Dünya genelinde kullanılan zaman ölçüm sisteminde önemli bir değişiklik yapıldı. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı, atomik saatlerle Dünya'nın dönüşü arasındaki farkı dengeleyen artık saniye uygulamasını sona erdirme kararı aldı. Yeni düzenleme 20 Mayıs 2027'de yürürlüğe girecek.
Dünyanın ortak saat sisteminde yaklaşık yarım asırdır kullanılan artık saniye uygulaması tarihe karışıyor. Fransa'nın Versay kentinde 15 Ekim 2026'da gerçekleştirilen 28. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı'nda (CGPM), Eşgüdümlü Evrensel Zaman'ın (UTC) kesintisiz işlemesini sağlayacak karar kabul edildi. Düzenlemeyle birlikte atomik saatler ile Dünya'nın dönüşüne dayalı astronomik zaman arasındaki farkın daha uzun süre birikmesine izin verilecek. Yeni sistemde saniyelik müdahaleler yerine, gerektiğinde bir saatlik düzeltme yapılması öngörülüyor.
Artık saniye uygulaması 20 Mayıs 2027'de sona eriyor
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosunun (BIPM) koordinasyonunda düzenlenen konferansta alınan karara göre yeni zaman standardı 20 Mayıs 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.
Dünya Metroloji Günü'ne denk gelen tarihten itibaren UTC, artık saniye eklenmesinden kaynaklanan kesintiler olmadan işleyecek.
Üye ülkeler, 2022 yılında artık saniye uygulamasının en geç 2035'e kadar kaldırılması konusunda anlaşmıştı. Ancak bilgisayar sistemlerinde ortaya çıkabilecek yeni riskler nedeniyle geçiş tarihi öne çekildi.
15 Ekim'de kabul edilen düzenleme, atomik zaman ile Dünya'nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki izin verilen farkı 3.600 saniyeye, yani bir saate çıkarıyor.
Artık saniye nedir ve saatlere neden ekleniyordu?
Artık saniye, atomik saatler ile Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü arasındaki küçük zaman farklarını gidermek için kullanılan bir düzeltme yöntemi.
Atomik saatler zamanı son derece hassas ölçerken Dünya'nın dönüş hızı sabit kalmıyor. Okyanus hareketleri, atmosferdeki değişimler ve gezegenin iç yapısındaki süreçler günlerin uzunluğunda milisaniyelik farklılıklar oluşturabiliyor.
Bu iki zaman ölçümünün birbirinden uzaklaşmasını önlemek amacıyla 1972 yılında artık saniye uygulaması başlatıldı.
1972'den bu yana saatlere toplam 27 artık saniye eklendi. Son uygulama 31 Aralık 2016 tarihinde gerçekleştirildi. Bu işlem sırasında normalde 60 saniye süren bir dakika, 61 saniyeye uzatıldı.
Artık saniye neden kaldırıldı?
Kararın temelinde dijital altyapılarda yaşanabilecek teknik sorunlar bulunuyor. Bilgisayar sistemleri, iletişim ağları ve finansal işlemler büyük ölçüde hassas zaman senkronizasyonuna dayanıyor.
Bir dakikanın beklenmedik biçimde 61 saniye sürmesi, bazı yazılımların zamanı yanlış işlemesine veya sunucuların geçici olarak durmasına yol açabiliyor.
2012 yılında gerçekleştirilen artık saniye eklemesinin ardından Reddit ve LinkedIn gibi platformlarda teknik aksaklıklar yaşanmıştı.
Son yıllarda Dünya'nın dönüş hızında görülen değişiklikler ise farklı bir sorunu ortaya çıkardı. Bilim insanları, gelecekte saatlere saniye eklemek yerine bir saniye çıkarılması gerekebileceğini değerlendirdi.
Daha önce hiç uygulanmayan negatif artık saniyenin özellikle bilgisayar ve iletişim sistemleri açısından yeni riskler taşıması, uluslararası kararın hızlandırılmasında etkili oldu.
Artık saniye yerine artık saat sistemi nasıl çalışacak?
Yeni düzenlemede atomik zaman ile Dünya'nın dönüşüne dayalı astronomik zaman arasındaki farkın bir saate kadar büyümesine izin verilecek.
Bu yaklaşım, saatlere belirli aralıklarla saniye eklenmesi ihtiyacını ortadan kaldıracak. İki zaman sistemi arasındaki farkın ileride bir saatlik sınıra ulaşması durumunda daha büyük ölçekli bir düzeltme gündeme gelebilecek.
Bu yöntem kamuoyunda artık saat (leap hour) olarak adlandırılıyor.
Ancak 2027 yılında saatlere bir saat eklenmeyecek. Kabul edilen karar, zaman sisteminin uzun yıllar boyunca kesintisiz işlemesine yönelik bir sınır belirliyor.
Uzman değerlendirmelerine göre bir saatlik farkın oluşması yüzyıllar, hatta bin yılı aşkın bir süre alabilir.
Telefonların ve bilgisayarların saatleri değişecek mi?
Yeni uygulama, günlük hayatta kullanılan saatlerin bir anda ileri veya geri alınması anlamına gelmiyor.
Telefonlar, bilgisayarlar, internet sunucuları, uydu sistemleri ve haberleşme ağları UTC'yi temel alan zaman standartlarından yararlanıyor. Bu nedenle düzenlemenin asıl etkisi, sistemlerin zaman bilgilerini işleme yöntemlerinde görülecek.
Artık saniyelerin kaldırılmasıyla özellikle sunucuların, veri merkezlerinin ve hassas zaman ölçümüne ihtiyaç duyan altyapıların daha kesintisiz çalışması hedefleniyor.
Düzenleme Türkiye'nin saat dilimini de değiştirmiyor. Türkiye, UTC+3 saat dilimini kullanmayı sürdürecek.
Yeni zaman standardı dünya genelinde uygulanacak
15 Ekim 2026'da kabul edilen karar, uluslararası zaman ölçümünde ortak bir standardın sürdürülmesini amaçlıyor.
BIPM, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği ve Dünya'nın dönüşünü izleyen bilimsel kuruluşlarla birlikte geçiş sürecini koordine edecek.
Yeni sistem 20 Mayıs 2027'de yürürlüğe girdiğinde, artık saniye uygulamasının neden olduğu ani zaman düzeltmeleri sona erecek. Atomik saatlerin hassasiyetinden yararlanan UTC, kesintisiz bir zaman ölçeği olarak kullanılmaya devam edecek.
