Türkiye'de deprem güvenliği konusunda artan araştırmaların ardından vatandaşlar, yaşadıkları binanın riskli olup olmadığını nasıl öğrenebileceklerini araştırıyor. Özellikle eski apartmanlarda oturanlar, e-Devlet üzerinden bina risk sorgulaması yapılıp yapılamayacağını, karot testinin yeterli olup olmadığını ve hangi kuruma başvurulması gerektiğini merak ediyor. Bir binanın riskli olup olmadığı, yalnızca yapım yılına veya gözle görülen çatlaklara bakılarak kesinleştirilemiyor. Resmî riskli yapı tespiti için yetkili kuruluşlar tarafından teknik inceleme yapılması gerekiyor.
Binanın riskli olup olmadığını öğrenme yolları
Bir binanın deprem açısından güvenli olup olmadığını belirlemek için taşıyıcı sisteminin mühendislik yöntemleriyle incelenmesi gerekiyor. Betonun dayanımı, kolon ve kirişlerin durumu, donatı özellikleri ve yapının genel taşıyıcı düzeni değerlendirmede önem taşıyor.
Vatandaşlar, binaları hakkında daha önce düzenlenmiş bir riskli yapı kararı bulunup bulunmadığını ilgili resmî kayıtlar üzerinden araştırabiliyor. Ancak herhangi bir kayıt bulunmaması, binanın deprem açısından güvenli olduğunu göstermiyor.
Binanın mevcut durumunu öğrenmek isteyen mülk sahipleri, yetkili kuruluşlara başvurarak riskli yapı tespiti yaptırabiliyor. Deprem performans analizi ise yapının deprem etkisi altındaki davranışının daha kapsamlı biçimde incelenmesini sağlıyor.
e-Devlet üzerinden riskli bina sorgulaması
Riskli yapı işlemlerine ilişkin bazı hizmetlere e-Devlet Kapısı üzerinden erişilebiliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Riskli Yapı Tespiti hizmeti, resmî işlemlerin takip edilmesinde kullanılan kanallar arasında bulunuyor.
Vatandaşlar e-Devlet sistemine giriş yaptıktan sonra arama bölümüne “Riskli Yapı Tespiti” yazarak ilgili hizmete ulaşabiliyor.
e-Devlet üzerinden mevcut riskli yapı işlemleri araştırılabilir ancak yalnızca adres girilerek daha önce incelenmemiş bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığı öğrenilemez.
Sistemde riskli yapı kaydı bulunmaması, yapının güvenli olduğuna ilişkin teknik rapor yerine geçmiyor. Bunun için ayrıca mühendislik incelemesi gerekiyor.
Riskli bina tespiti için başvuru yapılacak kurumlar
Türkiye'de resmî riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştiriliyor. Bu işlem için Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara başvuruluyor.
Başvuru yapmak isteyen bina malikleri, yetkili kuruluşların güncel listesine Kentsel Dönüşüm Başkanlığının resmî internet sitesi üzerinden ulaşabiliyor.
Yetkili kuruluş, başvurunun ardından yapının teknik özelliklerini inceliyor ve mevzuatta belirtilen esaslara göre gerekli çalışmaları yürütüyor.
Riskli yapı tespiti raporunun resmî işlemde kullanılabilmesi için mevzuata uygun hazırlanması ve ilgili idarenin incelemesinden geçmesi gerekiyor.
Riskli yapı tespiti için tek kişinin başvurusu yeterli
Apartman sakinlerinin en fazla araştırdığı konulardan biri, riskli yapı tespiti yaptırmak için bütün kat maliklerinin onayının gerekip gerekmediği.
6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti, yapı maliklerinden birinin veya kanuni temsilcisinin başvurusuyla gerçekleştirilebiliyor.
Riskli yapı tespiti için bütün apartman sakinlerinin imzası veya oy birliği şartı bulunmuyor. Tek bir malik, yetkili kuruluşa başvurarak resmî tespit sürecini başlatabiliyor.
Bununla birlikte tapu kaydının niteliği ve mülkiyet durumu, başvuru hakkının belirlenmesinde dikkate alınıyor.
Binanın riskli olduğunu gösteren belirtiler
Bazı fiziksel belirtiler, bir binanın teknik incelemeye ihtiyaç duyabileceğini gösterebiliyor. Özellikle taşıyıcı elemanlarda görülen belirgin hasarlar dikkat çekiyor.
Kolon ve kirişlerde oluşan derin çatlaklar, beton parçalarının dökülmesi, donatıların açığa çıkması ve paslanma izleri incelenmesi gereken durumlar arasında bulunuyor.
Binada belirgin eğilme, zeminde oturma, katlar arasında gözle fark edilen kayma veya deprem sonrasında ortaya çıkan yeni hasarlar da yapısal sorunların işareti olabiliyor.
Ancak her çatlak binanın riskli olduğunu göstermediği gibi dışarıdan sağlam görünen bir bina da deprem açısından yetersiz olabilir.
Özellikle taşıyıcı sistemde ani veya ciddi hasar şüphesi varsa binanın kullanılmasına ilişkin değerlendirme için vakit kaybetmeden yetkili teknik birimlere başvurulması gerekiyor.
Eski binalarda deprem riski
Bir binanın yapım yılı, deprem güvenliği değerlendirmesinde dikkate alınan bilgilerden biri. Ancak binanın yalnızca eski olması, doğrudan riskli yapı olarak kabul edilmesi için yeterli değil.
Yapının inşa edildiği dönemde geçerli olan yönetmelikler, kullanılan malzemeler, proje özellikleri ve sonradan yapılan müdahaleler risk değerlendirmesinde etkili oluyor.
Özellikle taşıyıcı duvarların kaldırılması, kolonlara müdahale edilmesi veya yapıya projede bulunmayan ek yükler getirilmesi, binanın davranışını değiştirebiliyor.
1999 öncesinde yapılmış bir binanın mutlaka riskli olduğu ya da 1999 sonrasında yapılan her binanın güvenli olduğu söylenemez. Kesin değerlendirme için teknik inceleme gerekiyor.
Karot testiyle bina dayanıklılığının ölçülmesi
Karot testi, mevcut betonarme yapılarda betonun basınç dayanımını belirlemek amacıyla kullanılan yöntemlerden biri.
İşlem sırasında betonarme elemandan silindirik numune alınıyor. Laboratuvarda yapılan basınç deneyiyle betonun dayanımına ilişkin veriler elde ediliyor.
Ancak karot testi tek başına binanın depreme dayanıklı olup olmadığını belirlemiyor. Beton dayanımı, yapının güvenliğini etkileyen unsurlardan yalnızca biri.
Donatı miktarı, kolon ve kirişlerin boyutları, birleşim bölgeleri ve taşıyıcı sistemin genel düzeni de teknik değerlendirmede inceleniyor.
Deprem performans analizinin kapsamı
Deprem performans analizi, binanın olası deprem etkileri altında nasıl davranacağını değerlendirmek için gerçekleştirilen mühendislik çalışmasıdır.
Bu kapsamda binanın mimari ve statik projeleri incelenebiliyor. Projelerin bulunmadığı durumlarda yerinde ölçümler yapılarak mevcut taşıyıcı sistem belirleniyor.
Beton dayanımı, donatı özellikleri, kolon ve kiriş boyutları ile zemin verileri mühendislik hesaplarında kullanılıyor.
Deprem performans analizi ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki resmî riskli yapı tespiti aynı işlem değil. Amaçları, hesap yöntemleri ve sonuçlarının hukuki etkileri farklı olabiliyor.
Zemin sorgulaması binanın riskini gösterir mi?
Bir binanın bulunduğu zeminin özellikleri, deprem sırasında yapının karşılaşabileceği etkileri belirleyen önemli unsurlardan biri.
Zemin sınıfı, yer altı suyu koşulları, sıvılaşma potansiyeli ve yerel zemin davranışı teknik incelemelerde değerlendiriliyor.
Ancak yalnızca zeminin sağlam veya zayıf olduğuna bakılarak binanın deprem güvenliği belirlenemiyor.
Deprem tehlike haritası, belirli bir konumdaki deprem tehlikesini gösterir; tek tek binaların sağlamlık raporu değildir.
Binanın risk durumunu öğrenmek için zemin verilerinin taşıyıcı sistem bilgileriyle birlikte incelenmesi gerekiyor.
Riskli yapı tespitinin aşamaları
Resmî riskli yapı tespiti sürecinde ilk olarak malik veya kanuni temsilci tarafından lisanslı kuruluşa başvuru yapılıyor.
Yetkili teknik ekip, binada gerekli inceleme ve ölçümleri gerçekleştiriyor. Mevzuatın gerektirdiği durumlarda beton numuneleri alınıyor ve taşıyıcı elemanların özellikleri belirleniyor.
Elde edilen veriler kullanılarak riskli yapı tespit raporu hazırlanıyor. Rapor, ilgili Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne veya yetki verilmiş idareye elektronik sistem üzerinden gönderiliyor.
İlgili idare raporu inceleyerek eksiklik veya hata bulunup bulunmadığını değerlendiriyor. Uygun bulunan riskli yapı tespitleri için tapu kayıtlarına bildirim yapılıyor ve resmî ilan süreci başlıyor.
Riskli yapı kararı e-Devlet üzerinden bildiriliyor
Riskli yapı olarak tespit edilen binalara ilişkin işlemler, ilgili mevzuatta belirlenen usullerle hak sahiplerine duyuruluyor.
Riskli yapı tespitine ilişkin tutanak binaya asılıyor. Ayrıca maliklere e-Devlet Kapısı üzerinden bildirim yapılıyor ve ilgili muhtarlıkta 15 gün süreyle ilan gerçekleştiriliyor.
İlanın son günü, hak sahiplerine tebliğ tarihi olarak kabul ediliyor.
Riskli yapı tespitine itiraz süresi, muhtarlıktaki ilanın son gününden itibaren 15 gün olarak uygulanıyor.
İtirazlar ilgili Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne veya yetki devri yapılmış idareye sunuluyor ve teknik heyet tarafından değerlendiriliyor.
Riskli bina tespit edilirse yapılacak işlemler
Bir binanın resmî olarak riskli yapı statüsüne alınması, ilgili mevzuat kapsamında belirli işlemlerin başlatılmasına neden oluyor.
Riskli yapı kararı kesinleştikten sonra tahliye ve yıkım süreçleri gündeme geliyor. Hak sahiplerine gerekli bildirimler yapılıyor ve mevzuatta belirtilen süreler uygulanıyor.
Bu süreçte maliklerin yeniden yapım, güçlendirme veya kentsel dönüşüm seçeneklerine ilişkin kararları da önem taşıyor.
Riskli yapı kararı ile yalnızca beton dayanımının düşük çıktığı bir laboratuvar sonucu aynı hukuki anlama gelmiyor. Resmî işlemler, mevzuata uygun düzenlenen ve incelenen riskli yapı tespit raporuna dayanıyor.
Riskli bina tespitinin maliyeti
Riskli yapı tespitinin maliyeti, binanın büyüklüğüne, kat sayısına, taşıyıcı sistem özelliklerine ve yapılacak teknik incelemelerin kapsamına göre değişiyor.
Mevzuata göre maliklerin talebiyle yaptırılan riskli yapı tespitinde giderler kural olarak başvuru sahipleri tarafından karşılanıyor.
Binanın bulunduğu şehir, numune sayısı ve hizmet alınan kuruluşun çalışma kapsamı da maliyeti etkileyebiliyor.
2026 yılında bütün binalar için geçerli tek bir riskli yapı tespiti fiyatı bulunmuyor. Ücret, incelemenin kapsamına göre belirleniyor.
Bina güvenliği için resmî sorgulama adresleri
Binaları hakkında daha önce yapılmış riskli yapı işlemlerini araştırmak isteyen vatandaşlar e-Devlet Kapısı'ndaki ilgili hizmetlerden yararlanabiliyor.
Yeni bir resmî riskli yapı tespiti yaptırmak isteyen maliklerin ise Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara başvurması gerekiyor.
Binanın deprem performansını ayrıntılı biçimde öğrenmek isteyenler, bu konuda yetkin mühendislik kuruluşlarından kapsamlı teknik değerlendirme talep edebiliyor.
Resmî riskli yapı kaydının bulunmaması, binanın güvenli olduğunun kanıtı değil. Binanın mevcut durumunun belirlenmesi için gerekli mühendislik incelemelerinin yapılması gerekiyor.
