Moğolların dinî inançları tarih boyunca farklı dönemlerden geçti. Cengiz Han döneminde Gök Tanrı inancı ve şamanik gelenekler öne çıkarken sonraki yüzyıllarda Budizm ve İslamiyet Moğol toplulukları arasında yayıldı. Günümüz Moğolistan'ında ise Budizm en yaygın dinî kimlik olarak öne çıkıyor.
Moğolların dinî tarihi, Orta Asya'nın eski inanç sistemlerinden başlayarak Budizm, İslamiyet ve Hristiyanlığın etkilerine uzanıyor. Moğol İmparatorluğu'nun kurulduğu 13. yüzyılda Gök Tanrı inancı ve şamanik uygulamalar önemli bir yere sahipti. İmparatorluğun farklı bölgelere yayılmasıyla Moğol topluluklarının benimsediği dinler de çeşitlendi.
Bugün Moğolistan'da Budizm en yaygın din olarak kabul ediliyor. Bununla birlikte ülkede herhangi bir dine bağlı olmadığını belirtenler, geleneksel inançlarını sürdürenler, Müslümanlar ve Hristiyanlar da bulunuyor.
Moğolların eski dini inancı Tengricilikti
Moğolların geleneksel inanç dünyasında Tengricilik, yani Gök Tanrı inancı önemli bir yer tutuyordu. Tengri, gökle ve evrensel düzenle ilişkilendirilen kutsal güç olarak kabul ediliyordu.
Moğol toplulukları arasında atalara saygı, doğadaki kutsal varlıklara yönelik ritüeller ve ruhlarla iletişim kurduğuna inanılan şamanların uygulamaları da yaygındı.
Dağlar, nehirler ve belirli doğal alanlar kutsal kabul edilebiliyordu. Bu gelenekler, Moğolların toplumsal yaşamında ve hükümdarlık anlayışında etkili oldu.
Cengiz Han'ın dini inancı
Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han, Gök Tanrı inancına bağlıydı. Hükümdarlığını Tengri'nin iradesiyle ilişkilendiren Cengiz Han'ın döneminde geleneksel Moğol inançları varlığını sürdürdü.
Cengiz Han'ın yönetimi altında Budistler, Müslümanlar, Hristiyanlar ve farklı inançlara mensup topluluklar bulunuyordu.
Moğol yönetiminde çeşitli din adamlarına ayrıcalıklar tanındı. Bununla birlikte imparatorluğun din politikaları, hükümdarlara ve dönemlere göre farklılık gösterdi.
Moğollar Budizm'i ne zaman kabul etti?
Budizm, Moğol toplulukları arasında farklı dönemlerde etkili oldu. Özellikle 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Tibet Budizmi'nin Gelug geleneği Moğolistan'da yaygınlaştı.
1578 yılında Moğol hükümdarı Altan Han ile Tibetli dinî lider Sonam Gyatso arasındaki görüşme, Budizmin Moğollar arasında yayılmasında önemli bir gelişme oldu.
Sonam Gyatso'ya Dalay Lama unvanı verilmesi de bu döneme dayanıyor. Sonraki yüzyıllarda Budist manastırları, Moğolistan'ın dinî ve kültürel yaşamında önemli kurumlar haline geldi.
Moğollar Müslüman oldu mu?
Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasının ardından bazı Moğol hanedanları İslamiyet'i benimsedi.
Altın Orda hükümdarı Berke Han, Müslüman olan erken dönem Moğol hükümdarları arasında yer aldı. Özbek Han döneminde ise İslamiyet, Altın Orda yönetiminde daha güçlü bir konuma ulaştı.
İran'da hüküm süren İlhanlı Devleti'nin hükümdarı Gazan Han da 1295 yılında İslamiyet'i kabul etti.
Ancak bu gelişmeler bütün Moğol halkının Müslüman olduğu anlamına gelmiyor. Farklı bölgelerde yaşayan Moğol toplulukları değişik dinî gelenekleri benimsedi.
Günümüzde Moğollar hangi dine inanıyor?
Günümüz Moğolistan'ında en yaygın din Budizm'dir. Ülkede özellikle Tibet Budizmi'nin etkisi görülüyor.
Moğolistan'ın 2020 nüfus sayımında 15 yaş ve üzerindeki nüfusun yaklaşık yüzde 59,4'ü dinî inancı olmadığını, yüzde 40,6'sı ise bir dine bağlı olduğunu bildirdi.
Dinî inancı bulunduğunu belirtenlerin yaklaşık yüzde 87'si Budist olarak kaydedildi. Müslümanlar, Şamanizm'i benimseyenler ve Hristiyanlar da ülkedeki diğer dinî grupları oluşturuyor.
Moğolistan'daki Müslüman nüfusun önemli bir bölümünü özellikle ülkenin batısında yaşayan Kazaklar meydana getiriyor.
Moğollar ile Türklerin eski dini aynı mıydı?
Eski Türk ve Moğol topluluklarının inanç sistemlerinde Gök Tanrı anlayışı, atalara saygı ve doğayla ilişkili kutsal ritüeller gibi ortak özellikler bulunuyordu.
Bununla birlikte Türk ve Moğol topluluklarının bütün dinî uygulamaları aynı değildi. Her iki toplulukta da bölgelere, dönemlere ve yerel geleneklere göre farklılıklar görülüyordu.
İlerleyen yüzyıllarda Türk topluluklarının büyük bir bölümü İslamiyet'i benimserken Moğolistan'da yaşayan Moğollar arasında Tibet Budizmi yaygınlaştı.
