81 ilimizin ekonomisini analiz eden “Türkiye Ekonomisi-2022 TÜİK” araştırması nasıl bir sınav verdiğimizi gözler önüne seriyor. Veriler incelendiğinde “illerin pandemi karnesi” değerlendirmesi de ortaya çıkıyor. İllerin zafiyet noktalarını ve dayanıklılık kaynaklarını tespit eden bu çalışma ekonomideki hastalık belirtilerini de sıralıyor.

Hastalanan İller
Pandemi sürecini en büyük hasarla geçiren il, %24 oranında ekonomisi en fazla küçülen Antalya oldu. Ekonomisinin turizme aşırı bağımlı olmasın dolayı Antalya, üretilen gelirin dörtte birini kaybetti. Ticaret, ulaştırma, depolama, konaklama ve yiyecek hizmetlerinden oluşan ana hizmetler sektöründeki küçülme ise %42 oldu. 81 ilin ana hizmetler, mesleki, idari ve destek hizmetleri ile diğer hizmet faaliyetleriyle değerlendirildiği araştırmada ekonomisi ağır hastalanan ikinci il %9 küçülen Muğla! İl ekonomisinde en yüksek paya sahip olan ana hizmetlerdeki küçülme %26 oldu. %5 oranında daralan Nevşehir ise 3. sırada! %3 ekonomik daralma ile 4. sırada yer alan Kırıkkale’nin ekonomik küçülmesinde ilk üç sıradaki ilden farklı olarak başrolü tarım oynadı. Kırıkkale’de tarım %12’lik ciddi bir daralma yaşadı.

9 İl Büyüdü
Araştırmada çift haneli büyüyen iller arasında Gaziantep, %12 gibi yüksek bir büyüme hızına ulaşmasıyla dikkat çekti. Ankara’nın bile yaklaşık iki katı büyüme hızına ulaşmasında en yüksek katkı ildeki sanayinin %40 büyümesi oldu. Ekonomisi en hızlı büyüyen diğer il %15 ile Aksaray oldu. Aksaray’ın bu performansında tarımdaki büyüme hızının %15 ve kamu yatırımlarına bağlı inşaatın %90 olması belirleyici oldu. Benzer bir durum %12 büyüyen Elazığ ekonomisi için de geçerli oldu ancak sanayide %7’lik küçülme de dikkatlerden kaçmadı. Çanakkale’nin %14’lük bir büyüme hızına ulaşmasına sanayinin %16 büyümesi belirleyici oldu. Ardahan’ın başarısında ise sanayinin %48 ve tarımın %34 büyümesi etkili oldu.
Türkiye ekonomisinde %9 ile İstanbul’dan sonra en yüksek paya sahip olan Ankara da %7 gibi etkili bir hıza ulaştı ve 2020 yılı toplam büyümesine en fazla katkı yapan il oldu. Ankara bu büyüme hızına, ekonomisindeki ağırlığı göreceli olarak düşük olan tarım, bilgi ve iletişim, finans ve sigortacılık ile diğer hizmet sektörlerindeki çift haneli büyüme oranları sayesinde ulaştı. Buna karşın Ankara’da ekonominin temel sektörleri olan sanayi, inşaat ve ana hizmet sektörlerinde küçülme yaşandı. %6 ile ülke ekonomisinde üçüncü büyük paya sahip olan İzmir, turizmdeki olumsuz gidişin etkisiyle %2 gibi çok sınırlı bir büyüme gerçekleştirebildi.

Sanayi Kentleri
Sanayi üslerinden birisi olan Kocaeli, %6’lık bir büyüme ile olumlu bir performans gösterdi. İl ekonomisinde %41 ile ezici bir ağırlığı olan sanayinin %5 büyümesi ve %25 ile ikinci büyük paya sahip ana hizmetlerin %6 büyümesi genel performansa yansıdı. Kişi başına GSYH miktarı reel olarak %6 artan Kocaeli, ikinci sıradaki yerini korudu. Hem tarım, hem de sanayi üretiminin önemli üslerinden olan Konya da %6 ile başarılı bir performans gösterdi. Bu sonuçta sanayinin %10 büyümesi belirleyici oldu. Tarım ve sanayi açısından bir diğer önemli merkez olan Adana, %6 büyüdü. Yine %7’lik bir büyüme hızını yakalayan Mersin’in bu sonuca ulaşmasında sanayideki %10’luk, inşaattaki %58’lik büyüme etkili oldu.
Kayseri %5’lik büyüme performansını sanayideki %12’lik büyüme sayesinde gerçekleştirdi. Hatay sanayideki %10’luk büyüme sayesinde toplam büyümesini tarım ve inşaattaki daralmaya rağmen %5’te tuttu. Ekonomideki ağırlığı ilk 20 içinde yer alan Tekirdağ %5.2 ile Samsun %4.7 büyüme ile başarılı iller arasında yer aldı. İlk 20 içinde yer alan illerden Balıkesir %3.6’lik, Manisa %3.5’lik büyüme hızlarıyla vasat bir performansa imza attılar. İlk 20’deki illerden Denizli %2.5, Eskişehir %2.1 ve Sakarya %1.5 olan büyüme hızlarıyla durağan bir yıl geçirdiler.

Daralma Derinleşiyor
İstanbul, turizm ve kültür sektörlerinin yanı sıra inşaattaki daralmadan olumsuz etkilendi ve %0.30 daraldı. Tek başına ülke ekonomisinde %30 gibi büyük bir paya sahip olduğu için bu küçük daralma bile 2020’de Antalya ve Muğla’dan sonra büyümesi düşen üçüncü il oldu. 2020’de %2.1 küçülen ve 5. il olan Bursa ise, ekonomide %40 gibi çok büyük bir ağırlığı olan sanayi %4 daraldı ve inşaat sektörü %27 gibi sert bir küçülme kaydetti.
Bugüne kadar “Üretim Seferberliği” ve “Üreten Şehirler” gibi programlara gerekli altyapı desteğinin verilmediği bu raporla anlaşılmıştır. Bu açıdan “bölgesel kalkınma politikalarının daha nitelikli ve detaylı bir şekilde planlanması”na imkân sağlayacak veri tabanlarına ihtiyaç vardır. “Feda reel sektörde, kâr mali sektörde şeklinde bir paylaşım olamaz!” gerçeğinden hareketle, kalkınmanın stratejik önceliğine odaklanmalıyız. Sanayi ve tarıma “nitelikli bir altlık” sunarak ekonomideki daralmanın derinleşmesini engelleyen ve sofraları eşitleyen gayretle buluşmalıyız.