Dünya ticaretinin ve enerji koridorlarının en kritik damarı sayılan Hürmüz Boğazı'nda sular durulmuyor. ABD ile İran arasında patlak veren gerilim ve tırmanan askeri temasların ardından gözler yeniden diplomasi masasına çevrildi. Bölgede tansiyonu düşürmek için arabuluculuk rolünü üstlenen Umman'dan kritik mesajlar peş peşe geldi.
Masada olumlu hava, denizde füzeler
Umman Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, İran makamlarıyla yürütülen teknik ve siyasi temasların yapıcı bir atmosferde sürdüğü teyit edildi. Tüm tarafların ortak çıkarlarını gözetecek bir uzlaşı için katedilen mesafeye dikkat çekilerek, bu süreci baltalayacak her türlü eylemden uzak durulması gerektiği vurgulandı.
Ancak diplomasinin gölgesinde denizdeki tehlike devam ediyor. Son olarak Hürmüz Boğazı'nda Birleşik Arap Emirlikleri'ne (BAE) ait bir ticaret gemisinin İran güçlerince füzeyle hedef alınması bölgedeki tüm dengeleri sarstı. Umman yönetimi, geçiş yapan sivil gemilere yönelik tekrarlanan bu saldırıların uluslararası hukuku ve kara suları egemenliğini açıkça ihlal ettiğini kaydetti.
Söz konusu füze saldırısı; Suudi Arabistan, Katar, Ürdün, Kuveyt, Bahreyn ve Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) tarafından da ortak bir dille kınandı.
Anlaşma bozuldu, hesaplar şaştı
Krizin arka planında ise diplomatik taahhütlerin havada kalması yatıyor. Hatırlanacağı üzere 14 Haziran'da Pakistan'ın arabuluculuğunda İran ile ABD arasında tarihi bir mutabakata varılmıştı. Planın ilk aşamasına göre Washington yönetimi İran'ın dondurulan finansal varlıklarını serbest bırakacak, Tahran ise buna karşılık Hürmüz Boğazı'nı trafiğe açarak 60 gün boyunca geçiş ücreti talep etmeyecekti.
Fakat masadaki hesaplar sahaya uymadı. ABD tarafının taahhüt ettiği varlıkları serbest bırakmaması ve Umman kara sularını kullanarak alternatif bir rota oluşturması ipleri kopardı. Bu adımları anlaşmanın açık ihlali kabul eden Tahran, Boğaz'daki denetimleri sıkılaştırdı ve izinsiz geçmeye çalışan gemileri hedef aldı.
Tırmanan anlaşmazlık 8 Temmuz'da şiddetli sıcak temaslara dönüştü ve yaklaşık iki hafta boyunca bölge dehşet anlarına sahne oldu.
Maskat hattında kritik pazarlık
İki haftalık çatışma sürecinin ardından Tahran yönetimi, güvenli geçiş koridorları oluşturmak adına komşusu Umman ile yeniden temas kurdu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Ummanlı mevkidaşlarıyla sürdürülen teknik ve siyasi görüşmelerde önemli adımlar atıldığını duyurdu.
Bölgede yeni bir çatışma dalgasının önüne geçilmesi hedeflenirken, gözler şimdi Umman ve İran arasındaki teknik heyetlerin alacağı kararlara ve ABD cephesinden gelecek olası hamlelere çevrildi.
