Yeni Orta Vadeli Program'da (OVP), kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek sosyal güvenlik düzenlemelerine yer verilmesi yeni bir hesaplama modeli beklentisini güçlendirdi. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, olası modeller arasında 25 yıldan sonraki her çalışma yılı için Aylık Bağlama Oranı'na (ABO) ilave artış yapılmasının ve kısmi emeklilik ile normal emeklilik için farklı taban aylıkların uygulanmasının gündeme gelebileceğini belirtti. Ancak söz konusu formüller henüz yürürlüğe girmiş yeni bir emeklilik sistemi değil.
OVP’de Daha Uzun Süre Çalışmayı Teşvik Eden Model Öne Çıkıyor
Yeni Orta Vadeli Program'ın sosyal güvenlik sistemine ilişkin hedefleri, emekli aylıklarının gelecekte nasıl hesaplanacağı tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.
Programda, kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemelerin hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, söz konusu ifadeleri değerlendirirken bunun özellikle çalışmaya devam eden sigortalıların emekli aylıklarına yönelik yeni modeller açısından önemli olduğunu belirtti.
Çalıştıkça Emekli Maaşı Neden Düşebiliyor?
Emeklilik hakkını elde eden bazı çalışanların en fazla yakındığı konulardan biri, çalışma süresi uzadıkça gelecekte bağlanacak emekli aylığının beklenen ölçüde artmaması, bazı durumlarda ise olumsuz etkilenebilmesi.
Emekli aylığı hesabında yalnızca toplam çalışma süresi veya prim gün sayısı dikkate alınmıyor. Prime esas kazançlar ve Aylık Bağlama Oranı (ABO) gibi unsurlar da hesaplamada önemli rol oynuyor.
İsa Karakaş mevcut sisteme ilişkin değerlendirmesinde, "SSK emeklilik aylığı genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranı formülü ile hesaplanmaktadır. Bu formülde özellikle ABO diye tabir edilen Aylık Bağlama Oranları büyük önem taşımaktadır" ifadelerini kullandı.
Aylık Bağlama Oranı Yeni Sistemin Merkezinde Olabilir
Yeni model tartışmalarının en önemli başlıklarından biri Aylık Bağlama Oranı olarak öne çıkıyor.
ABO, emekli aylığı hesabında kullanılan temel parametrelerden biri. Dolayısıyla çalışma süresinin uzamasının emekli maaşına daha güçlü şekilde yansıması için bu oran üzerinden yeni bir sistem oluşturulabileceği değerlendiriliyor.
Henüz kesinleşmiş yeni bir oran veya yürürlüğe girmiş bir hesaplama tablosu bulunmuyor. Ancak üzerinde durulan yaklaşım, daha fazla çalışan ve daha uzun süre prim ödeyen sigortalının bunun karşılığını emekli aylığında görmesini sağlamaya dayanıyor.
25 Yıldan Fazla Çalışana Ek ABO Artışı Gündeme Gelebilir
İsa Karakaş'ın gündeme taşıdığı en dikkat çekici modellerden biri 25 yıldan sonraki çalışma süreleri için yeni bir teşvik mekanizması oluşturulması.
Karakaş, "Önümüzdeki dönemlerde kısmi emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı uygulamasına gidilebilir. Ayrıca 25 yıldan sonraki çalışmalarda her bir yıl için ABO’da ilave artışlar öngören yeni bir sistem hayata geçirilebilecektir" değerlendirmesini yaptı.
Böyle bir düzenlemenin yasalaşması halinde uzun çalışma süresinin emekli aylığı üzerindeki etkisinin daha belirgin hale gelmesi mümkün olabilecek.
Ancak 25 yıldan sonra her yıl için ne kadar ABO artışı yapılacağına ilişkin kesinleşmiş bir oran bulunmuyor.
Çok Çalışanın Daha Yüksek Maaş Alması Hedefleniyor
Yeni model tartışmasının temelinde uzun süre çalışan sigortalıların sistemde kalmasını teşvik etmek bulunuyor.
Mevcut yapı nedeniyle emeklilik şartlarını tamamlayan bazı çalışanların daha fazla çalışmak yerine emeklilik başvurusu yapmayı tercih edebildiğine dikkat çekiliyor.
Karakaş'a göre bunun tersine çevrilmesi halinde emeklilik hakkını elde eden çalışanlar, çalışmaya devam ettikleri her dönemin gelecekteki aylıklarına olumlu yansıyacağını bilerek sistemde daha uzun süre kalabilir.
Özellikle SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının çalıştıkça daha yüksek emekli aylığı almasını sağlayacak bir model çalışanların önemli beklentileri arasında gösteriliyor.
Emeklilik Hakkı Geldiği Halde Çalışanlara Yeni Teşvik Gelebilir
Emeklilik şartlarını tamamlamış bir çalışanın sistemden ayrılması, sosyal güvenlik dengesi açısından da tartışılıyor.
Karakaş bu duruma ilişkin, "Belirtilen durum hem SGK’nın hem de çalışanın zararına sebep olmaktadır. Zira bu durumda SGK her ay alacağı primden mahrum olduğu gibi emeklilik maaşı ödemesi de yapmak zorunda kalmaktadır" değerlendirmesinde bulundu.
Yeni modelin çalışan açısından daha yüksek emekli aylığı, SGK açısından ise daha uzun süre prim geliri sağlayabilecek bir yapıya dönüştürülmesi hedeflenebilir.
Kısmi ve Normal Emeklilikte İki Ayrı Taban Maaş Olabilir
Gündeme getirilen bir başka formül ise kısmi emeklilik ile normal emeklilik için farklı taban aylıkların uygulanması.
İsa Karakaş'ın değerlendirmesine göre ilerleyen dönemde kısmi emeklilik ve normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı sistemine geçilmesi seçenekler arasında bulunabilir.
Bu modelin hayata geçirilmesi halinde prim ödeme süresi ve emeklilik türünün taban aylık üzerinde daha belirleyici hale gelmesi söz konusu olabilir.
Ancak bu konuda da kesinleşmiş rakamlar veya yürürlüğe girmiş bir yasal düzenleme bulunmuyor.
Yeni Emekli Maaşı Sistemi Yasalaştı Mı?
OVP'deki hedeflerin ardından en önemli soru, yeni emekli maaşı hesaplama sisteminin yürürlüğe girip girmediği.
Mevcut bilgiler doğrultusunda 25 yıl sonrası ek ABO artışı veya kısmi-normal emeklilik için iki ayrı taban maaş formülü yürürlüğe girmiş bir düzenleme değil.
OVP'de daha uzun süre istihdamda kalmayı teşvik edecek düzenlemelere yönelik hedef bulunurken, İsa Karakaş'ın aktardığı formüller olası uygulamalara ilişkin değerlendirmeler niteliğinde.
Dolayısıyla çalışanların bugün itibarıyla emekli aylıklarının yeni 25 yıl formülüne göre hesaplandığını söylemek mümkün değil.
SSK ve Bağ-Kur’lular İçin Yeni Hesaplama Modeli Beklentisi
Olası değişikliklerin en fazla ilgilendirdiği kesimler arasında SSK ve Bağ-Kur sigortalıları bulunuyor.
Yeni sistemin temel yaklaşımının daha fazla prim ödeyen ve daha uzun süre çalışan vatandaşın emekli aylığında bunun karşılığını daha belirgin biçimde görmesi olması bekleniyor.
Karakaş da SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının çalıştıkça daha yüksek emekli aylığı almasını sağlayacak yasal bir düzenlemenin milyonlarca çalışanın beklentisine dönüştüğüne dikkat çekiyor.
Daha Yüksek Prim Ödemek Maaşı Nasıl Etkileyebilir?
Emekli maaşı hesabında yalnızca çalışma yılı değil, sigortalının prime esas kazancı da önem taşıyor.
Bu nedenle tartışılan yeni modelde uzun süre çalışmanın yanında yüksek prim ödemelerinin de emekli aylığına daha güçlü biçimde yansımasını sağlayacak bir sistem beklentisi bulunuyor.
Amaç, sigortalının sistemde daha uzun süre ve kayıtlı şekilde kalmasının gelecekte elde edeceği emeklilik gelirine olumlu katkı sağlaması.
Kayıt Dışı İstihdamla Mücadeleye Katkı Sağlaması Bekleniyor
Çalışmaya devam eden sigortalının emeklilik aylığında avantaj elde etmesi, yalnızca bireysel emeklilik geliri açısından değerlendirilmiyor.
Daha uzun süre kayıtlı istihdamda kalmanın teşvik edilmesiyle SGK'nın prim gelirlerinin artması ve kayıt dışı istihdamla mücadelenin desteklenmesi hedeflenebilir.
Aynı zamanda çalışanların "daha fazla çalışırsam emekli maaşım azalır mı?" kaygısının azaltılması da yeni sistem tartışmasının temel amaçlarından biri olarak gösteriliyor.
Yeni Sistemde Kesin Oran ve Maaş Tablosu Henüz Bulunmuyor
Yeni emeklilik modeli konusunda OVP önemli bir politika hedefi ortaya koyarken, çalışanların dikkat etmesi gereken temel nokta düzenlemenin henüz ayrıntılı bir yasaya dönüşmemiş olması.
25 yıldan sonraki her yıl için kaç puanlık ABO artışı yapılacağı, yeni taban aylıkların ne kadar olacağı veya hangi sigortalıları kapsayacağı konusunda kesinleşmiş bir tablo bulunmuyor.
Dolayısıyla "25 yıl çalışan şu kadar, 30 yıl çalışan bu kadar maaş alacak" şeklindeki hesaplamalar mevcut aşamada kesinleşmiş yeni emeklilik sistemi olarak değerlendirilemez.
