Dünya siyasetinin üç büyük aktörü Çin'in Shenzhen kentinde bir araya geldi. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, tarihte ilk kez üçlü formatta gerçekleştirdikleri zirvede küresel güvenlikten enerjiye, nükleer silahlardan uluslararası hukuka kadar pek çok başlığı ele aldı. Liderler, toplantı öncesinde barış, istikrar ve ortak sorumluluktan söz etti. Ancak masaya yansıyan ortak bildirinin satır araları, büyük güçlerin önceliklerini bir kez daha gözler önüne serdi. Enerji arzının güvence altına alınması, Birleşmiş Milletler’deki (BM) etkinin yeniden şekillendirilmesi ve uluslararası yargı mekanizmalarının yetkileri konusunda ortaklaşan üç ülke, devam eden savaşların sona erdirilmesi konusunda ise somut bir yol haritası ortaya koyamadı. Dünya barışının geleceği adına tarihi olarak sunulan zirve, büyük güçlerin çıkarlarının kesiştiği alanları yeniden gündeme taşıdı.
BARIŞ DEDİLER, PETROLÜ KONUŞTULAR!
Zirvenin ortak bildirisine bakıldığında enerji başlığının önemli bir yer tuttuğu görülüyor. Üç ülke, rafine petrol ürünlerinin üretim ve tedarikinin artırılması, enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesi konusunda mutabakata vardı. Ancak hangi ülkenin ne kadar üretim yapacağı, enerji arzının nasıl artırılacağı ve bu hedeflerin hangi takvimle hayata geçirileceği açıklanmadı.
Dünyanın farklı bölgelerinde savaşlar, ekonomik darboğazlar ve enerji maliyetleriyle mücadele eden halkların beklentileri bir yana, küresel enerji piyasalarının istikrarı zirvenin öncelikli gündemlerinden biri oldu. Petrol ve enerji akışının kesintisiz sürdürülmesine yönelik mesajlar verilirken, bu düzenin bedelini ödeyen ülkelerin ve toplumların nasıl korunacağı konusunda ise ayrıntılı bir yaklaşım ortaya konulmadı.
SAVAŞLARIN BİTMESİNE DAİR SOMUT ADIM YOK!
Üç liderin görüşmesinde Ukrayna savaşı ve Ortadoğu'daki gelişmeler de gündeme geldi. Ancak ortak bildiride bu krizlerin sona erdirilmesine yönelik somut bir takvim, bağlayıcı bir mutabakat veya uygulanabilir bir çözüm planı yer almadı. Özellikle Ukrayna savaşında Washington ve Moskova arasındaki görüş ayrılıkları sürerken, savaşın doğrudan tarafı olan Ukrayna'nın geleceğine ilişkin kararların büyük güçlerin diplomatik temaslarının gölgesinde kalması dikkat çekti.
Ortadoğu'da devam eden çatışmalar ve İran başlığı da gündemdeki yerini korurken, milyonlarca insanın hayatını etkileyen krizler konusunda ortak açıklamanın genel ifadelerin ötesine geçememesi zirvenin en önemli eksikliklerinden biri oldu.
DÜNYAYI PAYLAŞANLAR MASADA, ETKİLENENLER DIŞARIDA!
Shenzhen zirvesinin ortaya çıkardığı en önemli tartışmalardan biri de temsil meselesi oldu. Dünya barışını, güvenliğini ve uluslararası düzeni ilgilendiren başlıklar üç büyük gücün katılımıyla ele alınırken, bu kararların sonuçlarından doğrudan etkilenen ülkeler masada yer almadı. Avrupa Birliği'nin zirvede temsil edilmemesi de dikkat çekti. Özellikle Ukrayna savaşı nedeniyle güvenlik ve enerji politikalarını yeniden şekillendirmek zorunda kalan Avrupa, kıtanın geleceğini yakından ilgilendiren görüşmenin dışında kaldı.
Bu tablo, küresel siyasette ekonomik ve siyasi gücün karar alma süreçlerindeki belirleyiciliğini bir kez daha gündeme getirdi. Dünya nüfusunun ve ülkelerin geleceğini etkileyen kararların, sınırlı sayıdaki büyük aktörün müzakerelerine bırakılması, uluslararası temsilde adalet tartışmasını da beraberinde getirdi.
BM'Yİ REFORME ETMEK İSTİYORLAR!
Zirvenin ortak sonuçlarından biri de Birleşmiş Milletler'in reforme edilmesi konusunda verilen taahhüt oldu. ABD, Çin ve Rusya, BM'nin küresel sorunlara daha etkili cevap verebilmesi gerektiğini belirtti. Ancak burada dikkat çeken temel mesele, BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri arasında bulunan üç ülkenin, mevcut uluslararası sistemin yeniden şekillendirilmesinde başta rol üstlenmek istemesi.
NÜKLEER TEHLİKE KONUŞULDU, SİLAHLAR YERİNDE KALDI!
Zirvede nükleer güvenlik konusunda da ortak mesaj verildi. Üç lider, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini yeniden teyit ederek nükleer risklerin azaltılması ve silahların yayılmasının önlenmesi için diyalog yürütme kararı aldı. Ancak nükleer silahların azaltılması konusunda herhangi bir somut hedef, takvim veya bağlayıcı silahsızlanma anlaşması açıklanmadı.
Dünyanın en büyük askerî ve nükleer güçleri arasında yer alan üç ülkenin, insanlığı tehdit eden nükleer tehlikeye ilişkin ortak açıklama yapması önemli olmakla birlikte, bu açıklamanın sahada hangi adımlarla karşılık bulacağı henüz bilinmiyor.
HUKUK VURGUSUNUN ALTINDA NE VAR?
Ortak bildiride uluslararası hukuk ve devlet görevlilerinin dokunulmazlığı da öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. Üç ülke, devletlerin rızası ilkesine ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesi gerektiğini belirterek Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kuruluşların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiğini ifade etti.
Bu başlığın özellikle Rusya Devlet Başkanı Putin hakkında Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından çıkarılmış tutuklama emrinin bulunduğu bir dönemde gündeme gelmesi dikkat çekti. Uluslararası yargı mekanizmalarının yetkilerinin tartışmaya açılması, zirvenin yalnızca güvenlik ve enerji değil, hesap verebilirlik ve uluslararası hukuk bakımından da önemli sonuçlar doğurabilecek bir buluşma olduğunu gösterdi.
TARİHİ ZİRVE, PEKİ YA İNSANLIĞIN GELECEĞİ?
Trump, Xi ve Putin görüşmeyi tarihi olarak nitelendirdi. Xi büyük güçler arasındaki barışın dünya istikrarı için zorunlu olduğunu, Putin uluslararası barışın korunmasında ortak sorumluluk bulunduğunu, Trump ise üç ülkenin birlikte tarih yazdığını ifade etti. Ancak zirvenin ardından ortaya çıkan tablo, verilen büyük mesajlarla alınan somut kararlar arasındaki mesafeyi de gösterdi. Enerji arzı, BM reformu ve nükleer diyalog konusunda ortaklaşan üç lider, savaşların sona erdirilmesi ve uluslararası krizlerin çözümü konusunda bağlayıcı bir sonuç ortaya koyamadı. Dünya barışını konuşan üç büyük gücün öncelikleri masaya yansırken, savaşların sona ermesini bekleyen milyonlarca insanın beklentileri yine karşılıksız kaldı.



