İnsan Hakları İzleme Örgütü Uluslararası Adalet Direktörü Liz Evenson, 18 Kasım 2026'da yaptığı açıklamada şunları söyledi: "Yirmi yıl boyunca Darfur'daki vahşet suçlarının mağdurları, Harun ve diğerlerinin adaletten kaçışına tanık oldu. Bu durum, cezasızlığın körüklediği ve her gün daha fazla can alan şiddet sarmallarına yol açtı. Sudan makamları, yükümlü oldukları üzere UCM tarafından arananları Lahey'deki mahkemeye teslim ederse, bu, bugün suç işleyenlere kendilerinin de sanık sandalyesinde bulabilecekleri yönünde güçlü bir mesaj olacaktır."
Evenson, Hartum eyaletinde Sudan makamlarının gözetiminde tutulduğu düşünülen eski Devlet Başkanı Ömer el-Beşir'in de teslim edilmesi, eski Savunma Bakanı Abdurrahim Muhammed Hüseyin'in ise yerinin tespit edilip yakalanarak teslim edilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Bu arada yerel düzeyde de liderler ve insan hakları örgütleri, Nisan 2023 ortasında ordu ile Sudan Kurucu İttifakı (Tasis) güçleri arasında patlak veren savaş sürerken, ordunun izlediği "cezasızlık" politikasına karşı harekete geçiyor.
Güvenlik Konseyi'ne başvuru
Yerel düzeyde Sudanlı sivil toplum ve insan hakları kuruluşları, siyasi örgütler ve kamuoyu figürleri; BM Güvenlik Konseyi'ne, BM Genel Sekreteri'ne, Avrupa Komisyonu Başkanı'na, ABD Dışişleri Bakanı'na, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri'ne, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne ve Afrika İnsan ve Halkların Hakları Komisyonu'na bir muhtıra sundu. Muhtırada, başta Ahmed Harun ve Ömer el-Beşir olmak üzere UCM tarafından arananların yeniden yakalanması ve gecikmeksizin teslim edilmesi için derhal harekete geçilmesi talep edildi.
Muhtıra, Harun'un son dönemdeki medya görünümünün ardından geldi. Muhtırada Harun'un konuşması kibirli ve küstahça olarak nitelendirildi; partisinin savaşı ve savaşın sürmesini desteklemesiyle övünmesi ve süresiz askeri yönetim çağrısı yapması eleştirildi. Muhtırada Harun'un açıklamaları, devrilen rejiminin iktidara dönüşüne zemin hazırlama girişimi olarak değerlendirildi.
Kamuoyunda dolaşan muhtıraya göre, Orgeneral Abdulfettah el-Burhan, arananların adalet önüne çıkarılmasına yönelik uluslararası çabaların sekteye uğratılmasından siyasi ve hukuki olarak sorumlu tutuldu. Muhtırada arananların serbest bırakılması ve teslim edilmelerinin reddedilmesi en sert ifadelerle kınanarak, fiili yönetimin 1593 sayılı kararı uygulamada büyük ve kasıtlı bir başarısızlık gösterdiği vurgulandı.
Muhtırada, "Harun'u buna cüretlendiren şey, rejiminin liderleriyle birlikte yirmi yılı aşkın süredir cezasız kalmasıdır" denildi. Bu cezasızlıkla mücadelenin, Ulusal Kongre Partisi rejiminin işlediği ve Nisan 2023'ten bu yana mevcut savaşın taraflarıyla devam eden ağır suçlarla mücadele anlamına geldiği vurgulandı. Muhtırada ayrıca "adaletin yanında durmak ve cezasızlıkla mücadele etmek, adil, kapsamlı ve kalıcı barışın temel koşullarından biridir" ifadelerine yer verildi.
Muhtırada, cezasızlığın enkazı üzerinde kalıcı bir barışın kurulamayacağı, bugün Sudanlıların canını alan savaşın yirmi yılı aşkın hesap sorulmazlığın ürünü olduğu ve savaşın sona erdirilmesinin, onu başlatanların ve onlarca yıldır ağır ihlaller yapmaya devam edenlerin hesap vermesiyle başlayacağı vurgulandı.
"Öfkeyi dindirme" stratejisinden korkuluyor
Bu arada ülke içi ve dışndaki girişimler, Sudan Dini Hareketi'nin önde gelen isimlerinden Naci Abdullah'ın Mavi Nil'deki Bau bölgesinde ortaya çıkmasıyla eş zamanlı ortaya çıktı. Naci Abdullah, burada ordunun yanında savaşan köktendinci tugayları, başta ABD'nin terör örgütü olarak tanımladığı Bera bin Malik Tugayı olmak üzere, sergiledi. Port Sudan’da bulunan yönetim, geçen mart ayında tutuklandığı haberini yayılmasından sonra yargılama adımlarının atılması bekleniyor. Naci Abdollah , bir iftar yemeğinde savaşçılarla birlikte çekilen bir videoda İran'ın ABD ve İsrail'e karşı savaşında İran'a desteğini açıklamış, kara müdahalesi olması halinde Sudandaki tugaylarının İran'ın yanında savaşmaya göndereceğini ilan etmiştti. Silahli gücü bulunan Abdollah Birleşmiş Milletler'i, Güvenlik Konseyi'ni ve bölgesel örgütleri tanımadıklarını açıklamış, gelişmiş nesil insansız hava araçlarına sahip olduklarını iddia etmişti. Naci Abdollah, güneydeki savaşa "Debbabin" (tankçılar) olarak bilinen yapı içinde katılan İslami Hareket'in radikal unsurlarından biri olarak kabul ediliyor.
Ulusal Kongre Partisi'nin bölünmesinin ardından Naci, Dr. Hasan et-Turabi liderliğindeki Halk Kongresi Partisi'nin safına geçti. Beşir'in devrilmesinin ardından Dr. Abdullah Hamduk liderliğindeki sivil geçiş hükümetine muhalefetini ilan eden Naci Abdullah, savaşın patlak vermesinin ardından da Silahlı Kuvvetler'in yanında yer aldığını açıkladı.
Naci Abdullah'ın şu anda ortaya çıkması, ordunun sokağın öfkesini soğurma stratejisine dayandığı ve tutuklama haberinin, dünyanın en büyük insani krizlerinden birine yol açan savaş sırasında ordu ile Müslüman Kardeşler arasındaki büyük bir ittifakın üstünü örtmekten ibaret olduğu anlamına geliyor.
UCM’nin aradığı Ahmed Harun nerede?
Eski Devlet Başkanı Ömer el-Beşir döneminde bakanlık yapan Sudanlı eski bakan ve İslamcı lider Ahmed Harun, bu ay ordunun kontrolündeki bölgelerden siyaset ve savaş hakkında konuşurken görüntülendi.
Uluslararası Ceza Mahkemesi, Nisan 2007'de Harun hakkında 42 suçlama yönelterek yakalama kararı çıkarmıştı. Bunlar arasında 20'den fazla savaş suçu ve 20 insanlığa karşı suç bulunuyor. Mahkeme, Harun'un 2003-2004 yılları arasında sakinleri hükümete bağlı milisler tarafından öldürülen ve tecavüze uğrayan sivil köylere yönelik saldırılardan sorumlu olduğunu belirtiyor. Harun bu saldırıları denetlemekle suçlanıyor.
Gözlemciler, bu görünümün Sudan savaşının defalarca teyit ettiği bir gerçeğin ek bir kanıtı olduğunu vurguluyor: Kanın hiçbir değeri yok ve kurbanlar, savaşan taraflar için yalnızca üzerlerinden çıkar sağlanacak bir araç olarak önem taşıyor.
Harun'un ortaya çıkması, halk arasında ve uluslararası düzeyde büyük öfkeye yol açtı. Bu durum Port Sudan'daki yönetimi, resmi olarak duyurmadan, gözaltında tutulduğu yeri ya da nerede yakalandığını belirtmeden tutuklandığı haberini yaymaya itti.
ABD Başkanı'nın Afrika ve Arap İşleri Danışmanı Massad Boulos, ABD'nin "eski Sudan İçişleri Bakanlığı Devlet Bakanı ve daha önce iktidarda bulunan İslamcı eğilimli Ulusal Kongre Partisi'nin önde gelen liderlerinden Ahmed Harun'un tutuklandığını not ettiğini" söyledi.
Boulos'a göre ABD, Sudanlı sivillere yönelik ağır ihlallerdeki rolü nedeniyle Harun'a yaptırım uyguladı. ABD, şiddet yanlısı radikal ağların ve Müslüman Kardeşler'e bağlı grupların çatışmayı körüklemedeki rolüyle mücadele edilmesi gerektiğini vurgulayarak, Sudan'da şiddetin sürmesinde rolü olan herkesin hesap vermesi gerektiğinin altını çizdi.
Ancak Sudan'daki sivil güçler, siyasi partiler ve insan hakları örgütleri Harun'un tutuklandığına şüpheyle yaklaştı ve bunu ordunun sahnelediği bir tiyatro olarak değerlendirdi. Bu şüpheler Nacı Abdullah'ın ortaya çıkmasıyla doğrulandı ve acil bir soruyu gündeme getirdi: Harun bir sonraki sefer ne zaman ortaya çıkacak?




