1. Kötülük kelimesi, Kur’an-ı Kerim’de “seyyie” yani kötü olarak kullanılmıştır ki bu durumda kötünün fail yani etkin olduğunu söyleyebiliriz. İyilik ise mastar (birr) olarak kullanılmıştır. Yani ahlaki, hukuki, siyasi ve iktisadi anlamda iyilik, insanın gayreti olmadan kendi başına meydana gelmez (bkz. Fussilet Suresi, 34. ayet-i kerime).

2. Bu yüzden insan için sadece kendi gayreti ve yaptıkları vardır buyrulmuştur (bkz. Necm Suresi, 39. ayet-i kerime). Tabi ki ilahi rahmet ve lütuf ile olan işler de vardır. Fakat burada biz kendi sorumluluklarımızdan bahsediyoruz.

3. Zira kötünün, nefis ve şeytan olmak üzere iki müdavimi ve destekçisi vardır. “Su (dost) uyur, düşman uyumaz” atasözü; düşmanın her an saldırabileceği anlamına gelmekte ve bize tetikte olmamızı nasihat etmektedir. Nefsimiz ve şeytan ise en büyük düşmanımızdır.

4. Zaten şeytan, insana her an, her şekilde ve her yönden saldıracağını itiraf etmiştir (bkz. İsrâ Suresi, 64. ayet-i kerime).

5. Ayrıca “takva” kelimesi de “uyanık” ve “tetikte” olmak anlamına gelmektedir. Zira takva kelimesi sözlük olarak “sakınmak”, “korkmak” ve “kendini kollamak” anlamındadır.

6. Örnek olarak tarlayı işlemezsek, zararlı otlar biter. Ürün almak için ise gayret gerekiyor. Aynı şekilde nehirde akan suyun israf olması için gayrete gerek yoktur. İhmal ettiğimizde zaten su boşa akıp gider. Ama bu sudan istifade etmek için gayret lazımdır.

7. Çevrenin kötü olması, biz istemesek de bizi etkiler. Ama iyi çevreden istifade etmek için gayret gerekir. Kötülükten korunmak için de gayret etmek lazımdır. Aynı şekilde iyi bir hocadan istifade etmek de öğrencinin çalışmasına bağlıdır. Aksi halde çok iyi bir hocanın ya da çok iyi bir eğitim sisteminin tembel ve miskine faydası yoktur.

8. Bu durumda bize düşen, kendi sorumluluğumuzu yerine getirmektir. Kötülük ya da kötülük araçlarının artması, bizim için olumsuz etkilere sahip olsa da yine de bizim ihmal ve kusurumuza bahane değildir.

9. Her dönenin kendine göre zorlukları olduğu gibi kolaylıkları da vardır. Zira Allah, adildir. Derde göre deva, deva imkanına göre dert verir. Sağlık sektörünün gelişmesi ile birlikte yeni hastalıkların da keşfedilmesi, buna örnek olarak verilebilir.

10. Batıl zail olur ama bunun için hakkın gelmesi gerekir. Hak ise insanların gayretleri iledir. Zira ilahi yardım ve hidayet de kulun niyet, iman ve salih ameli ile tecelli eder. Batılın köpük ya da kir olduğunu, hakkın ise su olduğunu; ancak kirin akıp gitmesi için suyun akması gerektiğini daha önce ifade etmiştik. “Harekette bereket vardır”, “akan su, pislik tutmaz” ve “işleyen demir pas tutmaz” gibi bütün atasözlerimiz de hayatın aslında bir akış ve hareket olduğuna işaret ediyor.

11. Burada şunu da hatırlatmak istiyoruz: Taarruz eden kazanır. Savunmada olan ise eninde sonunda mağlup veya teslim olur. Taarruz için ise amaç, yöntem ve gayret şarttır. Aslında cihadın en temel anlamı da çalışmak ve modern tabir ile “girişim”de bulunmaktır.

12. Yani bir başka açıdan bakmak gerekir ise; dünyada söz sahibi olmak için kalabalık olmaya gerek yoktur. Bir amaç etrafında birleşen, birbirini destekleyen ve aktif olan gruplar, her alanda söz sahibi olurlar. Devletlerin yönetim şekillerine bakıldığında, yönetenlerin yönetilenlerden çok ama çok az olduğunu görürüz. Tabi ki devlet bir gelenek ve ortak akıldır. Ama bu geleneği ve ortak aklı elinde tutanlar, aktif ve birlik olanlardır.

13. İnsanı halife yapan temel vasıf bilgidir. Bilgi ise çalışmakla olur (el-İlmübi’t-taaallüm).

Özetle iş bilenin, yol yürüyenin, kılıç da kuşananındır.