Türkçe, yüzyıllar boyunca farklı coğrafyalar ve kültürlerle etkileşime girerek devasa bir sözcük hazinesine ulaştı. Ancak modern yaşamın getirdiği hız odaklı iletişim ve sosyal medyanın sınırlı karakter dünyası, kullandığımız kelime dağarcığını her geçen gün daha da daraltıyor. Yalnızca kısıtlı sayıda kelimeyle iletişim kurulan bu yeni dönemde, kökleri tarihe ve edebiyata uzanan pek çok sözcük günlük konuşma dilinden tamamen silindi.
TÜRKÇEDE ANLAMI EN ÇOK KARIŞTIRILAN VE BİLİNMEYEN KELİMELER NELER?
Dil bilimciler, bir dili yaşatmanın en temel yolunun onun söz varlığını konuşma dilinde korumaktan geçtiğini vurguluyor. Duyguları ve karmaşık durumları tek bir kelimeyle, en ince ayrıntısına kadar tarif edebilen bu köklü sözcükler, dilimizin ne denli katmanlı bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor. Taşıdığı derin anlamlar ve fonetik yapılarıyla büyüleyen, ancak günümüzde anlamını çok az kişinin bildiği kelimeler şöyle sıralanıyor:
-
Desise: Arapça kökenli bir sözcük olan desise, arkadan çevrilen gizli oyunları ve sinsice planlanmış entrikaları ifade ediyor. Edebi metinlerde sıkça karşılaşılan bu kelime, aldatmacanın ve planlı kötülüğün dile getirilmiş halidir.
-
Güzin: Farsçadan dilimize miras kalan bu estetik kelime, sıradanlığın tam karşısında duruyor. Herkes arasından beğenilerek öne çıkarılmış olanı, seçkin ve seçilmiş kişileri tanımlıyor.
-
Hami: Birini koruyan, gözeten ve ona arka çıkan kişi anlamına geliyor. Günümüzde tek başına kullanımı azalsa da "hamilik etmek" kalıbıyla kurumsal metinlerde ve edebi dilde yaşamaya devam ediyor.
-
İnhisar: Modern ekonomideki "tekel" kavramının geçmişteki tam karşılığıdır. Bir kaynağın, hakkın veya ticari faaliyetin yalnızca tek bir elde toplanması, başkalarına kapatılması durumunu anlatıyor.
-
İntisap: Sadece fiziksel bir katılımı değil, ruhen ve gönüllü olarak bir kuruma, düşünceye ya da kişiye bağlanmayı, onun bir parçası haline gelmeyi ifade eden derinlikli bir kavramdır.
-
Kademli: Uğur ve bereket inancını taşıyan Türkçe kökenli "kadem" (ayak) kelimesinden türediği biliniyor. Ayak bastığı yere şans getirdiğine inanılan kişileri betimliyor.
-
Çalçene: Gündelik dilde halk arasında zaman zaman duyulsa da etimolojik yapısı genellikle göz ardı ediliyor. Durmaksızın, yorucu ve lüzumsuz konuşan geveze kişileri tanımlayan oldukça yerel bir tasvirdir.
