Türkiye'nin dünya fındık üretiminin büyük kısmını elinde bulundurmasına rağmen fiyat belirleme gücünü tam olarak yansıtamaması, piyasada üretici aleyhine işleyen bazı mekanizmaları öne çıkarmakta…
Fındık piyasasında tartışma yaratan ve "dönen dolaplar" olarak adlandırılan temel konular şunlardır:
1. KÜRESEL TEKEL VE EMANET FINDIK OYUNU
Piyasanın en büyük küresel alıcısı konumundaki İtalyan çikolata devi Ferrero, fiyatları kendi lehine belirlemekle ve piyasayı domine etmekle sıkça eleştirilmektedir. Üreticilerin hasat sonrası acil nakit ihtiyacı ya da depolama imkansızlığı nedeniyle fındığını tüccara "emanete bırakması", bu mekanizmanın en büyük yakıtıdır. Pazara erken ve bedelsiz giren bu emanet fındıklar, piyasada ürün bolluğu algısı yaratarak fiyatların yapay bir şekilde düşmesine neden olmaktadır.
2. TMO FİYATI İLE SERBEST PİYASA ARASINDAKİ MAKAS
Devlet adına alım yapan Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) taban fiyat açıklamasına rağmen, serbest piyasadaki fiyatlar sistematik olarak bu fiyatın çok altında şekillenmektedir.
• Örneğin, TMO'nun alım fiyatı 195–200 TL bandındayken, serbest piyasada fiyatlar bilinçli olarak 160–180 TL seviyelerine çekilmektedir.
• TMO'nun alım noktalarının yetersizliği, ödemelerin geç yapılması ve katı randıman kuralları bahane edilerek üretici serbest piyasadaki düşük fiyatlara mecbur bırakılmaktadır.
3. SUNİ REKOLTE TAHMİNLERİ VE PANİK SATIŞLARI
Hasat dönemi öncesinde bazı ihracatçı gruplar ve yabancı sermayeli yapılar, rekolteyi (toplam ürün miktarını) kasıtlı olarak yüksek gösterme eğilimindedir.
"Bu yıl ürün çok, fındık elinizde kalacak" algısı yaratılarak üretici üzerinde psikolojik baskı kurulur. Bu manipülasyon nedeniyle paniğe kapılan üreticiler ürünlerini hızla elden çıkarmaya çalışır (panik satışları) ve bu da fiyatların hızla çakılmasına yol açar.
Halbuki, iklim krizleri ve hastalıklar sebebiyle gerçek rekolte genelde tahminlerin çok altında kalmaktadır.
4. RANDIMAN VE KIRMA OYUNLARI
Tüccara götürülen fındıklarda uygulanan randıman ölçümlerinde şeffaflık eksikliği yaşanmaktadır. Fındığın içinin doluluk oranını ifade eden randıman, kurulan laboratuvar veya ilkel ölçüm ortamlarında kasıtlı olarak düşük gösterilebilmektedir. 50 randıman gelmesi gereken kaliteli bir fındık 46-47 randıman sayılarak üreticinin emeği ucuza kapatılmaktadır.
5. KAHVERENGİ KOKARCA İSTİSMARI
Son dönemde Karadeniz'deki fındık bahçelerine büyük zarar veren kahverengi kokarca böceği, piyasada yeni bir fiyat kırma bahanesi haline gelmiştir. Tüccarlar ve alıcılar, bölgedeki tüm fındıklarda böcek zararı varmış gibi davranarak sağlam ve kaliteli ürünleri bile "defolu/zarar görmüş" sınıfına sokmakta ve fiyatı yarı yarıya düşürmeye çalışmaktadır.
Fındık piyasasındaki güncel fiyat hareketlerini, ticaret borsalarının açıklamalarını ve üretici birliklerinin politikalarını Serbest Piyasa Fındık Fiyatı Canlı Takip Sistemi veya Giresun Ticaret Borsası Fındık Fiyatları üzerinden anlık olarak doğrulayabilirsiniz.
FINDIK PİYASASINA SIKI GÖZALTI!
Ticaret Bakanlığı, fındık üretimi ve ticaretinin yoğun olarak gerçekleştirildiği Ordu ve Giresun illerindeki ticaret borsalarında piyasa işleyişinin incelenmesi amacıyla müfettiş görevlendirdi.
Ticaret Bakanlığı, fındık piyasasındaki işlemlerin ve piyasa koşullarının incelenmesi amacıyla Ordu ve Giresun’daki ticaret borsalarında kapsamlı bir denetim süreci başlattı.
Ticaret borsalarındaki işlemler için müfettiş görevlendirildi
Bakanlıktan yapılan açıklamada, ülkenin önemli tarımsal ürünleri arasında yer alan ve dünya fındık ihracatında önemli bir paya sahip olan fındığın fiyatı ve piyasa uygulamalarının, özellikle hasat dönemlerinde kamuoyunun gündemine geldiği belirtilerek, şunlar kaydedildi:
“Ticaret Bakanlığı, fındık piyasasında üreticilerin haklarının korunması, üretim maliyetlerinin karşılanması, üretimin sürdürülebilirliğinin desteklenmesi ve tüketicilerin ürüne uygun fiyatlarla erişiminin sağlanması amacıyla piyasa denetimlerini sürdürmektedir.
Bu kapsamda Ticaret Bakanlığı fındık üretimi ve ticaretinin yoğun olarak gerçekleştirildiği Ordu ve Giresun illerinde faaliyet gösteren Ordu, Giresun, Ünye ve Fatsa Ticaret Borsalarındaki işlemlerin incelenmesi amacıyla müfettiş görevlendirmiştir.
GEREKLİ YAPTIRIMLAR UYGULANACAK
Ticaret Bakanlığı müfettişleri tarafından söz konusu ticaret borsalarındaki işlemlere yönelik denetim ve inceleme sürecinin başlatılmış olup, çalışmalar hali hazırda devam etmektedir.
Gerçekleştirilecek incelemeler sonucunda piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu veya tüketicilerin ürünlere ulaşmasını engelleyici faaliyetlerin tespit edilmesi halinde, ilgili mevzuat kapsamında gerekli idari yaptırımlar uygulanacaktır.
Ticaret Bakanlığı, üreticilerin ve tüketicilerin haklarının korunması, piyasaların etkin ve sağlıklı şekilde işlemesi ve serbest rekabet ortamının sürdürülmesi amacıyla faaliyetlerini kararlılıkla sürdürecektir.”
TBMM’DE FINDIK ÖNERGESİ NEDEN KABUL EDİLMEDİ?
TBMM’de YENİ YOL Grubu adına söz alan Saadet Partisi Samsun Milletvekili Mehmet Karaman fındığın bugün üreticisi için kazanç değil belirsizlik kaynağı haline geldiğini belirterek, sorunun yalnızca fiyat meselesi olmadığını, üretim planlamasından ihracata, rekolte tespitinden piyasa düzenine kadar uzanan yapısal bir kriz yaşandığını söyledi.
Karaman, Türkiye'nin dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 65'ini, ihracatının ise yaklaşık yüzde 70'ini gerçekleştirdiğini belirterek, 2025 yılında yaklaşık 240 bin ton fındık ihracatından 2 milyar 256 milyon dolar gelir elde edildiğini hatırlattı.
Açıklanan tahmini rekolte ile hasatta ortaya çıkan gerçek üretim arasındaki farkların fiyatları baskıladığını ifade eden Karaman, "Şeffaf, bilimsel ve güvenilir bir rekolte tespit sistemi artık zorunluluktur" dedi. Toprak Mahsulleri Ofisi'nin alım politikalarının üreticiyi koruyacak şekilde yeniden yapılandırılması gerektiğini belirten Karaman, "Katma değeri yabancı alıcılara bırakan değil işleyen, markalaştıran ve üreticisini güçlendiren milli bir fındık politikası hayata geçirilmelidir" ifadelerini kullandı.
Daha sonra fındıkla ilgili iddiaların araştırılması için verilen Yeniyol Gurubu Meclis Araştırma Önergesi, AKP ve MHP oyları ile reddedildi.
Önergenin neden reddedildiği anlaşılamadı.
