William Shakespeare, İngiliz edebiyatının sınırlarını aşarak dünya tiyatrosu ve edebiyatının en etkili isimlerinden biri hâline gelen oyun yazarı, şair ve oyuncudur. 1564 yılında İngiltere'nin Stratford-upon-Avon kasabasında dünyaya gelen Shakespeare; Hamlet, Romeo ve Juliet, Macbeth, Othello ve Kral Lear gibi eserleriyle ölümünden dört asır sonra bile okunmaya ve sahnelenmeye devam ediyor. Hayatının bazı dönemleri hakkında hâlâ kesin bilgiler bulunmaması ise onun biyografisini en az eserleri kadar merak edilen bir konu hâline getiriyor. William Shakespeare kimdir, ne zaman doğdu ve öldü, eşi ve çocukları kimdi, “Kayıp Yıllar” olarak bilinen dönemde ne yaptı ve eserleri neden 400 yılı aşkın süredir güncelliğini koruyor?
William Shakespeare Kimdir, Nereli?
William Shakespeare, İngiliz oyun yazarı, şair ve oyuncudur. İngiltere'nin Warwickshire bölgesindeki Stratford-upon-Avon kasabasında dünyaya geldi.
Doğum tarihi kesin bir belgeyle bilinmemekle birlikte vaftiz kaydı 26 Nisan 1564 tarihini taşıyor. Geleneksel olarak doğum tarihi 23 Nisan 1564 kabul ediliyor.
Babası John Shakespeare, ticaretle uğraşmasının yanı sıra Stratford'un yerel yönetiminde çeşitli görevler üstlendi. Annesi Mary Arden ise bölgede toprak sahibi bir aileden geliyordu.
Shakespeare'in Eğitimi
Shakespeare'in Stratford'daki King's New School'da eğitim gördüğü genel kabul görüyor. Ancak okul yıllarına ilişkin doğrudan kayıtlar sınırlı.
Dönemin eğitim sistemi dikkate alındığında Shakespeare'in Latince, retorik, klasik edebiyat ve Roma yazarlarının eserleri üzerine yoğun bir öğrenim gördüğü düşünülüyor.
İlerleyen yıllarda oyunlarında antik tarih, mitoloji ve klasik metinlerden geniş ölçüde yararlanması, aldığı eğitimin edebi dünyası üzerindeki etkisini gösteren unsurlar arasında değerlendiriliyor.
Shakespeare'in Eşi ve Çocukları
William Shakespeare henüz 18 yaşındayken Anne Hathaway ile evlendi. Anne Hathaway, evlilik sırasında Shakespeare'den yaklaşık sekiz yaş büyüktü.
Çiftin ilk çocukları Susanna, 1583 yılında dünyaya geldi. 1585'te ise ikiz çocukları Hamnet ve Judith doğdu.
Shakespeare'in oğlu Hamnet, henüz 11 yaşındayken hayatını kaybetti. Hamnet'in ölümünün Shakespeare'in sonraki eserleri üzerindeki olası etkisi edebiyat tarihçileri tarafından uzun yıllardır tartışılıyor. Bununla birlikte belirli oyunları doğrudan oğlunun ölümüne bağlayan kesin bir belge bulunmuyor.
Shakespeare'in Kayıp Yılları
Shakespeare'in biyografisindeki en büyük bilinmezliklerden biri 1585 ile 1592 arasındaki dönemdir. Tarihçiler bu zaman dilimini sıklıkla “Kayıp Yıllar” olarak adlandırıyor.
Shakespeare'in bu yedi yıllık süreçte nerede bulunduğunu ve hangi işle uğraştığını kesin biçimde ortaya koyan yeterli tarihsel kayıt bulunmuyor.
Öğretmenlik yaptığı, bir tiyatro topluluğuna katıldığı veya farklı işlerde çalıştığı yönünde çeşitli teoriler ortaya atıldı. Ancak bunların hiçbiri Shakespeare'in söz konusu yıllardaki yaşamını kesin biçimde açıklayacak ölçüde belgelenmiş değil.
1592 yılına gelindiğinde ise Shakespeare'in Londra tiyatro dünyasında tanınan bir oyun yazarı olduğu biliniyor.
Shakespeare ve Globe Tiyatrosu
Shakespeare'in kariyerindeki önemli gelişmelerden biri, 1590'lı yıllarda Lord Chamberlain's Men adlı tiyatro topluluğuyla çalışmaya başlaması oldu.
Topluluk kısa sürede Londra'nın önde gelen tiyatro gruplarından birine dönüştü. Kraliçe I. Elizabeth'in ölümünün ardından I. James döneminde topluluğun adı King's Men olarak değişti.
Globe Tiyatrosu 1599 yılında Thames Nehri'nin güney kıyısında açıldı. Shakespeare bu tiyatroyla hem yazar hem oyuncu hem de ortak olarak bağlantılıydı.
Globe, zaman içerisinde Shakespeare adıyla özdeşleşerek dünya tiyatro tarihinin en tanınmış sahnelerinden biri hâline geldi.
Shakespeare'in Eserleri
Shakespeare'e atfedilen eserlerin kesin sayısı, ortak yazarlıklar ve metinlerin sınıflandırılması nedeniyle kaynaklara göre küçük farklılıklar gösterebiliyor. Genel olarak yaklaşık 39 oyun, 154 sone ve uzun anlatı şiirleri Shakespeare külliyatının temelini oluşturuyor.
Eserleri genellikle trajediler, komediler ve tarih oyunları şeklinde sınıflandırılıyor.
Shakespeare'in oyunlarının önemli bölümü yaşadığı sırada bugünkü anlamıyla kitaplaştırılmış değildi. Ölümünden yedi yıl sonra, 1623'te meslektaşları John Heminges ve Henry Condell tarafından hazırlanan First Folio, oyunlarının sonraki kuşaklara ulaşmasında kritik rol oynadı.
Hamlet Neden Bu Kadar Ünlü?
Hamlet, Shakespeare'in en tanınmış trajedilerinin başında geliyor. Danimarka Prensi Hamlet'in babasının ölümünün ardından yaşadığı hesaplaşmayı konu alan eser; intikam, ölüm, vicdan, iktidar ve varoluş gibi temaları işliyor.
Oyundaki “Olmak ya da olmamak” monoloğu, dünya tiyatro tarihinin en bilinen bölümlerinden biri hâline geldi.
Hamlet'in yüzyıllardır farklı biçimlerde yorumlanmasının nedenlerinden biri, ana karakterin yalnızca dışarıdaki düşmanlarla değil kendi düşünceleri ve tereddütleriyle de mücadele etmesi olarak gösteriliyor.
Romeo ve Juliet Neyi Anlatıyor?
Romeo ve Juliet, Shakespeare'in dünya çapında en çok tanınan eserlerinden biri. Verona'da birbirine düşman iki aileye mensup Romeo Montague ile Juliet Capulet'nin trajik aşkını merkezine alan oyun, farklı dönemlerde sayısız kez tiyatroya, sinemaya ve müzikale uyarlandı.
Eserin merkezinde aşk kadar aile çatışması, toplumsal baskı, şiddet ve gençlik temaları da bulunuyor.
Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen Romeo ve Juliet isimlerinin trajik aşkın simgesi olarak kullanılmaya devam etmesi, eserin kültürel etkisinin en görünür örneklerinden biri.
Macbeth ve Diğer Trajedileri
Shakespeare'in bir diğer önemli trajedisi Macbeth, iktidar hırsının insan üzerindeki yıkıcı etkisini anlatıyor. Kehanetlerin etkisiyle iktidara ulaşmaya çalışan Macbeth'in hikâyesi, suçluluk ve vicdan meselelerini merkeze alıyor.
Othello kıskançlık ve manipülasyonun, Kral Lear ise aile ilişkileri, yaşlılık, sadakat ve iktidarın trajik sonuçlarının işlendiği başlıca eserleri arasında bulunuyor.
Shakespeare'in trajedilerindeki karakterlerin yalnızca “iyi” veya “kötü” olarak çizilmemesi, oyunların farklı dönemlerde yeni yorumlara açık kalmasının nedenlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Shakespeare'in Komedileri
Shakespeare yalnızca trajedileriyle tanınmıyor. Bir Yaz Gecesi Rüyası, On İkinci Gece, Hırçın Kız ve Venedik Taciri en çok bilinen diğer oyunları arasında bulunuyor.
Komedilerinde aşk, yanlış kimlikler, toplumsal roller, sınıf farklılıkları ve yanlış anlaşılmalar sıkça kullanılıyor.
Bazı eserlerindeki toplumsal ve kültürel temalar ise günümüzde yeni okumalarla yeniden tartışılıyor. Bu durum Shakespeare oyunlarının her dönemde farklı bakış açılarıyla sahnelenmesine olanak sağlıyor.
Shakespeare'in Soneleri
Shakespeare'in edebi mirasının önemli bir bölümünü 154 sone oluşturuyor. 1609'da toplu hâlde yayımlanan soneler; aşk, güzellik, zaman, yaşlanma, ölüm ve ölümsüzlük gibi temaları işliyor.
Şiirlerin kime hitaben yazıldığı ve bazı karakterlerin gerçek kimlikleri konusunda edebiyat dünyasında yüzyıllardır devam eden tartışmalar bulunuyor.
Soneler, Shakespeare'in yalnızca tiyatro yazarı değil, İngiliz şiirinin de en etkili isimlerinden biri olarak kabul edilmesinde önemli rol oynuyor.
Shakespeare'in İngilizceye Etkisi
Shakespeare'in İngiliz dili üzerindeki etkisi son derece geniş. Eserlerinde kullanılan çok sayıda sözcük ve ifade daha sonraki dönemlerde İngilizcenin günlük kullanımının parçası hâline geldi.
Ancak Shakespeare'in bugün kendisine atfedilen bütün kelime ve ifadeleri bizzat icat ettiğini söylemek her durumda doğru değil. Döneme ait metinlerin sınırlı olması nedeniyle bazı sözcüklerin bilinen en eski yazılı örnekleri Shakespeare'in eserlerinde görülüyor.
“Break the ice” ve “heart of gold” gibi İngilizcede yaşamaya devam eden ifadeler Shakespeare'in oyunlarıyla güçlü biçimde ilişkilendiriliyor. “Love is blind” ifadesi de Shakespeare tarafından kullanılmış olsa da kökeni ondan daha eski metinlere uzanıyor.
Shakespeare Türkiye'de Neden İlgi Görüyor?
Shakespeare'in eserleri Türkçeye farklı dönemlerde ve farklı çevirmenler tarafından kazandırıldı. Oyunları Türkiye'deki Devlet Tiyatroları, şehir tiyatroları ve özel toplulukların repertuvarlarında uzun yıllardır yer alıyor.
Hamlet, Romeo ve Juliet, Macbeth ve Bir Yaz Gecesi Rüyası gibi yapıtlar Türkiye'de hem sahnede hem de eğitim alanında tanınan Shakespeare eserleri arasında bulunuyor.
Üniversitelerin edebiyat ve tiyatro bölümlerinde de Shakespeare'in oyunları; dramatik yapı, karakter, dil ve dönem özellikleri açısından incelenmeye devam ediyor.
Shakespeare Ne Zaman ve Kaç Yaşında Öldü?
William Shakespeare, 23 Nisan 1616 tarihinde Stratford-upon-Avon'da hayatını kaybetti. Geleneksel olarak kabul edilen 23 Nisan 1564 doğum tarihi esas alındığında 52 yaşında öldüğü belirtiliyor.
Ölümünün kesin nedeni bilinmiyor. Shakespeare, doğduğu Stratford'daki Holy Trinity Church'e defnedildi.
Ölümünden birkaç yıl sonra yayımlanan First Folio ise eserlerinin önemli bölümünün kaybolmadan günümüze ulaşmasını sağladı.
Shakespeare Neden Hâlâ Okunuyor?
Shakespeare'in ölümünün üzerinden 410 yıl geçmesine rağmen eserlerinin dünyanın farklı ülkelerinde okunmasının ve sahnelenmesinin temelinde ele aldığı konular bulunuyor.
Aşk, kıskançlık, intikam, aile, ölüm, ihanet, iktidar, hırs, adalet ve vicdan gibi temalar belirli bir tarihsel döneme bağlı kalmıyor. Hamlet'in kararsızlığı, Macbeth'in iktidar tutkusu veya Othello'nun kıskançlığı farklı toplumlarda ve dönemlerde yeniden yorumlanabiliyor.
Shakespeare'in eserleri aynı zamanda sinema, televizyon, opera, müzikal ve çağdaş tiyatro uyarlamaları aracılığıyla sürekli yeni izleyicilerle buluşuyor.
Stratford-upon-Avon'da başlayan yaşamı Londra'nın tiyatro sahnelerine uzanan William Shakespeare, dört asrı aşan etkisiyle dünya edebiyatındaki yerini koruyor. Yazdığı karakterlerin hâlâ tartışılması, oyunlarının farklı dillere çevrilmesi ve her kuşağın eserlerde kendi dönemine ilişkin yeni anlamlar bulabilmesi, Shakespeare'in neden 21. yüzyılda da okunmaya devam ettiğinin en güçlü yanıtlarından birini oluşturuyor.
