek.
Myanmar yönetiminin yerine getirmesi gereken iade ve telafi tedbirleri şunlar:
- Ülke içinde ve yurt dışında (özellikle Bangladeş’te) mülteci konumuna düşen Arakanlı Müslümanların topraklarına güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde dönüşü ile ailelerin birleşmesi sağlanacak.
- Gasp edilen tüm mülkler iade edilecek, kayıplar aranarak bulunacak ve İslami/yerel geleneklere uygun şekilde yeniden defnedilecek.
- Mağdurlara fiziksel ve psikolojik rehabilitasyon desteği verilecek ve zulme karşı tam koruma sağlanacak.
- 2017 operasyonlarında Sözleşme'ye aykırı hareket ettiğinden şüphelenilen tüm failler derhal soruşturulup yargılanacak.
- İhlallerin tekrarlanmayacağına dair uluslararası topluma kesin teminat ve güvence verilecek.

- İSRAİL’İN "ASKERİ HEDEF" SAVUNMASI ÇÖKTÜ!
22 Temmuz 2022’de Myanmar’ın ön itirazlarını reddeden, 11 ülkenin müdahil olduğu ve 12-29 Ocak 2026 tarihlerinde esas duruşmaları görülen davadan çıkan bu sonuç, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından da sevinçle karşılandı.
Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) Genel Sekreteri Agnes Callamard, yıllarca süren inkâr ve cezasızlık politikasının ardından gelen kararın mağdurlar için nadir bir adalet anı olduğunu belirtti.
Callamard, mahkemenin "soykırım kastının askeri hedefler dahil diğer amaçlarla bir arada bulunabileceği" yönündeki tespitine dikkat çekerek, bu hükmün Güney Afrika’nın Gazze’deki Filistinliler için İsrail’e karşı açtığı soykırım davası açısından hayati bir önem taşıdığını vurguladı.
Callamard ayrıca; tüm devletlere Myanmar’a silah ve gözetim ekipmanı transferini durdurma, BM Güvenlik Konseyi’ne küresel silah ambargosu uygulama ve dosyayı Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) sevk etme çağrısında bulundu. ASEAN ülkeleri dâhil tüm devletlerin Sözleşme gereği harekete geçmesi gerektiğini hatırlattı.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Kıdemli Uluslararası Adalet Hukuk Danışmanı Maria Elena Vignoli ise kararı "dönüm noktası" olarak nitelendirdi. UAD kararının kesin ve temyiz edilemez olduğunu hatırlatan Vignoli, bu hükmün dünyanın dört bir yanındaki soykırım ve ağır insan hakları ihlali mağdurlarının adalet arayışına güçlü bir emsal oluşturduğunu belirterek, uluslararası toplumu Arakanlı Müslümanların güvenli dönüşü ve askeri yönetime baskı yapılması konusunda sorumluluk almaya davet etti.





