Brezilya'da 2002 yılındaki enerji krizi sırasında tamirci Alfredo Moser tarafından geliştirilen şaşırtıcı bir yöntem, bugün dünyanın dört bir yanındaki dezavantajlı mahallelerin kaderini değiştiriyor. Elektrik altyapısının bulunmadığı veya kesintilerin sık yaşandığı bölgelerde, evlerin çatılarına yerleştirilen su ve çamaşır suyu dolu basit PET şişeler, pencereleri olmayan karanlık odaları gün boyunca bedava aydınlatmayı başarıyor.
MOSER LAMBASI İÇ MEKANI NASIL AYDINLATIYOR?
"Moser lambası" olarak bilinen bu basit ama etkili sistem, ışığın kırılma prensibinden yararlanarak çalışıyor. Çatıda açılan küçük bir deliğe yerleştirilen şeffaf plastik şişenin yarısı dışarıda, diğer yarısı ise evin iç kısmında kalıyor. Şişenin içine doldurulan temiz su, güneşten gelen ışınları 360 derece kırarak kapalı odaların içine dağıtıyor. Suyun içine eklenen yaklaşık 20 mililitrelik çamaşır suyu, yosunlaşmayı ve bakteri oluşumunu engelleyerek şişenin uzun yıllar berrak kalmasını sağlıyor. Uygulanan bu pratik yöntem sayesinde tek bir PET şişe, ortalama 40 ila 60 watt gücündeki standart bir elektrik ampulüne eşdeğer aydınlatma performansı sunuyor.
Gündüz saatlerinde hiçbir elektrik üretimine veya enerji depolamasına ihtiyaç duymayan tasarım, yoksul halkın fatura ödemeden yaşam alanlarını aydınlatmasına imkan tanıyor. Aydınlatmanın şiddeti doğrudan havanın kapalılık durumuna, günün saatine ve çatının güneş alma açısına göre değişiklik gösteriyor.
BİR LİTRE IŞIK PROJESİYLE FİLİPİNLER'DEN KÜRESEL BİR HAREKETE
Tamircinin çaresizlikten bulduğu bu icat, 2011 yılında Filipinler merkezli MyShelter Vakfı'nın başlattığı "Liter of Light" (Bir Litre Işık) projesiyle küresel bir yardım hareketine dönüştü. Tropikal tayfunların ve ekonomik krizlerin elektrik altyapısını çökerttiği Asya ve Güney Amerika ülkelerinde hızla benimsenen sistem, kısa sürede yüz binlerce evin çatısına kuruldu. Sadece atık bir plastik şişe, biraz su, çamaşır suyu ve basit bir izolasyon malzemesiyle kurulan lambalar, düşük maliyetiyle devasa bir etki yarattı.
Gönüllülük esasıyla ilerleyen proje günümüzde 15'ten fazla ülkede 350 bini aşkın hanenin aydınlatılmasını sağladı. Zaman ilerledikçe gece kullanımı ihtiyacını karşılamak amacıyla sistemin içine küçük güneş panelleri, bataryalar ve LED ampuller entegre edilmiş olsa da, projenin özündeki temel tasarım elektriksiz alanlara gündüz ışığını taşıyarak binlerce ailenin hayatına dokunmayı sürdürüyor.
