Matematik dünyasının 1859 yılından bu yana çözüm aradığı Riemann Hipotezi hakkında Levent Alpöge'den dikkat çeken bir açıklama geldi. Alpöge, Claude ile geliştirdiği matematiksel ispatı kişisel internet sitesinde yayımladı.

Alman matematikçi Bernhard Riemann tarafından ortaya atılan ve asal sayıların dağılımıyla ilgili olan Riemann Hipotezi, yapay zekâ destekli bir araştırmayla yeniden gündeme taşındı. Anthropic'te görev yapan Levent Alpöge, hipotezin yanı sıra Genelleştirilmiş Riemann Hipotezi için de bir ispat geliştirdiğine inandığını açıkladı.

Riemann Hipotezi'nin çözümüne ilişkin yeni gelişme

Levent Alpöge, 20 Kasım 2026 tarihinde kişisel internet sitesinde yayımladığı notta, Claude ile yürüttüğü çalışmalar sonucunda Riemann Hipotezi'nin ispatını bulduğunu öne sürdü.

Araştırmacı, geliştirdiği matematiksel argümanı Lean 4 adı verilen bir ispat doğrulama diliyle paylaştı. Çalışmanın tamamının yazıya dökülmesi halinde 250 bin sayfayı aşacağı belirtildi.

Alpöge'nin açıklaması, matematik probleminin kesin olarak çözüldüğü anlamına gelmiyor. Çalışmanın bağımsız matematikçiler tarafından incelenmesi ve sunulan ispatın geçerliliğinin doğrulanması gerekiyor.

Clay Matematik Enstitüsü'nün resmi internet sitesinde Riemann Hipotezi, 20 Kasım 2026 itibarıyla çözülmemiş problemler arasında gösteriliyor.

Riemann Hipotezi nedir?

Riemann Hipotezi, Alman matematikçi Georg Friedrich Bernhard Riemann tarafından 1859 yılında ortaya atılan, sayılar teorisinin en önemli problemlerinden biridir.

Hipotez, Riemann zeta fonksiyonu olarak bilinen matematiksel fonksiyonun trivial olmayan bütün sıfırlarının reel kısmının 1/2 olduğu varsayımına dayanıyor.

Matematiksel olarak hipotezin temel ifadesi şöyledir:

ζ(s) = 0 olan trivial olmayan bütün sıfırlar için Re(s) = 1/2.

Burada ζ, Riemann zeta fonksiyonunu; s ise karmaşık sayıyı temsil ediyor. Hipotezin temelinde, asal sayıların doğal sayılar arasında nasıl dağıldığını anlamaya yönelik matematiksel çalışmalar bulunuyor.

Riemann Hipotezi'nin asal sayılarla bağlantısı

Yalnızca 1'e ve kendisine tam bölünebilen, 1'den büyük doğal sayılar asal sayı olarak tanımlanıyor. 2, 3, 5, 7, 11, 13 ve 17 bu sayıların ilk örneklerini oluşturuyor.

Asal sayıların miktarı, sayılar büyüdükçe belirli matematiksel yöntemlerle yaklaşık olarak hesaplanabiliyor. Ancak gerçek asal sayı miktarı ile hesaplanan yaklaşık değer arasında farklılıklar ortaya çıkıyor.

Riemann Hipotezi, bu farklılıkların büyüklüğüne ilişkin çok daha güçlü matematiksel sınırlar elde edilmesini sağlayacak bir varsayım içeriyor.

Geçmişte trilyonlarca zeta fonksiyonu sıfırı bilgisayar yardımıyla incelendi. Ancak sonlu sayıda örneğin hipotezi desteklemesi, bütün olası örnekler için geçerli bir matematiksel ispatın yerini tutmuyor.

Riemann Hipotezi çözülürse ne olur?

Hipotezin doğruluğunun ispatlanması, asal sayıların dağılımına ilişkin matematiksel bilgilerin daha kesin hale gelmesini sağlayacak.

Sayılar teorisinde Riemann Hipotezi'nin doğru olduğu varsayımıyla geliştirilen çok sayıda koşullu matematiksel sonuç bulunuyor. Geçerli bir ispat, bu sonuçların bir bölümünün koşulsuz olarak kullanılabilmesine imkân tanıyacak.

Hipotezin kriptografiyle de dolaylı bağlantıları bulunuyor. Ancak Riemann Hipotezi'nin çözülmesi, mevcut şifreleme sistemlerinin otomatik olarak kırılması veya internet güvenliğinin ortadan kalkması anlamına gelmiyor.

Riemann Hipotezi'nin ödülü 1 milyon dolar

ABD merkezli Clay Matematik Enstitüsü, 2000 yılında matematiğin yedi önemli problemini Milenyum Problemleri adı altında topladı. Her problemin geçerli çözümü için 1 milyon dolar ödül belirlendi.

Riemann Hipotezi de bu yedi problem arasında yer alıyor. Dolayısıyla hipotezin geçerli bir ispatını sunan araştırmacı, gerekli koşulları karşılaması halinde 1 milyon dolarlık ödüle hak kazanabilecek.

Enstitünün ödül kurallarına göre çözümün uygun bir bilimsel yayın organında yayımlanması, yayımlanmasının üzerinden en az iki yıl geçmesi ve uluslararası matematik camiasında genel kabul görmesi gerekiyor.

Levent Alpöge'nin kişisel internet sitesinde paylaştığı çalışma, tek başına ödülün verilmesi için yeterli değil.

Levent Alpöge kimdir?

Levent Alpöge, 1 Nisan 1992 tarihinde ABD'nin New York eyaletindeki Long Island bölgesinde dünyaya geldi. Hem Türkiye hem de ABD vatandaşlığı bulunan Alpöge, 2026 yılı itibarıyla 34 yaşında.

Sayılar teorisi, aritmetik istatistik, eliptik eğriler ve cebirsel geometri alanlarında akademik çalışmalar yapan matematikçi, Harvard, Cambridge ve Princeton üniversitelerinde eğitim aldı.

Akademik kariyerinin ardından yapay zekâ şirketi Anthropic'in araştırma ekibine katılan Alpöge, yapay zekâ modellerinin matematiksel problem çözme kabiliyetleri üzerine çalışmalar yürütüyor.

Levent Alpöge'nin eğitim hayatı

Levent Alpöge, lise eğitimini New York'taki Half Hollow Hills High School West'te tamamladı.

2014 yılında Harvard Üniversitesi'nden matematik lisans ve fizik yüksek lisans dereceleriyle mezun oldu. Üniversite eğitimini 4,00 üzerinden 4,00 not ortalamasıyla ve en yüksek onur derecesiyle tamamladı.

Churchill bursuyla İngiltere'ye giden Alpöge, 2015 yılında Cambridge Üniversitesi'nde ileri matematik eğitimini bitirdi. Ardından Princeton Üniversitesi'nde 2016 yılında matematik yüksek lisansını, 2020 yılında ise doktorasını tamamladı.

Doktora çalışmasını Fields Madalyası sahibi matematikçi Manjul Bhargava'nın danışmanlığında yürüttü. Doktora tezinde matematiksel eğriler üzerindeki noktaları ele aldı.

Levent Alpöge'nin akademik kariyeri ve ödülleri

Alpöge, lisans eğitimi sırasında sayılar teorisi, olasılık ve kombinatorik alanlarında yaptığı araştırmalarla 2015 yılında Morgan Ödülü'ne layık görüldü.

2020-2022 yılları arasında Columbia ve Harvard üniversiteleriyle bağlantılı doktora sonrası araştırma programında görev aldı. 2021-2025 yılları arasında Harvard Society of Fellows bünyesinde araştırmalarını sürdürdü.

Alpöge'nin bilimsel çalışmaları arasında eliptik eğriler, modüler formlar, rasyonel sayıların küpleri ve Hilbert'in onuncu problemi üzerine yayımlanan makaleler bulunuyor.

Ayrıca 25898 numaralı asteroit, Alpöge'nin adını taşıyor.

Anthropic ve Claude'un Riemann Hipotezi çalışmasındaki rolü

Anthropic tarafından geliştirilen Claude, metin üretmenin yanı sıra programlama, matematiksel akıl yürütme ve bilimsel araştırmalarda kullanılan bir yapay zekâ modeli.

Levent Alpöge, Riemann Hipotezi üzerine yürüttüğü araştırmada Claude'un matematiksel argümanların geliştirilmesine katkı sağladığını belirtti.

Paylaşılan çalışma, klasik bir akademik makale yerine Lean 4 dilinde hazırlanmış matematiksel ispat dosyalarından oluşuyor.

Lean, matematiksel ifadelerin ve ispatların bilgisayar ortamında denetlenmesini sağlayan bir sistem. Bununla birlikte kodun doğrulanmasının yanı sıra kullanılan tanımların, varsayımların ve elde edilen sonucun orijinal matematik problemini karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi gerekiyor.

Levent Alpöge'nin Navier-Stokes denklemleri üzerine çalışması

Levent Alpöge, Riemann Hipotezi'ne ilişkin açıklamasını yaptığı 20 Kasım 2026 tarihinde matematikçi Tristan Buckmaster ile birlikte Navier-Stokes denklemleri üzerine yürüttüğü başka bir çalışmayı da duyurdu.

İki araştırmacı, dış kuvvet uygulanmayan Navier-Stokes denklemlerinde çözümlerin sonlu sürede tekillik geliştirebildiğini gösteren bir matematiksel sonuç elde ettiklerini öne sürdü.

Navier-Stokes denklemleri, sıvıların ve gazların hareketlerini açıklamak için kullanılan diferansiyel denklemlerden oluşuyor. Bu denklemlerin üç boyuttaki belirli matematiksel özelliklerinin ispatlanması da Clay Matematik Enstitüsü'nün 1 milyon dolar ödüllü Milenyum Problemleri arasında bulunuyor.

Muhabir: Haber Servisi