Kış kapıya dayanırken milyonlarca araç sahibinin ve dar gelirlinin cüzdanını doğrudan sarsacak enerji maliyeti dalgası pompaya vurmak üzere. Döviz kuru ile petrol dalgalanmalarını vergi feragatiyle frenleyen eşel mobil kalkanı 1 Ekim itibarıyla tamamen tarihe karışıyor. Küresel dizel arzındaki tıkanıklık ve Hürmüz kaynaklı doğal gaz krizinin gölgesinde girilen yeni dönemde, Hazine'nin sübvansiyon alanının tükenmesiyle birlikte akaryakıttan elektriğe kadar zincirleme zam senaryoları masaya geldi.
BENZİNDE 12 LİRALIK RİSK, MOTORİNDE KADEMELİ VERGİ
Mevcut durumda benzinin litresinden 4,43 lira Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) alınıyor. Yeni bir müdahale gelmemesi ve ÖTV'nin yasal tavanı olan 14,83 liraya çekilmesi durumunda, KDV etkisiyle birlikte pompa fiyatında tek seferde 12,48 liraya kadar artış ihtimali hesaplanıyor. Motorinde ise rota farklı işliyor; ağustosta eşel mobilden çıkarılarak ayrı takvime bağlanan motorinde eylülde 3 lira uygulanan ÖTV, 1 Ekim'de 6 liraya, kasımda 9 liraya ve aralıkta 12 liraya fırlayacak.
Vergi cephesindeki daralmayı değerlendiren Enerji Uzmanı Ali Arif Aktürk, DW Türkçe'den Pelin Ünker'e yaptığı açıklamada bütçe sıkışıklığına dikkat çekerek şunları söyledi:
"ÖTV'deki oyun alanının tükenmesi ile birlikte tabii Hazine'nin kaynak sorunu da doğrudan etkileniyor. Öte yandan akaryakıt fiyatlarının enflasyona etkisi de yadsınamaz."
KÜRESEL DİZELDE KRİZ BÜYÜYOR: SANAYİ VE TARIM ALARMDA
Sadece iç piyasadaki vergi hamleleri değil, uluslararası cephedeki fiziki arz daralması da dizel fiyatlarını kilitliyor. Rus rafinerilerine yönelik saldırılar ve Orta Doğu'daki sevkiyat krizleri motorin açığını büyütüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, Rusya'nın dizel üretimi geçen yıla kıyasla yaklaşık yüzde 30 çakılırken, Körfez ile Rusya'nın ağustos ayı dizel ve gaz yağı net ihracatı şubata kıyasla günlük 1,6 milyon varil geriledi.
Dünya dizel ticaretinin yüzde 45'ini karşılayan bu hatta yaşanan kayıplar, kuzey yarımkürede hasat döneminin gelmesiyle birleştiğinde yük taşımacılığı, sanayi ve tarımdaki üretim maliyetlerini doğrudan yukarı itiyor. Uzmanlar Hürmüz ve Babülmendep krizlerinin sürmesi durumunda dizeldeki arz sıkıntısının 2027'nin ilk çeyreğine kadar sarkabileceğini öngörüyor.
"BU KIŞ UCUZ DOĞAL GAZ YOK": 1 EKİM TARİFESİ BEKLENİYOR
İthalata bağımlılığı yüzde 95 seviyesinde olan doğal gaz piyasasında da tablo ağırlaşıyor. Katar'ın Hürmüz gerilimi nedeniyle bazı Asyalı ve Avrupalı müşterilerine yönelik mücbir sebep bildirimlerini kasım ve aralık aylarına uzatması küresel kargolarda fiyatları fırlattı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, depolama kapasitesinin 6,3-6,5 milyar metreküpe ulaştığını belirterek, "Kışın en soğuk zamanında 45 gün boyunca hanelerimize, evlerimize yetecek kadar doğal gazı biz depolayabiliyoruz" açıklamasını yapmıştı.
Bu hesaba itiraz eden Aktürk ise depoların geri üretim debisinin önemine değinerek "45 gün hesabı kesinlikle yanlış bir hesaptır. Sistem dengesine öyle bakılmaz. Bu kış ucuz doğal gaz yok. Konut doğal gaz fiyatları da sübvanse ediliyor" dedi. 2027'nin ilk çeyreğinde bin metreküp gaz fiyatının 475-500 dolara dayanacağını öngören Aktürk, sektörün aksine 1 Ekim için tarifelere zam beklediğini ifade etti. BOTAŞ'ın mevcut tarifesinde KDV ve ÖTV hariç Kademe-1 metreküp fiyatı 10,625 lira, Kademe-2 ise 18 lira seviyesinde bulunuyor.
