Helen Yayı kırılırsa ne olur, Türkiye'de kaç büyüklüğünde deprem meydana gelir? Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Ege Denizi'ndeki Helen Yayı'nın tamamen kırılması senaryosunda 8'in üzerinde büyüklüğe sahip deprem oluşabileceğini açıkladı. Hazırlanan modele göre sarsıntı Türkiye'nin büyük bölümünde hissedilebilirken Ege kıyılarında 1-2 metrelik tsunami dalgaları oluşabilir. Peki, Helen Yayı nerede, hangi illerden geçiyor, İstanbul, İzmir, Muğla, Antalya ve Konya etkilenir mi, deprem ne zaman olabilir?

Ege Denizi ve Doğu Akdeniz'deki Helen Yayı, büyük deprem üretme potansiyeline ilişkin yeni bir bilimsel değerlendirmeyle gündeme geldi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, fay sisteminin tamamen kırılması durumunda ortaya çıkabilecek sarsıntı ve tsunami etkilerini modellediklerini açıkladı.

20 Kasım 2026 tarihinde kamuoyuna yansıyan çalışmada, olası bir depremin yalnızca Ege kıyılarında değil, Marmara ve İç Anadolu'daki bazı zayıf zeminli bölgelerde de etkili olabileceği belirtildi. Ancak açıklanan sonuçlar gerçekleşmiş bir depreme veya yakın zamanda deprem olacağına ilişkin bir uyarıya değil, varsayımsal bir kırılma senaryosuna dayanıyor.

Helen Yayı'nın tamamen kırılması halinde 8'in üzerinde deprem oluşabilir

Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Helen Yayı'nın büyük bir dalma-batma zonu olduğunu ve sistemin bütünüyle kırılması durumunda 8'in üzerinde büyüklüğe sahip deprem üretme potansiyeli taşıdığını belirtti.

Kutoğlu'nun açıklamasına göre böyle bir deprem meydana gelirse sarsıntı Türkiye'nin neredeyse tamamında farklı düzeylerde hissedilebilir. Ancak depremin her ilde aynı şiddette hissedilmesi veya bütün bölgelerde aynı ölçüde hasar oluşturması beklenmiyor.

Araştırmada kullanılan otomatik hasar belirleme yazılımıyla olası yer hareketlerinin etkileri incelendi. Modelde en yüksek yer ivmesinin yer çekimi ivmesinin yaklaşık beşte biri düzeyine ulaşabileceği hesaplandı.

Bu değer, özellikle dayanımı düşük ve kötü durumdaki yapılarda hasar oluşabileceğine ilişkin değerlendirmelerde kullanıldı.

Helen Yayı Ege Denizi ve Girit Adası'nın güneyinde uzanıyor

Helen Yayı, Afrika levhasının Ege bölgesinin altına doğru dalmasıyla ilişkili büyük bir tektonik sistemin parçası. Helenik Dalma-Batma Zonu olarak da adlandırılan yapı, Yunanistan'ın güneyinden Girit ve Rodos çevresine uzanan geniş bir bölgede bulunuyor.

Sistem, tek bir düz çizgi biçimindeki faydan oluşmuyor. Farklı bölümleri bulunan dalma-batma kuşağı, Akdeniz'in önemli deprem kaynakları arasında yer alıyor.

2024 yılında Journal of Geodynamics dergisinde yayımlanan bilimsel araştırmada, Helenik Dalma-Batma Zonu'nun deprem ve tsunami üretme özellikleri incelendi. Çalışmada, bölgedeki depremlerin büyüklüğü, odak derinliği ve kırılma mekanizmasının tsunami oluşumunda belirleyici olduğu ortaya konuldu.

Ege, Marmara ve Konya Havzası'ndaki zayıf zeminler öne çıkıyor

Kutoğlu'nun hazırladığı modelde olası sarsıntıdan daha fazla etkilenebilecek alanlar arasında Ege Bölgesi, Marmara çevresi ve İç Anadolu'daki bazı havzalar bulunuyor.

Özellikle ovalar, çöküntü alanları ve zayıf zemin özelliklerine sahip bölgelerin sarsıntı sırasında daha fazla etkilenebileceği ifade edildi. Konya Havzası da bu alanlar arasında gösterildi.

Araştırmada İzmir ve çevresinin bulunduğu Ege Bölgesi ile Marmara'daki bazı yerleşimlerin zemin özelliklerine dikkat çekildi. Ancak model, bu bölgelerdeki bütün yapıların hasar göreceği anlamına gelmiyor.

Bir depremin oluşturacağı hasar, yer hareketinin özelliklerinin yanı sıra yapıların dayanıklılığına, zemin koşullarına ve yerel jeolojik özelliklere bağlı olarak değişiyor.

Helen Yayı depremi İstanbul'da da hissedilebilir

Helen Yayı'nın tamamen kırılması senaryosunda sarsıntının Marmara Bölgesi'ne kadar ulaşabileceği belirtiliyor. Bu nedenle İstanbul'da da depremin hissedilmesi mümkün görülüyor.

Ancak Helen Yayı, İstanbul'un yakınından geçen Kuzey Anadolu Fay Zonu ile aynı tektonik yapı değil. İki sistemin konumu ve deprem üretme özellikleri birbirinden farklı.

Kutoğlu'nun açıkladığı model, İstanbul'daki bütün ilçeler için ayrı ayrı hasar tahmini sunmuyor. Dolayısıyla Helen Yayı'nın kırılması halinde İstanbul'da kesin olarak hangi ilçelerin ne ölçüde etkileneceği bu açıklamadan çıkarılamıyor.

İzmir, Muğla ve Antalya kıyılarında tsunami tehlikesi bulunuyor

Helen Yayı'nın deniz tabanındaki büyük bir kırılmayla harekete geçmesi durumunda tsunami oluşma ihtimali bulunuyor. Bu tehlike özellikle Ege ve Doğu Akdeniz kıyıları açısından değerlendiriliyor.

Prof. Dr. Kutoğlu, açıkladığı senaryoda Ege kıyıları için 1 ila 2 metre arasında tsunami dalga yüksekliği hesaplandığını aktardı.

Kıyı eğiminin çok düşük olduğu bazı bölgelerde deniz suyunun yaklaşık 25-30 metre iç kesimlere ilerleyebileceğini söyledi. Bununla birlikte söz konusu değerler, açıklanan senaryoya ait hesaplamalar olup bütün kıyı yerleşimleri için geçerli kesin tahminler değil.

İzmir ve Muğla gibi Ege kıyısındaki iller, tsunami tehlikesinin değerlendirilmesi gereken bölgeler arasında bulunuyor. Antalya kıyılarının olası etkilenme düzeyine ilişkin ise aktarılan modelde ayrı bir sayısal sonuç açıklanmadı.

Helen Yayı'nda geçmişte büyük depremler ve tsunamiler meydana geldi

Helenik Dalma-Batma Zonu, tarih boyunca büyük depremlerin meydana geldiği tektonik alanlardan biri olarak biliniyor.

2024 tarihli bilimsel araştırmada, MS 365 ve 1303 yıllarında yaşanan büyük depremlerin Helenik Dalma-Batma Zonu'nun farklı bölümlerindeki kırılmalarla ilişkili olduğu belirtildi. Bu depremlerle bağlantılı tsunamiler de tarihsel ve jeolojik kayıtlarla incelendi.

Aynı araştırmada 2009-2023 yılları arasında deniz açıklarında meydana gelen 6 ve üzeri büyüklükteki on deprem değerlendirildi. Bunlardan yalnızca üçünün tsunami oluşturduğu tespit edildi.

Bu bulgu, Helen Yayı üzerinde meydana gelen her depremin mutlaka tsunami üretmeyeceğini gösteriyor. Tsunami oluşumunda depremin büyüklüğü kadar kırılmanın türü ve deniz tabanında meydana gelen hareket de önem taşıyor.

Helen Yayı'nın ne zaman kırılacağı bilimsel olarak bilinmiyor

Helen Yayı'nın büyük deprem üretme potansiyeline sahip olması, yakın zamanda mutlaka kırılacağı anlamına gelmiyor. Günümüzde depremlerin kesin tarihini, saatini ve büyüklüğünü önceden belirleyen güvenilir bir bilimsel yöntem bulunmuyor.

Prof. Dr. Kutoğlu'nun açıkladığı çalışma, fay sisteminin tamamen kırıldığı varsayımına dayanan olası bir etki modelini içeriyor.

Bu nedenle 2026 veya 2027 yılında Helen Yayı'nda kesin olarak büyük bir deprem yaşanacağı yönündeki iddiaların bilimsel dayanağı bulunmuyor. Bölgenin deprem tehlikesi, jeolojik araştırmalar ve farklı senaryolar üzerinden değerlendiriliyor.

Helen Yayı depreminde tsunami uyarıları kıyı bölgeleri için önem taşıyor

Deniz tabanında meydana gelen güçlü depremlerden sonra kıyı bölgelerinde tsunami riski oluşabiliyor. Tsunami dalgaları her zaman tek bir büyük dalga şeklinde kıyıya ulaşmıyor ve deniz seviyesinde art arda değişimler görülebiliyor.

AFAD'ın deprem ve tsunami güvenliğiyle ilgili genel önerileri kapsamında, kıyıda güçlü veya uzun süreli bir deprem hissedildiğinde denizden uzaklaşılması ve güvenli yüksek alanlara yönelinmesi önem taşıyor.

Resmî tsunami uyarılarında belirtilen tahliye talimatlarının takip edilmesi gerekiyor. Denizin aniden çekilmesi gibi olağan dışı değişimlerde de kıyıda beklenmemesi gerekiyor.

Muhabir: Haber Servisi