Sukuk (kira sertifikası) nasıl çalışır, getirisi ne kadar, faizli mi? Sukuk yatırımı nasıl yapılır, tahvilden farkı nedi

Sukuk nedir, kira sertifikası ne anlama gelir, faiz getirisi var mı ve sukuk nasıl alınır? Faizsiz yatırım araçlarını araştıran vatandaşlar, özellikle Hazine tarafından gerçekleştirilen kira sertifikası ihraçlarının ardından bu sorulara yanıt arıyor. Geleneksel tahvillerden farklı bir sözleşme yapısına sahip olan sukuk, belirli varlıklar, haklar veya ticari faaliyetlerden doğan gelirlerin yatırımcılara aktarılması esasına dayanıyor. Türkiye'de kira sertifikası olarak adlandırılan bu yatırım aracı, kamu kuruluşlarının yanı sıra katılım bankaları ve özel sektör şirketleri tarafından da kullanılabiliyor.

Sukuk varlığa dayalı bir finansman aracı

Sukuk, faizsiz finans ilkelerine uygun olarak yapılandırılan ve yatırımcılara belirli varlık, hak veya faaliyetlerden elde edilen gelirlere katılma imkânı sağlayan sermaye piyasası aracıdır. Bu sistemde yatırımcılardan toplanan kaynak, sukukun dayandığı sözleşme çerçevesinde bir varlığın finansmanında veya ticari faaliyette kullanılır. Yatırımcıya yapılacak ödemeler de ilgili sözleşmede belirlenen gelir modeline göre gerçekleştirilir.

Sukuk ihracı, yalnızca bir kuruma borç verilmesinden ibaret değildir. Finansman işlemi belirli varlıklar, haklar veya ekonomik faaliyetlerle ilişkilendirilir. Bununla birlikte her sukuk türü yatırımcıya doğrudan aynı kapsamda mülkiyet hakkı sağlamaz; sahip olunan haklar ve ödeme koşulları ihraç yapısına göre farklılık gösterir.

Sukuk kelimesi Arapçadan geliyor

Sukuk sözcüğü, Arapçada belge veya senet anlamına gelen “sakk” kelimesinin çoğuludur. Tarihsel olarak ticari işlemlerde kullanılan çeşitli hak ve alacak belgelerini ifade eden kavram, günümüzde faizsiz finans piyasalarında ihraç edilen sertifikalar için kullanılıyor. Özellikle İslami finans alanında sukuk, varlık ve faaliyetlere dayalı finansman yöntemlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Modern finans piyasalarında sukuk ihraçları, kamu kurumlarının ve şirketlerin kaynak temin etmesini sağlayan yöntemler arasında bulunuyor. Yatırımcılar ise satın aldıkları sertifikaların sözleşme koşullarına göre belirli dönemlerde gelir elde edebiliyor. Sukukun yapısı, ihraçta kullanılan sözleşmeye ve dayanak varlığın niteliğine göre şekilleniyor.

Türkiye'de kira sertifikası adıyla çıkarılıyor

Türkiye'de sukuk, sermaye piyasası mevzuatında kira sertifikası olarak tanımlanıyor. Bu sertifikalar, Sermaye Piyasası Kurulunun düzenlemeleri çerçevesinde varlık kiralama şirketleri aracılığıyla ihraç ediliyor. Varlık kiralama şirketleri, sertifika ihracının gerçekleştirilmesi ve ilgili finansman yapısının işletilmesinde görev alıyor.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2012 yılından itibaren kira sertifikası ihraçları gerçekleştiriyor. Kamu finansmanında kullanılan bu araçlar, geleneksel borçlanma yöntemlerine alternatif oluştururken katılım finans piyasasının gelişmesinde de rol oynuyor. Hazine dışında katılım bankaları ve özel sektör kuruluşları da farklı vade ve getiri koşullarına sahip kira sertifikaları ihraç edebiliyor.

Sukuk faiz yerine kira veya kâr geliri sağlıyor

Sukukta yatırımcıya yapılan ödemeler, geleneksel tahvillerdeki faiz alacağından farklı bir finansman sözleşmesine dayanıyor. Sertifikanın türüne göre kira geliri, ticari işlemden doğan kazanç veya ortaklık faaliyetinden elde edilen gelir yatırımcılara aktarılabiliyor. Ödeme tutarı ve dönemleri ise ilgili ihracın koşullarında belirleniyor.

Örneğin kira esaslı bir sukuk işleminde, belirli bir varlığın kullanımından elde edilen kira gelirleri sertifika sahiplerine dağıtılabilir. Bazı ihraçlarda yatırımcıya önceden belirlenmiş dönemsel ödemeler yapılırken ortaklık esaslı modellerde gelir, faaliyetin sonucuna bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle bütün sukukların aynı getiri sistemine sahip olduğu söylenemez.

Sukuk ile tahvil arasında önemli farklar var

Tahvilde yatırımcı, ihraççı kuruma borç verir ve sözleşmede belirtilen faiz veya diğer ödeme koşullarına göre alacak hakkı elde eder. Sukukta ise finansman, belirli varlıklar, haklar veya ticari faaliyetler üzerinden yapılandırılır. Yatırımcının elde ettiği gelir, ilgili sukuk sözleşmesinde tanımlanan kira, ticari kazanç veya ortaklık gelirine dayanır.

İki yatırım aracı arasındaki farklılık yalnızca getirinin adlandırılmasından kaynaklanmaz. Sukukta kullanılan sözleşme modeli, dayanak varlıklar ve yatırımcıya tanınan haklar da önem taşır. Bununla birlikte her iki araçta da ihraççının ödeme gücü, piyasa koşulları ve vade öncesinde satış yapılması durumunda oluşabilecek fiyat değişimleri yatırımcının karşılaşabileceği riskler arasındadır.

Sukuk çeşitleri sözleşmeye göre ayrılıyor

Sukuk, finansman işleminin dayandığı sözleşmeye göre farklı türlerde ihraç edilebiliyor. En bilinen modellerden biri olan icara sukuku, varlıkların kiralanması ve bu varlıklardan elde edilen kira gelirlerinin yatırımcılara aktarılması esasına dayanıyor. Murabaha sukuku ise belirli alım-satım işlemleri üzerinden yapılandırılan finansman modelini ifade ediyor.

Muşaraka sukukunda ortaklık esaslı bir yapı bulunurken mudaraba modelinde sermaye ile emeğin bir araya geldiği ortaklık ilişkisi öne çıkıyor. Vekâlet sukukunda yatırım faaliyetleri belirlenen yetkiler çerçevesinde yürütülürken istisna sukuku üretim veya yapım süreçleriyle bağlantılı işlemlerde kullanılabiliyor. Türkiye'de ayrıca altına dayalı kira sertifikaları da yatırımcılara sunulan araçlar arasında bulunuyor.

Sukuk bankalardan ve aracı kurumlardan alınabiliyor

Sukuk veya kira sertifikası satın almak isteyen yatırımcılar, bankalar, katılım bankaları ve yetkili aracı kurumlar üzerinden işlem yapabiliyor. Sertifikaların satış yöntemi, yatırımcıya sunulan ihraç koşullarına göre değişebiliyor. Bazı kira sertifikaları ilk ihraç sırasında yatırımcılara sunulurken uygun nitelikteki sertifikalar ikincil piyasada da alınıp satılabiliyor.

Borsa İstanbul'da işlem görmeye uygun kira sertifikaları, ilgili piyasa kuralları çerçevesinde yatırımcılar arasında el değiştirebiliyor. Sertifika satın almak isteyen kişilerin ihraççı kuruluşu, vade tarihini, dönemsel ödeme koşullarını ve alım-satım imkânlarını incelemesi gerekiyor. Ayrıca her sertifikanın bütün yatırımcılara aynı yöntemle sunulmadığı, bazı ihraçlarda yatırımcı türüne ilişkin sınırlamalar bulunabildiği de dikkate alınıyor.

Sukuk getirisi ihraç koşullarına göre değişiyor

Sukuk yatırımlarında bütün sertifikalar için geçerli tek bir getiri oranı bulunmuyor. Elde edilecek gelir; sertifikanın türüne, ihraççı kuruluşuna, vadesine, ödeme planına ve piyasa koşullarına bağlı olarak değişiyor. Bu nedenle bir kira sertifikasının getiri oranı, başka bir ihraçta sunulan oranla aynı olmak zorunda değil.

Bazı kira sertifikalarında yatırımcının alacağı dönemsel ödemeler ihraç aşamasında belirlenebiliyor. Ortaklık veya faaliyet sonucuna bağlı modellerde ise elde edilecek kazanç, ilgili ekonomik faaliyetin performansından etkilenebiliyor. Yatırımcıların yalnızca açıklanan getiri oranına değil, sertifikanın vade sonunda nasıl itfa edileceğine ve hangi şartlarda ödeme yapılacağına da bakması gerekiyor.

Hazine kira sertifikaları ile özel sektör sukukları farklı

Hazine tarafından ihraç edilen kira sertifikaları ile özel sektör kuruluşlarının çıkardığı sukuklar, ihraççı ve risk yapısı bakımından birbirinden ayrılıyor. Kamu tarafından gerçekleştirilen ihraçlarda ödeme yükümlülükleri ilgili kamu finansman yapısı çerçevesinde belirlenirken özel sektör sertifikalarında ihraççı şirketin veya ilgili kuruluşların mali durumu önem taşıyor. Bu farklılık, yatırımcıların risk değerlendirmesinde dikkate aldığı unsurlar arasında bulunuyor.

Kira sertifikasının vadesi dolmadan satılması durumunda da piyasa fiyatı değişebiliyor. Özellikle piyasa getirilerindeki hareketler ve sertifikaya yönelik alım-satım talebi, yatırımcının satış sırasında elde edeceği tutarı etkileyebiliyor. Bu nedenle kira sertifikaları faizsiz finans ilkelerine uygun bir seçenek sunsa da risksiz yatırım araçları olarak değerlendirilmiyor.

Sukuk ile kira sertifikası hakkında merak edilenler